آران دائو جایی که قدرت در دستان جامعه است

توی دنیای DAOها، خیلی از پروژه‌ها شعار «غیرمتمرکز بودن» رو میدن، اما وقتی دقیق‌تر نگاه کنیم، می‌بینیم پشت صحنه هنوز دست یک گروه یا شرکت خاصه.
آران دائو از اون معدود نمونه‌هایی هست که این شعار رو به عمل تبدیل کرده؛ همه‌چیزش ــ از ثبت پیشنهادها گرفته تا رأی‌گیری و اجرای تصمیمات ــ مستقیماً روی بلاکچین انجام میشه. یعنی هیچ مرحله‌ای نیست که بره بیرون از زنجیره یا نیازمند تأیید یک نفر خاص باشه.

برای اینکه فرقش رو بهتر ببینیم، چند نمونه معروف رو بررسی کنیم:

ApeCoin DAO : سازمان حاکمیتی پشت توکن ApeCoin و اکوسیستم Bored Ape Yacht Club است. رأی‌گیری‌هاش رو روی Snapshot برگزار می‌کنه. این روش سریع و ارزونه، ولی چون خارج از بلاکچین انجام میشه، نتیجه‌ها مستقیماً روی قرارداد هوشمند اعمال نمیشه و میشه گفت صد درصد غیرمتمرکز نیست. از طرف دیگه، خزانه‌ی ApeCoin رو صرافی متمرکز Coinbase نگه می‌داره؛ یعنی کنترل پول عملاً بیرون از DAO قرار داره.

DappRadar DAO : سازمان حاکمیتی پلتفرم مشهور ردیابی و تحلیل اپلیکیشن‌های غیرمتمرکز (Dapps) است. به کاربرها اجازه میده پیشنهاد بدن، اما تیم سازنده می‌تونه هر وقت خواست اون پیشنهادها را وتو کنه. این یعنی در نهایت تصمیم‌گیر اصلی همون تیمه، نه جامعه.

اما آراندائو بازی رو عوض کرده. اینجا هیچ «کلید مخفی» یا «دکمه اضطراری» دست یک نفر نیست. خزانه و همه منابع مالی داخل قراردادهای هوشمندی قفل شده که فقط با رأی مستقیم جامعه میشه بهشون دست زد. نتیجه هر رأی هم دقیقاً همون‌طور که ثبت شده، به‌طور خودکار اجرا میشه. این یعنی شفافیت واقعی و صفر درصد امکان دخالت بیرونی.
قدرت DAO در اکوسیستم اراندائو محدود، ولی حساب‌شده :
در اکوسیستم اران دائو ،  DAO فرمان کل پروژه را در دست ندارد و نمی‌تواند همه‌چیز را از پایه تغییر بدهد. محدوده اختیاراتش از قبل دقیق و شفاف مشخص شده و فقط روی بخش‌هایی دسترسی دارد که ممکن است در آینده، به خاطر شرایط بازار یا استراتژی‌های مارکتینگ، نیاز به تغییر یا اصلاح پیدا کنند.
این مدل طراحی یک دلیل مهم دارد: امنیت پلتفرم
وقتی یک قرارداد هوشمند روی بلاکچین اجرا شود، اگر هیچ راهی برای تغییرش وجود نداشته باشد، در صورت بروز مشکل یا نیاز به بهبود، عملاً کاری از دست کسی برنمی‌آید و این می تواند برای سیستم خطرناک باشد . از آن طرف، اگر این دسترسی وجود داشته باشد ولی فقط دست یک مالک یا تیم مرکزی باشد، دیگر نمی‌شود اسمش را غیرمتمرکز گذاشت و اعتماد جامعه هم از بین می‌رود.
پس راه‌حل منطقی این است که دسترسی به جاهایی که احتمالا نیاز به تغییر یا اصلاح دارند، در اختیار DAO باشند. اینطوری هر اصلاح یا به ‌روزرسانی با رأی و خرد جمعی خود اعضا انجام می‌شود، نه تصمیم یک نفر.
 نتیجه؟ هم پلتفرم امن می‌ماند، هم غیرمتمرکز.

