دیالیز یک روش درمانی است که زمانی استفاده میشود که عملکرد کلیهها به کمتر از 10تا 15درصد عملکرد طبیعی کاهش یافته باشد.البته از دیالیز به عنوان یک درمان موقتی نیز میتوان در نارسایی حاد کلیه و مسمومیتها استفاده کرد؛ اما بیشترین کاربرد ان در نارسای ی مزمن کلیه است .این روش به جای کلیهها ،مواد زائد ،سموم و مایعات اضافی را از بدن دفع میکند .دو روش اصلی دیالیز شامل همودیالیز ( (Hemodialysisو دیالیز صفاقی ( (Peritoneal Dialysisهستند.
.1دیالیز چیست و چه نقشی در درمان نارسای ی کلیه دارد؟
.2همودیالیز چیست و چگونه انجام میشود؟
.3دیالیز صفاقی چیست و چگونه عمل میکند؟
.4تعداد دفعات انجام هرکدام از روش های دیالیز چگونه است؟
.5چه شرایطی برای انجام همودیالیز و یا دیالیز صفاقی نیاز است؟
.6مزایای همودیالیز نسبت به دیالیز صفاقی چیست؟
.7معایب همودیالیز در مقایسه با دیالیز صفاقی چیست؟
.8کدام روش دیالیز برای بیماران فعالتر و شاغل مناسبتر است؟
.9ایا هر دو روش دیالیز امکان انجام در منزل دارند؟
.10انتخاب بین همودیالیز و دیالیز صفاقی بر چه اساسی انجام میشود؟
همودیالیز فرایندی است که طی ان خون بیمار از بدن ،از طریق دسترسیای که قبال ایجاد شده (مثل فیستول یا کتتر) خارج میشود و از طریق دستگاه دیالیز تصفیه میشود و مواد زائد و مایع اضافی ان گرفته میشود و سپس خون تصفیه شده به بدن بازمیگردد.
نحوه انجام:
در همودیالیز، یک دسترسی عروقی (معمولاً فیستول شریانی-وریدی) ایجاد میشود. بیمار معمولاً سه بار در هفته و هر جلسه حدود ۴ ساعت به دستگاه دیالیز متصل میشود. در این مدت خون از بدن خارج شده، از میان فیلترهای مخصوص عبور میکند و مواد زائد دفع میشود.
پیشنیازها:
ایجاد فیستول یا کاتتر، مراقبت از فیستول و کتتر دیالیز،کنترل فشار خون، هماهنگی با برنامه کلینیک دیالیز، رفت و آمد به مرکز دیالیز، رعایت رژیم غذایی و محدودیت مصرف مایعات بین جلسات دیالیز.
مزایا:
+ انجام تحت نظر تیم پزشکی متخصص وباتجربه.
+ پاکسازی مؤثرتر در جلسات طولانیتر.
+ نیاز کمتر به همکاری بیمار در فرایند فنی.
+ مناسب تر برای بیماران دیابتی کنترل نشده.
+ حذف سریعتر مواد زائد در موارد اورژانسی.
معایب:
- نیاز به مراجعه منظم به مرکز دیالیز.
- محدودیت زمانی و انعطافپذیری و استقلال کمتر.
- احتمال افت فشار خون و گرفتگی عضلانی و سردرد پس از جلسات.
- خطر بیشتر عفونت¬های خونی (سپسیس).
- افزایش ریسک مشکلات قلبی-عروقی.
- محدودیت های غذایی و مایعات بیشتر.
- خستگی و بی حالی پس از جلسات دیالیز.
دیالیز صفاقی نوعی از دیالیز است که در این روش، از طریق دسترسی ای که قبلاایجاد شده (کتتر صفاقی)، مایع دیالیز صفاقی وارد حفره شکم می¬شود. در طی مدتی که مایع در حفره شکم وجود دارد، مواد زائد و مایعات اضافی از طریق پرده صفاق(پرده¬ای که احشا شکمی را می¬پوشاند)، وارد این محلول شده و پس از چند ساعت این محلول از طریق کتتر تخلیه شده و مایع دیالیز صفاقی جدید، جایگزین آن می¬شود. نکته حائز اهمیت در این روش، انجام تمام مراحل آن توسط خود بیمار و در منزل بیمار است ونیاز به انجام توسط تیم درمانی نیست.
