بازار در وضعیت انتظار اخبار

تحلیل رفتار بازار در وضعیت انتظار اخبار، از خلأ اطلاعات تا سلطه روایت بر تصمیم

از خلأ اطلاعات تا سلطه روایت بر تصمیم

مقدمه | لحظه‌ای که بازار متوقف نمی‌شود، اما پیش هم نمی‌رود

بازار همیشه با حرکت تعریف نمی‌شود.
گاهی مهم‌ترین لحظه‌هایش، همان زمان‌هایی است که هیچ اتفاقی نمی‌افتد.

نه ریزش سنگین می‌بینیم، نه صعود هیجانی. قیمت‌ها معلق‌اند، حجم‌ها ناپایدارند، و فضا آکنده از جمله‌ای تکراری است:
«همه‌چیز بستگی به خبر دارد.»

این وضعیت، چیزی فراتر از یک مکث تکنیکال است. بازار در این لحظه وارد حالت انتظار خبر می‌شود؛ حالتی که در آن، رفتارها دیگر از داده تغذیه نمی‌شوند، بلکه از پیش‌بینی، حدس، روایت و ترس شکل می‌گیرند.

این مقاله تلاش می‌کند نشان دهد چرا بازار در وضعیت انتظار:

• عقلانی‌تر نمی‌شود، بلکه انسانی‌تر می‌شود

• به‌جای تحلیل، به روایت تکیه می‌کند

• و چرا برند، رسانه و تبلیغات در این لحظه نقشی تعیین‌کننده‌تر از خود خبر دارند

۱. وضعیت انتظار خبر چیست؟ | بازار در خلأ اطلاعاتی

در ادبیات اقتصاد مالی، وضعیت انتظار خبر با مفاهیمی مانند Anticipatory Market Behavior یا Information Vacuum شناخته می‌شود.

تعریف عملی آن چنین است:

بازار می‌داند که اطلاعاتی در راه است، اما هنوز به آن دسترسی ندارد و همین «دانستنِ ندانستن» رفتارها را شکل می‌دهد.

رابرت شیلر این وضعیت را هسته‌ی «اقتصاد روایی» می‌داند؛
اقتصادی که در آن قیمت‌ها نه فقط نتیجه‌ی اطلاعات، بلکه نتیجه‌ی داستان‌هایی هستند که درباره آینده گفته می‌شود.

در این خلأ:

• شایعه ارزش می‌گیرد

• تفسیر جای تحلیل را می‌گیرد

• و روایت‌ها زودتر از واقعیت معامله می‌شوند

منابع:

• Shiller, R. (2017). Narrative Economics, American Economic Review

• Barberis, Shleifer, Vishny (1998). A Model of Investor Sentiment

۲. مغز بازار در زمان انتظار چه می‌کند؟

وقتی خبر وجود ندارد، ذهن بازار بیکار نمی‌نشیند.
سه سازوکار روانی به‌طور هم‌زمان فعال می‌شوند.

۲.۱ اضطراب نابرابری اطلاعاتی | افزایش وزن شایعه نسبت به واقعیت

اولین واکنش بازار، اضطراب است؛ نه از خود خبر، بلکه از احتمال دانستن دیگران.

بازار دچار Information Asymmetry Anxiety می‌شود , سرمایه‌گذار حس می‌کند «دیگران شاید چیزی می‌دانند که من نمی‌دانم».

این وضعیت همان چیزی است که آکرلوف در نظریه‌ی «عدم تقارن اطلاعاتی» توضیح می‌دهد:

وقتی اطلاعات نابرابر توزیع شده‌اند، بی‌اعتمادی افزایش می‌یابد.

در بازارِ منتظر خبر:

• هر حرکت کوچک، بیش‌تفسیر می‌شود

• هر نوسان جزئی، نشانه‌ی «اطلاعات پنهان» تلقی می‌شود

• شایعه قدرتی فراتر از داده پیدا می‌کند

منابع:

• Akerlof (1970) – The Market for Lemons

• Hirshleifer (2001) – Investor Psychology

۲.۲ کاهش افق زمانی تصمیم‌گیری| وقتی آینده مبهم است، حال حاکم می‌شود

در وضعیت انتظار، بازار دچار نزدیک‌بینی زمانی می‌شود.

ریچارد تیلر نشان می‌دهد که وقتی آینده نامطمئن است:

• تصمیم‌گیران وزن بیشتری به لحظه‌ی حال می‌دهند

• تحلیل‌های بلندمدت عقب می‌نشینند

• واکنش‌های کوتاه‌مدت غالب می‌شوند
  
  

به همین دلیل است که در این دوره:

• معاملات سریع‌تر می‌شوند

• استراتژی‌ها تدافعی‌تر می‌شوند

• و بازار از «ساختن آینده» به «مدیریت ترس» تغییر مسیر می‌دهد

منابع:

• Thaler (1985) – Mental Accounting

• Benartzi & Thaler (1995) – Myopic Loss Aversion

۲.۳ سلطه ترس بر منطق | ترجیح زیانِ قابل‌تحمل به ریسکِ ناشناخته

طبق نظریه‌ی چشم‌انداز کانمن و تورسکی، انسان‌ها: 

زیان را شدیدتر از سود تجربه می‌کنند.