در اکوسیستم آراندائو دسترسی های دائو شامل موارد زیر می باشد :

۱- تغییر کارمزد استیکینگ:
یکی از مهم‌ترین ابزارهایی که آران دائو در اختیار DAO گذاشته، امکان تغییر کارمزد ریوارد استیکینگ است. این تغییر البته بی‌حد و مرز نیست؛ محدوده آن از ۱ درصد تا ۱۰ درصد مشخص شده و هر عددی خارج از این بازه اصلاً قابل ثبت نیست. کارمزد جمع‌آوری‌شده مستقیماً به خزانه DAO می‌رود تا برای توسعه پلتفرم و سرمایه‌گذاری روی پروژه‌ها و استارتاپ‌هایی که از آران دائو استفاده می‌کنند، خرج شود.
دلیل وجود این اختیار ساده است: بازار همیشه یکسان نیست DAO می‌تواند با توجه به شرایط مارکت، قیمت توکن UVM و موجودی خزانه، این کارمزد را کم یا زیاد کند تا تعادل حفظ شود.
مثلاً:
وقتی قیمت UVM بیش از حد بالا می‌رود، با کم کردن کارمزد، عرضه افزایش پیدا می‌کند و جلوی رشد بی‌رویه قیمت گرفته می‌شود.
برعکس، وقتی قیمت در حال افت شدید است، با افزایش کارمزد، خروجی استیک کاهش می‌یابد و از سقوط قیمت جلوگیری می‌شود.
تمام این فرآیندها در قالب تابع مشخصی در قرارداد هوشمند استیکینگ پیاده‌سازی شده و هر تغییری که DAO اعمال کند، به‌صورت آنچین و شفاف در بلاکچین ثبت می‌شود.
آدرس قراردادهوشمند استیکینگ : https://polygonscan.com/address/0x873DF99ac751a6A2F7607379a83B7b26178736FD

۲- برداشت از خزانه DAO :
یکی دیگر از اختیارات مهمی که آران دائو به DAO داده، امکان برداشت از خزانه DAO است. این برداشت فقط در یک صورت انجام می‌شود: وقتی یک پروپوزال رسمی ثبت شود و اکثریت اعضا به آن رأی مثبت بدهند.
کاربرد این اختیار کاملاً مشخص است؛ منابع این خزانه می‌توانند برای گسترش اکوسیستم آران دائو یا سرمایه‌گذاری در استارتاپ‌ها و پروژه‌های نوپا استفاده شوند. این یعنی DAO نه فقط یک سیستم تصمیم‌گیری، بلکه یک بازوی حمایتی و سرمایه‌گذاری برای رشد کل شبکه است.
جالب اینجاست که این فرصت فقط برای اعضای قدیمی یا داخلی نیست. شرکت‌ها و استارتاپ‌های کوچک هم می‌توانند پروپوزال خود را ارائه دهند و درخواست استفاده از خزانه را داشته باشند. اگر ایده‌شان شفاف، عملی و جذاب باشد و بتوانند اعتماد اعضا را جلب کنند، با رأی کافی می‌توانند از منابع خزانه بهره‌مند شوند.
از نظر فنی، این خزانه به‌عنوان یک استخر مستقل در قرارداد هوشمند استیکینگ تعریف شده و تمام کارمزدهای تعیین‌شده (مثل کارمزد استیکینگ که در اختیار DAO است) به‌صورت خودکار به آن منتقل می‌شوند. نتیجه این است که همه تراکنش‌ها و برداشت‌ها شفاف، قابل ردیابی و ۱۰۰٪ آنچین انجام می‌شود بدون حتی یک لحظه وابستگی به سیستم‌های متمرکز.

۳- وریفای کردن کالکشن‌های NFT برای تبدیل به Wrapper Token :

یکی از زیرساخت‌های جالب و هیجان‌انگیز آران دائو، قابلیت Wrapper Token است. این مکانیزم به کالکشن‌های NFT اجازه می‌دهد با دریافت این قابلیت، وارد اکوسیستم Arandao شوند، امکان استیک شدن پیدا کنند و در ازای آن، توکن UVM تولید کنند.
اما این یک ویژگی خاص است و به هر NFT یا پروژه‌ای داده نمی‌شود. برای دریافت این قابلیت، پروژه‌ها باید یک پروپوزال رسمی به DAO ارائه کنند. سپس فرآیند وریفای شدن آغاز می‌شود که از اختیارات مستقیم DAO است.
در این مرحله، اعضای DAO با بررسی کیفیت، اعتبار و پتانسیل پروژه تصمیم می‌گیرند که آیا این کالکشن می‌تواند وارد چرخه Wrapper Token بشود یا نه. این کار باعث می‌شود فقط پروژه‌هایی که واقعاً ارزشمند و قابل‌اعتماد هستند، امکان ورود به این سیستم و استفاده از منابع اکوسیستم را پیدا کنند.
این اختیار، هم به رشد کنترل‌شده شبکه کمک می‌کند، هم از ورود پروژه‌های ضعیف یا مشکوک جلوگیری می‌کند تا اعتبار و امنیت اکوسیستم آران دائو حفظ شود.
آدرس قراردادهوشمند wrapper token https://polygonscan.com/address/0xfcBeF011C9716Bf922F055F65e217A3b8713Cf43

