اخیرا به واسطه شغلم با تعداد بیشتری از افراد در طبقات مختلف ارتباط داشتهام و گاها وقتی رضایت برخی را نسبت به وضعیت چند سال اخیر کشور میدیدم شگفت زده میشدم و بر خلاف باور عمومی و باور آن زمان خودم مبنی بر اینکه رضایت و عدم رضایت انسانها بستگی به طبقه اجتماعی، درآمد و ایدئولوژی های سیاسی و دینی آدم ها دارد، متوجه میشدم که نه رضایت و نه عدم رضایت آنها اصلا تابعی از موارد فوق نیست و افراد ناراضی و راضی در گسترده متنوعی از طبقه بندی فوق قرار میگرفتند بنابراین سوالی که برای من مطرح میشد این بود که چه عواملی واقعا تایین کننده میزان رضایت آنها بوده؟
حس رضایت نمیتواند یک متغیر باینری باشد و اکثر مردم در گستره وسیعی از آن جای گرفتهاند. کمکم با بررسی انسانها و درکی نسبی به شرایط و ارتباطات آنها، الگویی برای من نمایان شد. الگویی که چه عواملی واقعا توانسته بر میزان رضایت آنها تاثیر داشته باشد. به دو عامل مهم رسیدم. یکی فاصله آنها به جریانها و منابع قدرت و دیگری نوع دوستی و میزان دغدغه آنها برای سعادت بلند مدت دیگران.
مفاهیم
فاصله از قدرت:
معنای تحتالفظی این برای همه روشن است، اما برای این باید مقداری روشنگری کنیم، همانطور که میدانیم یک ساختار کلی برای توزیع قدرت در هر کشور وجود دارد و هر کسی آگاهانه یا ناآگاهانه مقداری از آن بهره مند شدهاست، نظام سلامت ، یارانه غذا و دارو، قرعهکشی خودرو، استخدام، سیمکارت سفید، امتیاز وام ، مجوز حمل اسلحه و…
اینکه اینها به چه کسانی اختصاص نیابند و بر چه اساسی و اینکه این امتیازات چه معنایی برای آنها دارد میتواند گویای فاصلهی آنها از منابع قدرت باشد. پس در واقع فاصله از قدرت به معنای امتیازات و معنایی که آنها برای گیرنده امتیازات دارد هست.
نوع دوستی:
این حس که افراد نسبت به دیگران یا نسلهای آینده حس مسئولیت و وظیفه کنند. در این مورد باز هم تنها وجود حس کافی نیست، در واقعا آن حس مسئولیتی که عملی را میتواند به همراه داشته باشد نسبت بیشتری با حس رضایت دارد. مثلا دیدن کسی که در فقر است و داشتن حس تاسف و توجیه کردن منطقی فقر او به معنای نوعدوستی کمترست تا اینکه حس مسئولیتی وجود داشته باشد برای رفع دلایل فقر او.
نمودار پراکندگی رضایت:
یک دستگاه مختصات را تصور کنید که محور عمودی آن میزان نوع دوستی افراد و محور افقی آن میزان نزدیکی آنها به منابع قدرت در جامعهست.
به نوعی که میزان کم نوع دوستی باعث شود به درگیری با منافع کوتاه مدت و یا منافع خصوصیتر و رشد در این محور به معنای درگیری با منافع بلند مدت دیگران و خود است.
و در محور افقی فاصله و وابستگی به قدرت اندازهگیری میشود.
با بررسی قطبها میتوانیم تصویر بهتری از رضایت افراد داشته باشیم. اگر کسی خود را صاحب امتیازات ویژهای بداند و به همراه آن حس مسئولیت کمتری نسبت به مشکلات واقعی انسانها داشته باشد از رضایت بیشتری برخوردار خواهد بود.
و در طرف مقابل اگر کسی وابستگی کمتری به امتیازات و منابع قدرت داشته باشد و همینطور دغدغه بیشتری نسبت به مشکلات حس کند ناراضیتر خواهد بود. حالا در آینده اگر کسی را دیدیم که نسبت به ما حس رضایت کمتر یا بیشتری دارد شگفت زده نخواهیم شد، تنها کافیست فاصلهای که برای خود با قدرت در نظر دارد و میزان دغدغه او برای دیگران را بررسی کنیم.
