رودخانه هراز، یکی از رودخانههای بزرگ و مهم شمال ایران، از قسمت جنوب و شرق استان مازندران عبور کرده و طی مسیری حدود 185 کیلومتری، از شهر آمل عبور مینماید. این رودخانه از قله پالان گردن در فاصله 66 کیلومتری جنوب شرقی چالوس سرچشمه میگیرد و از بالاترین قله ایران، دماوند، عبور میکند.
رودخانه هراز دارای مشخصات زیر است: دارای پهنه سیلابی بزرگ با بستر کبیر به اندازه 300 متر و بستر صغیر با عرض 20-25 متر، همچنین دارای پهنه سیلابی فعال به عرض 100-150 متر میباشد. در بخشهای مختلف خود، این رودخانه پلهای متعددی را احداث نموده است.
دو نوع نهشته در اطراف رودخانه هراز شناخته میشود. نهشتههای آبرفتی با دانه متوسط به ارتفاع 6-20 سانتیمتر که از آبرفتگذاری رودخانه به وجود میآیند، و نهشتههای بادرفتی لس با 90 درصد سلیت و رنگ قهوهای روشن که به وسیله باد حاصل میشوند.
تاریخچهی رودخانه هراز در گذشته به نام "هزهز" شناخته میشد، کلمه "هزهز" از قدیمیترین نامهای "آب هرمز" گرفته شده است. پس از سرچشمهگیری از دره لار، روانآبهای بسیاری به این رود ملحق میشوند که از جمله آنها میتوان به دره قاضی کلا، جنگل دره از کوههای شمیمکوه، آب زیارو و لاسم از کوههای غربی قزقان چای فیروزکوه و آب رودهای جاری از دهکدههای دلارستاق اشاره کرد.
ریشه نام مازندران نیز از اساطیر قدیم گرفته شده است. این نام از قدیمیترین طایفههای اطراف دریای مازندران مشتق میشود، به خصوص از طایفه مارد یا آمارد که ساحل غربی رودخانه هراز را سکونتگاه خود داشتند. نام مازندران به معنای مملکتی است که طایفه مازاد یا مارد اندران سکونت داشتهاند.
مسیر عبوری رودخانه هراز بخش گستردهای به نام لاریجان دارد که از سرچشمه اصلی هراز گرفته و دارای دو سد زیبا به نامهای لار و هراز است. رودها و چشمههای متعددی در مسیر رودخانه به آن ملحق میشوند، از جمله لاسم، تلخرود، آب رزان، آب مشکانبار، پنجاب (نمارساق)، هراز، آب پرده، شیرکلارود، چلوود و هلی چال.
آبهای مهمی مانند آب سفید، آب چهل بره، آب سیاهپلاس، آب امامپهنک، سه سنگ، دیوآسیاب، وراورد، دلی چشمه، چشمه ملک به رودخانه هراز تأمین میشوند. این آبها از سرچشمههای مختلف و چشمهها به رودخانه ملحق میشوند.
در نهایت، رودخانه هراز با عبور از ده پلور به نام هراز، به سوی دریای مازندران میرود.
