امروز که یادداشتی درباره روز ملی خلیج فارس میخواندم، کمی ذهنم رفت سمت یک سوال شاید کمی متفاوت: فارغ از تاریخ و گذشتهای که مدام بر آن تأکید داریم، امروز ما کجای این خلیج قرار گرفتهایم؟ بخصوص در زمینهای که آینده را خواهد ساخت: اقتصاد استارتاپی و کارآفرینی دیجیتال.
خیلی وقتها وقتی بحثِ خلیج فارس و حساسیتهای پیرامونی آن میشود، اغلب روایتها رنگ تاریخی و فرهنگی دارند. البته که تاریخ هویتبخش و افتخار ماست. اما آیا همین برای بودنمان در امروز و فردا کافی است؟ من که معتقدم اهمیت تاریخ زمانی بیشتر میشود که امروز هم حرفی برای گفتن داشته باشیم. وگرنه تبدیل میشود به یک نوستالژی زیبا ولی بیثمر.
این روزها کشورهایی مثل امارات، عربستان و قطر با سرعتی سرسامآور در حال جذب سرمایهگذاران حوزه استارتاپی و نوآوری دیجیتال هستند. مسافرت چند ماه پیشم به دوبی برای یک کنفرانس استارتاپی باعث شد این فاصله را بهتر لمس کنم. واقعاً آنجا تأثیرات سرمایهگذاریها را در خیابانها، فضاهای کاری و حتی در ذهنیت آدمها هم میتوان حس کرد.
مثلاً چند نکتهای که توجه من را جلب کرد:
خب، اینجا سؤال پیش میآید که ما در ایران در مقایسه با همسایههایمان دقیقاً کجاییم؟
صادقانه بگویم، وضعیت مطلوب نیست؛
موانع آسان شروع کسبوکار و اقتصاد استارتاپی در کشور ما تبدیل به داستانی بیپایان شدهاند. در جلسهای که چند هفته پیش با دوستان کارآفرین داشتم، یکی از دوستان عزیز با تأسف میگفت: "حس میکنم همه جا در منطقه در حرکتند و ما هنوز درگیر بحثِ این هستیم استارتاپ اساساً چه چیزی است؟".
واقعیت این است که ذهنیت سیاستگذار در ایران همچنان با مفهوم استارتاپ فاصله زیادی دارد. بوروکراسی شدید، مشکلات بانکی و نقل و انتقال بینالمللی مالی، عدم حمایتهای شفاف دولتی و نبود زیرساختهای مناسب باعث شدهاند بسیاری از استعدادهای کشور به مهاجرت یا تعطیلی کسبوکارشان فکر کنند. اینکه میگوییم "استعدادها" یعنی خبرهای خوبی در اکوسیستم هنوز هست؛ استعدادهایی که با همه سختیها همچنان میمانند و میجنگند.
همیشه وقتی دربارهی خلیج فارس میخوانیم، غرور خاصی احساس میکنیم. اما به نظرم بهتر است غرور و افتخار گذشته را کمی کنار بگذاریم و نگاه واقعی به جایگاه کنونیمان داشته باشیم. کشورهای همسایه در این حوزه بسیار واقعبینانه و عملیاتی تصمیم گرفتهاند و معطل نماندهاند. آنها درک کردهاند جهانی شدن و تکنولوژی حکم میکند که نگاهت رو به جلو باشد نه عقب.
تاریخ بله، مهم است. اما تاریخی که باعث شود فقط به داشتههایمان دل خوش کنیم کافی نیست. باید از آن تاریخ قدیمی برای ساختن آیندهی اقتصادی و اجتماعی بهتر استفاده کنیم. تنها در این صورت است که روز ملی خلیج فارس برای ما چیزی بیش از یک یادبود و شعار خواهد بود.
امیدوارم در روز ملی خلیج فارس سال آینده بتوانیم درباره پیشرفتهای واقعی ایران در اکوسیستم نوآوری و استارتاپی هم حرفهای بیشتری داشته باشیم. تا آن زمان، شاید بهتر باشد دست از نگاه به گذشتهی پرافتخار برداریم و به این فکر کنیم که برای فردا چهکار کردهایم و قرار است چهکار کنیم؟
#روز_ملی_خلیج_فارس
