مدتهاست یک سوال گوشهی ذهنم گیر کرده:
چطور ممکنه این همه مدل هوش مصنوعی که همهجا رو فتح کردن، وقتی نوبت ایران میرسه، انگار از یه سیارهی دیگه دارن حرف میزنن؟
هرچی ازشون درباره قیمتها، رفتار بازار، ریسکها یا حتی روندها بپرسی، همهچی یا کلیه یا سطحی یا اصلاً نمیخوره به چیزی که خودم هر روز دارم میبینم. کمکم فهمیدم مشکل از مدلها نیست.
مشکل از ایرانه.
اینجا چند دلیل کاملاً شخصی از تجربه خودم مینویسم که چرا AI عمق بازار ایران رو نمیگیره و اتفاقاً چرا همین موضوع، برای ما یک مزیت بزرگه.
بخش بزرگی از اطلاعات واقعی بازار توی اینجاهاست:
کانالهای خصوصی تلگرام
حرفهای پشت پردهی صنفها
گروههای واتساپ
تجربهی فروشندهها
شایعههایی که توی بازار پخش میشن
حرف مشتریها و آدمهایی که توی چرخه هستن
هیچکدوم از اینها توی وب و شبکههای اجتماعی بطور پابلیک منتشر نمیشه. یعنی AI اصلاً نمیتونه بهشون دست بزنه. بازار ایران یه چیزیه مثل یک مذاکرهی خانوادگی! فقط کسی که پای میز نشسته، واقعیت رو میفهمه. همه چی مافیا داره انگار.
تو آمریکا یا اروپا، هر عددی از چند تا سازمان معتبر میاد بیرون و قابل اعتماده.
اما تو ایران:
آمارها دیر منتشر میشن
همیشه بینشون اختلاف هست
بعضی دادهها اصلاً public نمیشن
گزارشها معمولاً خلاصه یا مبهم هستن
برای ما که توی این فضا زندگی میکنیم، میتونیم با حدس، تجربه و مقایسهی چند منبع یه تصویر بسازیم. ولی هوش مصنوعی؟ نه. چون مدل فقط چیزی رو تحلیل میکنه که وجود داشته باشه. وقتی دادهی درست و کامل نیست، خروجی هم کامل نمیشه.
اینجا خیلی وقتها بازار نه با تحلیل، بلکه با «جو» و «شایعه» و «احساس امنیت» حرکت میکنه.
مثلاً:
یک خبر سیاسی = خرید هیجانی
یک شایعه تلگرام = صف
یک اظهار نظر عجیب = نوسان سنگین
دو ساعت تنش = قیمتها کلاً عوض میشه
این چیزها نه توی دیتابیسها ثبت میشه، نه جایی آنلاین منتشر میشه، نه قابل پیشبینیه. بازار ایران واقعاً تجربهمحوره. یعنی یه فروشندهی قدیمی (یه آدم بازاری) که هر روز پای مغازه وایساده، برای فهم بازار دقیقتر از ۱۰ تا مدل هوش مصنوعیه.
مدلهای بزرگ بیشتر روی این قبیل دیتاها آموزش دیدن:
سایتهای انگلیسی
مقالات (از سایت های معروف جهانی)
فورومها
ردیت احتمالا
رسانههای بزرگ و شناس
تحلیلهای شفاف بازارهای جهانی
اما تو ایران:
دیتای فارسی کمتره
تحلیلهای اقتصادی عمیق فارسی خیلی کمه
دادهها پراکندهان
بخش بزرگی از محتوا اصلاً قابل جمعآوری نیست
خیلی چیزها با زبان ترکیبی فارسی، انگلیسی، فینگلیش منتشر میشن
دیتای رسمی سازمان ها با هم همخونی نداره حتی یا پر از اشتباهه
خیلی ساده بگم وزن ایران توی مغز این مدلها خیلیخیلی کمه.
بازار موبایل، طلا، ارز، رمزارز، آهن، قطعات، بعضا بخشی از واردات، همهجا ردپای اقتصاد غیرشفاف هست. همش grey area
تعداد زیادی داده مهم اصلا ثبت نمیشن جایی:
معاملهی نقدی
خرید و فروش بدون فاکتور
قیمتسازی
بازار غیررسمی
نرخهای چندگانه
و کانالهای تلگرامی که مثل بازار واقعی عمل میکنن
اینا اصلاً جایی ثبت نمیشن. وقتی چیزی ثبت نشه، مدل هوش مصنوعی نمیتونه بفهمه.
خیلی سادهتر بخوام بگم:
هوش مصنوعی نمیتونه چیزی رو تحلیل کنه که وجود خارجی «متنی» نداره.
هرچقدر بیشتر با مدلهای هوش مصنوعی کار میکنم، بیشتر متوجه یک نکته میشوم
AI برای تحلیل بازار های جهانی، پیدا کردن الگو، مقایسه آمارها و مدلسازی خیلی وقتها خوبه. اما وقتی بحث به بازار ایران میرسد، یک لایه خیلی مهم کم داره.
اون لایه چی است؟ زندگی کردن!
اطلاعاتی که ما از زندگی روزمره، قیمتها، خرید و فروش واقعی، حرف مردم و تجربه کارمون تو ایران به دست میاریم.
این اطلاعات اصلاً در اینترنت ثبت نمیشود. برای همین هم در اختیار هیچ مدل هوش مصنوعی نیست.
اینجا دقیقاً همان نقطهای است که تبدیل به مزیت ما میشه:
AI سرعت، تحلیل و ابزارهای قوی میده
ما شناخت واقعی از چیزهایی داریم که هر روز اتفاق میافته
وقتی این دو کنار هم قرار بگیرند، نتیجهاش چیزی میشود که نه یک انسان تنها به آن میرسه و نه یک مدل هوش مصنوعی بهتنهایی. فقط باید یاد بگیریم چطوری دیتا جمع کنیم چطوری و با چه پرامپتی بدیمش به چت بات ها.
که همون جمع کردن دیتا مهمترین و سخت ترین کار تو ایرانه
این تحلیل و فکر شخصیم بود. بر اساس تجربه شخصیم. ممکنه بخشیش درست باشه ممکنه درست نباشه.