۴- برداشت از قرارداد هوشمند Gateway :
Gateway را می‌توان قلب تپنده‌ی اکوسیستم آران دائو نامید. تمام حاشیه سود محصولات فروخته‌شده در فروشگاه غیرمتمرکز، مستقیم به این قرارداد هوشمند منتقل می‌شود. نکته مهم اینجاست که تنها نهادی که اجازه برداشت از این محل را دارد، DAO است.
البته این برداشت‌ها هم قانون و محدودیت دارند. برای استفاده از این منابع، باید یک پروپوزال رسمی ثبت و تصویب شود، و هدف آن باید گسترش استخر نقدینگی UVM باشد. با این حال، حتی با تصویب پروپوزال هم نمی‌توان همه موجودی را یکجا خارج کرد هر بار فقط ۱۰ درصد آن قابل برداشت است.
این محدودیت ۱۰ درصدی بی‌دلیل نیست. بخشی از منابع Gateway برای پرداخت پورسانت گسترش‌دهندگان در نظر گرفته شده، و این سقف برداشت تضمین می‌کند که همیشه موجودی کافی برای انجام این پرداخت‌ها وجود داشته باشد. تمام این فرآیند در قالب یک تابع مشخص در قرارداد هوشمند Gateway پیاده‌سازی شده و هر برداشت یا تغییر، شفاف و ثبت‌شده روی بلاکچین انجام می‌شود.
آدرس قراردادهوشمند Gateway https://polygonscan.com/address/0x5C1d232216e515133C6E4D31b0c23d6e53F03A0b

۵- برداشت از خزانه امن DAO :
آران دائو علاوه بر خزانه اصلی که پیش‌تر توضیح دادیم، یک خزانه امن هم دارد؛ جایی که تمام دارایی‌های مهم و ارزشمند DAO در آن نگهداری می‌شود. هدف از این خزانه، اجرای راهبردهای کلان و طولانی‌مدت DAO است.
این خزانه، بر خلاف بعضی صندوق‌ها که برداشت از آن‌ها محدودیت درصد یا سقف مبلغ دارد، هیچ محدودیت سختگیرانه‌ای برای واریز و برداشت ندارد. تنها شرط استفاده از آن، ارائه یک پروپوزال رسمی و گرفتن رأی کافی از اعضای DAO است. به این ترتیب، تصمیم‌گیری درباره این دارایی‌ها کاملاً شفاف و بر پایه خرد جمعی انجام می‌شود.
از نظر فنی، خزانه امن قابلیت نگهداری انواع دارایی‌ها را دارد؛ از توکن‌های معمولی ERC20 گرفته تا NFTها (ERC721) و حتی دارایی‌های چندتوکنی مثل ERC1155. این انعطاف‌پذیری باعث می‌شود DAO بتواند سبد متنوعی از سرمایه‌ها را به‌صورت امن و غیرمتمرکز مدیریت کند.
برای درک بهتر، می‌توان این خزانه را شبیه یک گاوصندوق شیشه ای تصور کرد که همه میتوانند درونش چیزی را قراردهند اما برداشت از آن فقط توسط دائو ممکن است. در آران دائو، هر دارایی‌ای که نباید کنترل مستقیمش دست یک شخص یا تیم مرکزی باشد، به این خزانه منتقل می‌شود. به این ترتیب، جامعه به‌طور کامل کنترل منابع را در اختیار دارد و می‌تواند با رأی‌گیری شفاف تصمیم بگیرد که این منابع کجا و چگونه استفاده شوند.
آدرس خزانه ی امن دائو : https://polygonscan.com/address/0xf82171cb46399008eb039c456667c9b6c05cc12f

