تاریخچه ای از موسیقی سنتی ایرانی

موسیقی سنتی یا کلاسیک یا اصیل ایرانی،قدمتی به درازای تاریخ این سرزمین دارن.آوازها و نغمه هایی که طی قرنها بصورت سینه به سینه،نسل به نسل منتقل شده تا در نهایت به شکل ساختارمند امروزی درآمده است.زمان،این بیدادگر بی رحم نامهربان،هرچند که مسلما بسیاری از این آوازها را به باد فراموشی سپرده،اما همزمان مثل یک فیلتر طبیعی عمل کرده است، به صورتی که موارد کمتر دلنشین یا مواردی که از محبوبیت کمتری بین مردم برخوردار بودند و کمتر رواج داشتند را حذف کرده و نواها و دستگاه های مطرح و محبوب را در طول قرنها رشد و تکامل داده تا شده آنچه امروز در دسترس ما قرار دارد.شاید بتوان گفت که موسیقی هم مثل یک موجود زنده در حال تکامل است...

موسیقی اصیل ایرانی مختص مرزهای جغرافیایی امروز ایران زمین نیست بلکه اثرات و یادگارهای آن را در سراسر ایران فرهنگی یا آنچه امروزه به اسم ایرانشهر می شناسیم که شامل ایران عزیز خودمان و کشورهای همسایه ی شرقی و غربی و شمالی می شود،می توان یافت.از افغانستان و پاکستان گرفته تا جمهوری باکو و ترکیه و ارمنستان و حتی تا یونان،گستره ی سرزمینی زندگی و تکامل موسیقی سنتی ایرانی است.نواها و نغمه های محلی این این نواحی همزمان هم تاثیرگذاشته اند هم تاثیر گرفته اند.موسیقی سنتی ایرانی جزء قدیمی ترین نوع موسیقی در جهان است.آثاری در شهر شوش کشف شده است که تاریخ حدودا به 3500 سال قبل برمی گردد و در آن، گروهی در حال نواختن موسیقی هستند و این مُهرنگاره شاهدی معتبر بر رواج موسیقی در ایران باستان است.در این نگاره،سازهای چنگ و شیپور و تنبک به چشم می خورند.هرودت تاریخ نگار مطرح یونان باستان نیز به رواج موسیقی در دوران هخامنشی اشاره کرده است.بسیاری معتقدند موسیقی اصیل ایرانی،با شادی میانه ای ندارد.صاحبنظران این عرصه دو دلیل عمده را برای این غم پیدا و نهان در موسیقی سنتی ایرانی ذکر می کنند.یکی حمله ی اعراب و دیگری حمله ی مغول.محققین این عرصه ی می گویند که پس از حمله ی اعراب موسیقی با محدودیت های فراوانی روبرو شد و طی قرنها مردم سعی کردند به آن شکل مذهبی دهند تا بتوانند حفظش کنند و غم با موسیقی ایرانی عجین شد.از طرفی پس از حمله ی اعراب نیز برای دهها سال کشور در اشغال و تحت ظلم و ستم فراوان بود و پرواضح است مردمی که تحت چنین مظالمی قرار گیرند با شادی میانه ای نخواهند داشت و حمله ی مغول از دیگر عوامل مهم برای درهم آمیختگی بیش از پیش موسیقی سنتی و غم بود.با گذر زمان و روی کار آمدن سلسله ی صفویه،که خود را از نسل ساسانیان می دانستند،بمرور موسیقی جان تازه ای گرفت اما بیشتر در همان شکل غمگین و آوازی خود و همچنین رسمی شدن مذهب شیعه و متعاقب آن اجرای مراسمات مذهبی شیعی نیز بیش از پیش موسیقی ایرانی را با آه و فغان های جانسوز در هم سرشت.اما بهرحال ظهور صفویه موسیقی را از انزوای چندصدساله خارج کرد و دوباره نغمه و نوا و آواز جایی برای خود در خانه ی ایرانیان پیدا کرد و از این دوره بمرور پایه های شکل گیری موسیقی دستگاهی شکل گرفت.داستان موسیقی با فراز و نشیب های بسیار ادامه یافت تا بالاخره در دوران قاجار و مشخصا زمامداری ناصرالدین شاه،آقا علی اکبر فراهانی که نوازنده تار بود،برای اولین بار از دستگاه موسیقی حرف زد.پس از او،پسرانش میرزا عبدالله و میرزا حسین قلی چارچوب مشخصی برای موسیقی سنتی ایرانی تدوین و تعیین کردند که امروزه ردیف موسیقی سنتی ایرانی نامیده می شود.امروزه ردیف میرزاعبدالله در کنار ردیف های صبا و شهنازی و دوامی شهرت و محبوبیت بیشتری در بین اهالی موسیقی دارند،هرچند که اساتید بسیاری در این زمینه زحمت کشیده اند و هریک سهمی ارزنده در پایه ریزی و استحکام موسیقی سنتی ما داشته اند از جمله بزرگانی چون نورعلی خان برومند،سعید معروفی و حسین طاهرزاده و .....

مختصری بود از تاریخچه ی شکل گیری موسیقی سنتی

و در پایان نقل قولی از استاد شجریان در مورد غم نهفته در موسیقی اصیل ایرانی

استاد شجریان:موسيقي هر ملتي نشان‌دهنده اتفاقات و فضاي است كه در طول تاريخ بر آن ملت رفته است،اگر عده‌اي فكر مي‌كنند كه اين موسيقي غمگين است بايد ببينيم كه در طول تاريخ بر مردم ما چه رفته است.