در اوایل آوریل ۲۰۲۵، مذاکرات غیرمستقیم سطح بالا میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در مسقط، پایتخت عمان، با میانجیگری دولت عمان برگزار شد. محور اصلی این مذاکرات پیرامون برنامه غنیسازی اورانیوم ایران و امکان کاهش تحریمهای اقتصادی بود.
این مذاکرات در شرایط ژئوپلیتیکی کاملاً متفاوت نسبت به سالهای گذشته برگزار شد. در پی انتخابات ریاستجمهوری ایالات متحده در نوامبر ۲۰۲۴، دونالد جی. ترامپ بار دیگر به قدرت بازگشت و دور دوم (غیرمتوالی) ریاستجمهوری خود را آغاز کرد. با کنترل کامل کنگره توسط جمهوریخواهان، دولت ترامپ از اختیارات گستردهتری برای پیگیری یک سیاست خارجی سختگیرانهتر برخوردار است. همچنین، در سال جاری (۲۰۲۵)، هیچ انتخاباتی در آمریکا برگزار نخواهد شد و این مسئله آزادی عمل بیشتری به دولت آمریکا میدهد.
از سوی دیگر، مذاکرات با مخالفت صریح و اقدامات خرابکارانه اسرائیل نیز مواجه بود. دولت اسرائیل هرگونه توافق با ایران را تهدیدی مستقیم برای امنیت ملی خود تلقی میکند. این عامل منطقهای نقشی کلیدی در ارزیابی راهبردی مذاکرات ایفا میکند.
این گزارش، تحلیل کامل SWOT (نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدها) از مذاکرات عمان را با استفاده از منابع معتبر بینالمللی و با استناد به اظهارات رسمی طرفین ارائه میدهد.
۱. تمایل مشترک برای جلوگیری از تشدید تنشها
۲. نقش قابلاعتماد میانجی عمان
۳. حضور کارشناسان فنی
۴. اراده مشترک برای کاهش تنشهای منطقهای
۱. بیاعتمادی عمیق و ساختاری
۲. محدودیتهای سیاسی داخلی
۳. فقدان چارچوب حقوقی الزامآور
۴. مخالفت علنی اسرائیل
۱. تبادل زندانیان و آزادسازی داراییها
۲. احتمال توافق محدود (نسخه سبکشده برجام)
۳. کاهش جزئی فشارهای اقتصادی
۴. ثبات نسبی بازار انرژی جهانی
۱. خرابکاری اسرائیل و تشدید تنشهای نظامی
۲. جنگهای نیابتی منطقهای
۳. اختلاف در سازوکارهای نظارتی
۴. فضاسازی رسانهای و تحریک افکار عمومی
مذاکرات عمان در شرایطی ویژه و پیچیده برگزار شد: بازگشت ترامپ، تسلط جمهوریخواهان بر کنگره، و کارشکنیهای آشکار اسرائیل. هرچند دستیابی به توافق جامع در کوتاهمدت دشوار بهنظر میرسد، اما امکان حصول یک «توافق موقت هدفمند» — برای توقف غنیسازی و کاهش تنشها — همچنان وجود دارد.
چنین توافقی نه شبیه برجام خواهد بود، و نه الزامی دائمی خواهد داشت، اما میتواند نقش «آتشبس دیپلماتیک» را ایفا کند؛ چنانکه یک دیپلمات اروپایی در گفتوگو با رویترز تأکید کرد:
«این یک تحول تاریخی نیست، بلکه مهار تاکتیکی بحران برای خریدن زمان است»، — مقام ارشد اتحادیه اروپا، Reuters، ۷ آوریل ۲۰۲۵.
سرنوشت دور بعدی مذاکرات، که قرار است در ۱۹ آوریل برگزار شود، بستگی به توان طرفین در مهار فشارهای داخلی، تهدیدهای خارجی و اختلافات راهبردی دارد.
۱. Reuters، ۷ آوریل ۲۰۲۵
۲. Al Jazeera، ۹ آوریل ۲۰۲۵
۳. The Guardian، ۶ آوریل ۲۰۲۵
۴. Politico، ۶ آوریل ۲۰۲۵
۵. Brookings Institution، ژانویه ۲۰۲۵
۶. Fox News، مارس ۲۰۲۵
۷. Haaretz، ۵ آوریل ۲۰۲۵
۸. Times of Israel، ۸ آوریل ۲۰۲۵
۹. صندوق بینالمللی پول – چشمانداز منطقهای خاورمیانه، آوریل ۲۰۲۵
۱۰. Carnegie Endowment، ۲۰۲۴
۱۱. International Crisis Group، آوریل ۲۰۲۵