بیمار از طریق کاتتر دائمی که برای او تعبیه می شود(روی شکم)، مایع دیالیز را وارد حفره شکمی می کند و پس از چند ساعت، محلول وارد شده از طریق کاتتر تخلیه شده و محلول جدید وارد میشود. درواقع در این روش همیشه حفره شکمی بیمار دارای مایع دیالیز است و معمولا نیاز به تعویض 3 یا 5 مرتبه در روز می باشد که تمام مراحل توسط خود بیمار در منزل انجام می شود. البته این نوع دیالیز روش انجام دیگری هم دارد که تعویض مایع توسط یک دستگاه و در طی شب انجام می شود، که متاسفانه در ایران موجود نیست.
پیشنیازها: نصب کاتتر صفاقی، آموزش بیمار و خانواده، رعایت اصول استریلیتی، انجام 4 مرتبه در روز، داشتن امکان دفع مایع دیالیز مصرفی، مراقبت از کاتتر.
مزایا:
+ امکان انجام در منزل.
+ آزادی و انعطاف پذیری بیشتر در برنامه روزانه.
+ حفظ بهتر عملکرد باقیمانده کلیه در مراحل اولیه.
+ عدم نیاز به دسترسی عروقی.
+ روش بهتر برای بیماران قلبی-عروقی.
+ کنترل بهتر فشار خون در برخی بیماران.
+ آزادی بیشتر در رژیم غذایی و مصرف مایعات.
+ مناسب برای کودکان و افراد مسن.
معایب:
- خطر عفونت صفاق (پریتونیت).
- نیاز به همکاری و رعایت بهداشت دقیق.
- ممکن است برای بیماران با سابقه جراحی شکمی مناسب نباشد.
- جذب قند از محلول دیالیز صفاقی و افزایش وزن.
- احتمال بروز فتق شکمی.
- کاهش تدریجی ظرفیت صفاقی با گذشت زمان.
- یاز به فضای مناسب در منزل برای انجام دیالیز و نگهداری محلول ها.
- احتمال کنترل ضعیف¬تر سطح اوره و کراتینین.
+ محل انجام: همودیالیز عمدتاً در مراکز درمانی؛ دیالیز صفاقی عمدتاً در منزل.
+ فرد انجام دهنده: همودیالیز پرستار متخصص ؛ دیالیز صفاقی توسط خود بیمار.
+ تعداد جلسات: همودیالیز ۳ بار در هفته؛ دیالیز صفاقی روزانه 4 مرتبه.
+ انعطافپذیری: دیالیز صفاقی انعطافپذیرتر است.
+ خطر عفونت: همودیالیز با خطر عفونت خونی؛ دیالیز صفاقی با خطر پریتونیت.
+ حفظ عملکرد کلیه: دیالیز صفاقی در مراحل اولیه عملکرد کلیه را بهتر حفظ میکند.
+ ظرفیت عملکردی: ظرفیت عملکردی همودیالیز نسبت به دیالیز صفاقی بیشتر است.
+ تغذیه و مصرف مایعات: همودیالیز محدودیت رژیم غذایی و مصرف مایعات بیشتری دارد.
انتخاب روش دیالیز بستگی به شرایط بیمار دارد:
+ بیماران با حمایت خانوادگی و توانایی انجام مراقبتهای خانگی→ دیالیز صفاقی.
+ بیماران با بیماریهای شکمی یا ناتوانی در رعایت بهداشت → همودیالیز.
+ بیماران با شغل ثابت و برنامه زمانی محدود → همودیالیز.
+ بیماران فعال که سفرهای مکرر دارند → دیالیز صفاقی.
+ بیماران مسن و کودکان → دیالیز صفاقی.
+ بیماران با عدم کنترل رژیم غذایی و مصرف مایعات → دیالیز صفاقی
دیالیز یک درمان حیاتی برای بیماران کلیوی است و انتخاب نوع مناسب آن نیازمند مشورت با پزشک متخصص است. همودیالیز و دیالیز صفاقی هر کدام مزایا و معایب خاص خود را دارند. بهترین انتخاب، روشی است که بیشترین سازگاری را با شرایط پزشکی و سبک زندگی بیمار داشته باشد و هدف این مقاله، معرفی تفاوت های این دو روش دیالیز به شما عزیزان است تا با بررسی شرایط خود بهترین تصمیم گیری را همراه با پزشک خود داشته باشید.
منبع: دیالیز ایران