۶- تغییر ماشین حساب Gateway :
قرارداد هوشمند Gateway فقط جایی برای نگهداری حاشیه سود فروشگاه غیرمتمرکز نیست؛ این قرارداد یک سیستم پاداش‌دهی هم دارد که به کسانی که در گسترش پلتفرم نقش دارند، پاداش می‌دهد.
اما تعیین اینکه هر گسترش‌دهنده چقدر پاداش بگیرد، مستقیماً در خود Gateway انجام نمی‌شود. برای این کار، Gateway اطلاعات هر گسترش‌دهنده را به یک قرارداد هوشمند جداگانه به نام ماشین حساب (Calculator) ارسال می‌کند. این ماشین حساب با توجه به داده‌های دریافتی، مقدار دقیق پاداش را محاسبه کرده و نتیجه را به Gateway برمی‌گرداند. سپس Gateway بر اساس این محاسبه، به گسترش‌دهنده اجازه برداشت پاداش را می‌دهد.
اختیاری که DAO در اینجا دارد، مربوط به تغییر میزان پاداش‌ها در ماشین حساب است. برای مثال، اگر در حال حاضر به ازای هر ۶۰۰ BV، ۵۰ UVM پاداش داده می‌شود، DAO می‌تواند تصمیم بگیرد که این نسبت تغییر کند—مثلاً به ازای هر ۴۰۰ BV، ۶۰ UVM پاداش داده شود.
البته همه این تغییرات فقط با ارائه یک پروپوزال رسمی و تأیید جامعه ممکن است. مهم‌تر اینکه DAO هیچ دسترسی برای تغییر یا دستکاری اصل قرارداد هوشمند Gateway ندارد و فقط می‌تواند پارامترهای ماشین حساب را تغییر دهد. این یعنی هم انعطاف‌پذیری برای تنظیم پاداش‌ها وجود دارد، هم امنیت و ثبات ساختار اصلی Gateway کاملاً حفظ می‌شود.

جمع‌بندی اختیارات DAO در آران دائو :
تمام مواردی که تا اینجا گفتیم، تنها دسترسی‌های DAO به قراردادهای هوشمند اکوسیستم آران دائو هستند. به جز این موارد، DAO تحت هیچ شرایطی اجازه تغییر یا دخالت در بخش دیگری از قراردادها را ندارد.
این اختیارات همگی مربوط به جاهایی هستند که نیاز به تغییر یا تنظیم در خود قراردادهای هوشمند وجود دارد. اما فعالیت DAO فقط محدود به بلاکچین نیست.
در دنیای خارج از زنجیره، DAO می‌تواند در موضوعات مهم دیگری تصمیم‌گیری کند—مواردی که نیازی به تغییر کد قراردادها ندارند، مثل:

·       انتخاب یا تغییر لوگو و هویت بصری

·       مدیریت و ارتقای ایندکسر آران دائو

·       تعیین تکلیف و برخورد با فروشگاه‌های اسکم

·       طراحی و تصویب استراتژی‌های مارکتینگ

·       مشخص کردن راهبردهای کلان پروژه

در واقع، جامعه DAO یک فضای واقعی برای خرد جمعی و تصمیم‌گیری گروهی است؛ جایی که هر عضو می‌تواند نظرش را آزادانه مطرح کند و در مسیر حرکت پروژه نقش مستقیم داشته باشد. این مدل باعث می‌شود تصمیم‌ها هم از نظر فنی امن باشند، هم از نظر مدیریتی متکی به رأی و مشارکت کل جامعه.