در بازارِ منتظر خبر:

• ترس از زیان بالقوه، بزرگ‌نمایی می‌شود

• قطعیتِ بد، امن‌تر از عدم قطعیتِ خوب به نظر می‌رسد

• واکنش‌ها بیشتر دفاعی‌اند تا فرصت‌جویانه

بازار در این لحظه «محاسبه» نمی‌کند؛ واکنش عاطفی نشان می‌دهد.

منابع:

• Kahneman & Tversky (1979) – Prospect Theory

• Slovic et al. (2004) – Risk as Feelings

۳. چرا نوسان قبل از خبر بیشتر از بعد از خبر است؟

یکی از یافته‌های مهم مطالعات مالی این است که:

در بسیاری از بازارها، نوسان پیش از اعلام خبر، شدیدتر از نوسان پس از آن است.

دلیل ساده اما عمیق است:
خبر، عدم قطعیت را می‌بندد؛ انتظار، آن را باز و تکثیر می‌کند.

تا قبل از خبر:

• سناریوها بی‌نهایت‌اند

• ذهن بازار بین بدترین و بهترین حالت نوسان می‌کند

• هر روایت، امکان‌پذیر به نظر می‌رسد

بعد از خبر:

حتی اگر بد باشد، حداقل معلوم است.

منابع:

• Patell & Wolfson (1979)

• Andersen et al. (2003)

۴. برند در وضعیت انتظار | پناهگاه شناختی بازار

در خلأ اطلاعات، بازار به دنبال اطمینان جایگزین می‌گردد، اینجاست که برند وارد بازی می‌شود.

۴.۱ برند به‌جای تحلیل

بر اساس نظریه‌ی ارزش ویژه برند:

 وقتی اطلاعات کم است، ذهن به نشانه‌های آشنا تکیه می‌کند.

در نتیجه:

• برندهای قوی امن‌تر دیده می‌شوند

• نام‌های آشنا جایگزین داده‌های غایب می‌شوند

• وفاداری، نقش حفاظ روانی پیدا می‌کند
  

منابع:

• Aaker (1991)

• Keller (1993)

۴.۲ سکوت برند | پیام پنهان

در وضعیت انتظار، سکوت برند بی‌معنا نیست.

طبق نظریه‌ی ارتباطات:

«عدم ارسال پیام هم نوعی پیام است.»

بازار، سکوت را تفسیر می‌کند:

• آیا برند کنترل دارد؟

• آیا چیزی را پنهان می‌کند؟

• یا اصلاً نمی‌داند چه بگوید؟

معنا، حتی در نبود کلام ساخته می‌شود.

منابع:

• Watzlawick et al. (1967)

• Cornelissen (2017)

۵. تبلیغات در دوره انتظار | فروش نه، تنظیم احساس

تبلیغات در این دوره اگر بخواهد مستقیم بفروشد، معمولاً شکست می‌خورد.

آنچه اثرگذار است:

• پیام‌های ثبات

• روایت تداوم

• کاهش اضطراب شناختی
  
  

در اینجا تبلیغات نقش «فروشنده» ندارد؛
نقش تنظیم‌کننده‌ی احساس بازار را بازی می‌کند.

منابع:

• Heath (2012)

• Ehrenberg et al. (2002)

۶. روایت‌ها چگونه قیمت می‌سازند؟

در خلأ خبر، بازار به روایت‌ها پناه می‌برد.

معمولاً یکی از سه روایت غالب می‌شود:

1. روایت نجات

2. روایت فاجعه

3. روایت دستکاری

این روایت‌ها لزوماً درست نیستند؛ اما چون قابل فهم و قابل بازگویی هستند، پخش می‌شوند.

بازار با روایت معامله می‌کند، نه با حقیقت.

منبع کلیدی:

• Shiller (2019) – Narrative Economics

۷. مدل تصمیم‌گیری بازار در وضعیت انتظار اخبار

مدل سه‌لایه‌ی خلأ اطلاعاتی

لایه اول | محرک

• انتظار خبر

• نبود اطلاعات رسمی

• فشار زمانی

لایه دوم | پردازش روانی

• اضطراب اطلاعاتی

• کوتاه شدن افق تصمیم

• سلطه ترس و روایت

لایه سوم | خروجی رفتاری

• نوسان بالا

• پناه بردن به برند

• تصمیم‌گیری واکنشی به‌جای تحلیلی

این مدل نشان می‌دهد:

بازار در وضعیت انتظار خبر، تصمیم نمی‌گیرد؛ معنا می‌سازد و واکنش نشان می‌دهد.

جمع‌بندی نهایی | بازار، پیش از آنکه اقتصادی باشد، انسانی است

بازار در حالت انتظار اخبار:

• داده‌محور نیست، معنا‌محور است

• تحلیلی نیست، تفسیری است

• و عقلانی نیست، روانی است

در این لحظه: 

• برندها پناهگاه‌اند

• تبلیغات آرام‌بخش‌اند

• و روایت‌ها قیمت‌گذار

کسی که این وضعیت را بفهمد، بازار را فقط نمی‌بیند؛ 

انسانِ پشت بازار را می‌خواند.