در تجارت بینالمللی، داشتن محصول یا مشتری تنها بخشی از موفقیت است. آنچه سرنوشت یک معامله را تعیین میکند، زنجیره تأمین (Supply Chain) است. زنجیره تأمین مطمئن یعنی سیستمی هماهنگ از تولیدکننده، حملونقل، بانک، بیمه و مشتری که بدون توقف کار میکند. یک ضعف کوچک در این زنجیره میتواند منجر به از دست رفتن قرارداد یا حتی ضررهای مالی سنگین شود.
زنجیره تأمین صادراتی از چند حلقه کلیدی تشکیل میشود:
تولیدکننده یا تأمینکننده مواد اولیه: نقطه شروع هر معامله است. کیفیت محصول، ثبات تولید و توانایی تأمین در حجم بالا اهمیت زیادی دارد.
صادرکننده یا بازرگان: وظیفه هماهنگی کل زنجیره و قراردادها را بر عهده دارد.
شرکتهای حملونقل: چه زمینی، چه ریلی و چه دریایی، انتخاب درست مسیر و روش حمل نقش بزرگی در کاهش هزینه و ریسک دارد.
بانکها و سیستمهای پرداخت: تضمین مالی معاملات از طریق ابزارهایی مانند اعتبار اسنادی (LC) یا پرداختهای اسنادی (DP, DA).
بیمه باربری و مسئولیت: برای پوشش خسارات احتمالی در مسیر حمل.
مراجع قانونی و گمرکها: تسلط به مقررات صادراتی و وارداتی، سرعت ترخیص کالا را تضمین میکند.
هر حلقه از زنجیره تأمین میتواند ریسکهایی ایجاد کند:
تأخیر در تولید یا حمل: تعطیلات، مشکلات فنی یا بحرانهای سیاسی.
مشکلات بانکی و پرداخت: عدم انتقال وجه یا تاخیر در گشایش LC.
محدودیتهای قانونی و تحریمها: که میتواند ناگهان یک مسیر حمل یا روش پرداخت را مسدود کند.
ریسکهای لجستیکی: از ترافیک بندری تا مشکلات در مرزهای زمینی.
یک زنجیره تأمین مطمئن ویژگیهای مشخصی دارد:
شفافیت در قراردادها: همه جزئیات (زمان تحویل، قیمت، شرایط پرداخت) بهطور کامل مکتوب شود.
تنوع مسیرها و روشها: همیشه یک گزینه جایگزین برای حمل یا پرداخت داشته باشید.
ارتباط منظم بین طرفین: ارتباط شفاف باعث جلوگیری از سوءتفاهم و کاهش تأخیرها میشود.
بیمه و تضمینهای مالی: بیمه باربری و استفاده از LC یا ضمانتنامه بانکی خیال طرفین را راحت میکند.
انتخاب درست اینکوترمز (Incoterms) متناسب با نوع معامله.
استفاده از بیمه باربری (Cargo Insurance) برای کاهش نگرانیها.
قراردادهای پرداخت امن مانند LC، DP و DA.
استفاده از سیستمهای دیجیتال برای ردیابی کالا و مدیریت اسناد.
فرض کنید محمولهای از اوره در ترکمنستان خریداری شده و باید از طریق مرز سرخس به ایران و سپس بندرعباس منتقل شود تا به بندر مرسین در ترکیه برسد.
اگر فقط به یک مسیر ریلی وابسته باشید، در صورت تأخیر یا مشکل فنی، کل محموله معطل میماند.
اگر بیمه باربری نداشته باشید و در مسیر خسارتی به کالا وارد شود، تمام هزینهها به عهده صادرکننده خواهد بود.
اگر قرارداد بانکی شفاف نباشد، خریدار میتواند پرداخت را به تأخیر بیندازد.
در این مثال، استفاده از چند مسیر جایگزین (ریلی و جادهای)، پوشش بیمه باربری و گشایش LC، زنجیره تأمین را بهطور کامل ایمن میکند.
برای صادرکنندگان تازهکار، مهمترین نکته این است که به زنجیره تأمین به چشم یک سیستم کامل نگاه کنند. هر بخش باید از ابتدا تا انتها مدیریت شود.
برای تجار حرفهای، استفاده از ابزارهای دیجیتال و تنوعبخشی به مسیرها و بانکها، کلید کاهش ریسک است.
در نهایت، زنجیره تأمین مطمئن تنها راهی است که میتواند تضمین کند معاملهای پیچیده در سطح بینالمللی با موفقیت به پایان برسد.
نویسنده: آنه محمد توغدری
مشاور و تأمینکننده در حوزه صادرات محصولات پتروشیمی و کودهای شیمیایی، با تخصص در تجارت بینالملل و لجستیک