بنیاد آران دائو و رأی‌گیری سالیانه :
جامعه آران دائو به‌طور سالیانه یک رأی‌گیری عمومی برگزار می‌کند که در آن ۲۱ نفر از میان اعضا به‌عنوان بنیاد آران دائو انتخاب می‌شوند. این ۲۱ نفر نمایندگان رسمی جامعه هستند و مسئولیت‌های اجرایی در آران دائو دارند.
این افراد به‌عنوان نهاد اجرایی DAO، در قراردادهای هوشمندی که پیش‌تر درباره آن‌ها صحبت کردیم، حق امضا دارند و برای انجام پروپوزال‌هایی که به این قراردادها مربوط می‌شود، مسئولیت اجرای تصمیمات را بر عهده دارند. به عبارت دیگر، آن‌ها نقش اجرایی را در پیاده‌سازی تغییرات و تصمیمات جامعه به عهده دارند، اما همچنان تمامی تصمیمات باید با رأی‌گیری و تأیید اعضای جامعه صورت گیرد.
یکی از دلایل اصلی این انتخاب، افزایش امنیت و سرعت عمل در تصمیم‌گیری است. فرض کنید جامعه DAO به بیش از ۱۰ میلیون عضو برسد. در چنین شرایطی، برای اجرای یک پروپوزال که تأیید شده، باید حداقل ۵ میلیون نفر برای امضا کردن آن پروپوزال پیدا شوند. این فرایند می‌تواند بسیار زمان‌بر و گاهی غیرممکن باشد. بنابراین، برای حفظ امنیت و افزایش سرعت عمل، مسئولیت اجرایی پروپوزال‌ها به این ۲۱ نماینده داده می‌شود.
همچنین، به دلیل احتمال پیش‌آمدن شرایط خاص (مثل حادثه یا گم شدن کیف پول یکی از اعضای بنیاد)، قرارداد هوشمند به‌طور خاص طراحی شده است تا در صورت امضای حداقل ۱۵ نفر از اعضای بنیاد، پروپوزال به‌طور خودکار اجرا شود. این مکانیزم به DAO این امکان را می‌دهد که حتی در شرایط غیرمنتظره نیز تصمیمات اجرایی بدون وقفه پیگیری شوند . رأی‌گیری عمومی این امکان را فراهم می‌آورد که جامعه DAO نه‌تنها در تصمیمات بزرگ نقش داشته باشد، بلکه در انتخاب افرادی که مسئولیت‌های اجرایی را بر عهده دارند، مشارکت کند. این فرآیند موجب می‌شود که تمام تصمیمات آران دائو، چه در سطح قراردادهای هوشمند و چه در سطوح دیگر، همیشه با نظر و رضایت اعضا پیش برود.

مهم است بدانید که این ۲۱ نفر هیچ‌کدام به‌تنهایی نمی‌توانند تصمیم‌گیری کنند. مسئولیت آن‌ها فقط اجرای تصمیمات است و تمام تصمیمات استراتژیک یا تغییرات بنیادین باید توسط جامعه و با رأی‌گیری عمومی اتخاذ شوند. این فرآیند موجب می‌شود که تمام تصمیمات آران دائو، چه در سطح قراردادهای هوشمند و چه در سطوح دیگر، همیشه با نظر و رضایت اعضا پیش برود.
این رای گیری هرسال در تاریخ مشحصی انجام میشود و تمام فرایند رای دادن به صورت کامل روی بلاکچین انجام میشود و هر واحد توکن DNM معادل یک رای خواهد بود .

جمع‌بندی:
ساختار DAO در اکوسیستم آران دائو، یک ساختار هوشمندانه و نوآورانه است که در عین حفظ سرعت عمل بالا، به‌طور کامل غیرمتمرکز طراحی شده است. این ساختار به کاربران این امکان را می‌دهد تا به معنای واقعی کلمه خرد جمعی کنند و در تصمیمات کلیدی مشارکت داشته باشند. برخلاف سیستم‌های متمرکز که ممکن است تصمیمات در پشت درهای بسته گرفته شوند، در آران دائو تمام تصمیمات در شفافیت کامل انجام می‌شود و هر فردی در جامعه می‌تواند صدای خود را شنیده و تأثیرگذار باشد.
این سیستم باعث می‌شود که آران دائو نه تنها یک پلتفرم برای اجرای قراردادهای هوشمند باشد، بلکه به یک فضای دموکراتیک و مشارکتی تبدیل شود که در آن، هر تصمیمی که گرفته می‌شود، بر پایه آراء جمعی و همکاری اعضا است. این فرآیند باعث می‌شود که پروژه‌ها و ایده‌ها با رضایت و حمایت واقعی جامعه پیش بروند و از ابتدای راه تا اجرا، همه چیز تحت نظارت و تصمیم‌گیری اعضای خود باشد.
آران دائو با ایجاد این ساختار منحصر به فرد، به الگویی برای دیگر پروژه‌های غیرمتمرکز تبدیل می‌شود که هم سرعت عمل را در فرآیندهای اجرایی حفظ کرده و هم از دموکراسی و شفافیت به بهترین شکل ممکن بهره‌مند می‌شود. در این مسیر، اعضای DAO نه فقط به عنوان مصرف‌کننده، بلکه به عنوان تصمیم‌گیرنده اصلی در شکل‌دهی به آینده پروژه‌ها نقش دارند و این یعنی آران دائو راه را برای تحقق واقعی قدرت جمعی باز کرده است.

 امیدوارم از خواندن این مقاله لذت برده باشید