سینمای ایران از نخستین روزهای پیدایش خود تاکنون، تحولات چشمگیری را از سر گذرانده است. این سیر تاریخی نهتنها نشاندهنده پیشرفت فنی و هنری در صنعت فیلمسازی ایران است، بلکه بازتابی از تحولات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جامعه ایرانی در طول بیش از یک قرن به شمار میآید.
اولین فیلمهای ایرانی بیشتر تحت تأثیر سینمای غرب، بهویژه سینمای صامت فرانسه و آمریکا بودند. نخستین فیلم صامت ایرانی «آبی و رابی» (۱۳۰۹) و سپس نخستین فیلم ناطق، «دختر لر» (۱۳۱۲) آغازگر دوران سینمای گفتاری در ایران شد. این دوران بیشتر جنبه سرگرمی داشت و جنبههای هنری یا اجتماعی هنوز پررنگ نبود.
در دهه ۱۳۴۰، با ورود نسل جدیدی از فیلمسازان، موج نوی سینمای ایران پدید آمد. کارگردانانی چون داریوش مهرجویی، مسعود کیمیایی، بهرام بیضایی و ناصر تقوایی، سینمایی اجتماعی، واقعگرا و هنرمندانه را خلق کردند که مسائل عمیقتری از جامعه را به تصویر میکشید. فیلمهایی مانند «گاو»، «قیصر» و «رگبار» نشاندهنده این تغییر بنیادین بودند. در همین دوران، فیلمفارسی (نوعی سینمای عامهپسند) نیز رواج داشت که گاه در تقابل با سینمای روشنفکرانه قرار میگرفت.
با پیروزی انقلاب اسلامی، سینمای ایران دچار تغییرات ساختاری شد. سانسور، محدودیتهای موضوعی و تغییرات در نوع روایت، باعث حذف بسیاری از سبکها و موضوعات شد. اما در همین دوران، سینمای ایران بهگونهای دیگر رشد کرد. فیلمسازانی چون عباس کیارستمی، مجید مجیدی، جعفر پناهی و اصغر فرهادی توانستند با زبان استعاره و تصویرسازی شاعرانه، فیلمهایی خلق کنند که همزمان هم با محدودیتهای داخلی هماهنگ بودند و هم مورد تحسین جهانی قرار گرفتند.
در این دوران، سینمای ایران به یکی از تأثیرگذارترین سینماهای آسیا و جهان تبدیل شد. موفقیتهای بینالمللی اصغر فرهادی با فیلمهایی چون «جدایی نادر از سیمین» و «فروشنده» که هر دو جایزه اسکار گرفتند، نقطه عطفی در تاریخ سینمای ایران بود. همزمان، آثار هنری و مستقل دیگر نیز در جشنوارههای جهانی مطرح شدند، اگرچه اغلب در داخل کشور با محدودیتهای اکران روبهرو بودند.
امروزه سینمای ایران با چالشهایی مانند سانسور گسترده، مهاجرت فیلمسازان، کاهش بودجه تولید، و مشکلات اقتصادی مواجه است. در عین حال، پلتفرمهای نمایش آنلاین و فیلمسازی مستقل، فرصتهایی جدید برای روایت داستانهای متفاوت ایجاد کردهاند. نسل جدیدی از فیلمسازان جوان نیز در حال شکلگیری است که با نگاه تازه به سینما، تلاش میکنند صدای جامعه امروز را به گوش جهان برسانند.
نتیجهگیری:
سینمای ایران، همچون آینهای تمامنما، فراز و فرودهای تاریخ معاصر کشور را بازتاب داده است. از سینمای صامت تا پلتفرمهای آنلاین، از فیلمفارسی تا سینمای هنری، و از ممیزیهای سخت تا موفقیتهای بینالمللی، این سینما همچنان در حال تغییر، زنده و پویاست.
