وقتی عددها شروع میکنند مثل انسان فکر کردن
بازارها همیشه با عددها حرف نمیزنند.
بیشتر وقتها با داستان حرف میزنند. داستانِ امید، داستانِ فرصت، و گاهی داستانِ اینکه «اگر الان نخری، جا میمانی».
شاخص طمع بازار دقیقاً در همین نقطه متولد میشود؛ جایی که اقتصاد کلاسیک کم میآورد و روانشناسی وارد صحنه میشود.
شاخص طمع بازار تلاشیست برای سنجش میزان غلبهی هیجان خرید بر ارزیابی عقلانی ریسک در رفتار جمعی سرمایهگذاران.
این شاخص نمیپرسد:
آیا بازار گران است؟
میپرسد:
آیا بازار دیگر نمیخواهد «گران بودن» را ببیند؟
در وضعیت طمع، مسئله این نیست که ریسک وجود ندارد؛
مسئله این است که نادیده گرفتن ریسک تبدیل به هنجار میشود.
ایدهی شاخص طمع روی یک فرض ساده اما رادیکال بنا شده:
بازارها بازتاب «انسان واقعی» هستند، نه انسان عقلانیِ کتابهای اقتصاد.
دنیل کانمن و آموس تورسکی نشان دادند که تصمیمگیری انسان:
شهودی است
میانبرزن (Heuristic-based)
و بهشدت وابسته به احساسات لحظهای
📚 Kahneman & Tversky (1979) – Prospect Theory
در فضای طمع، ذهن انسان:
سودهای احتمالی را بزرگنمایی میکند
زیانهای محتمل را کماهمیت جلوه میدهد
و به روایت جمعی اعتماد میکند، نه دادهی مستقل
طمع خودش عدد ندارد؛
اما ردپا دارد.
معروفترین چارچوب، Fear & Greed Index است که طمع را از طریق ترکیب چند سیگنال رفتاری استخراج میکند.
Momentum قیمتها: شتاب غیرعادی رشد
Volatility پایین: آرامشِ بیشازحد (توهم امنیت)
حجم معاملات بالا: ورود هیجانی سرمایه
افزایش داراییهای پرریسک: سفتهبازی
Put/Call Ratio پایین: شرطبندی یکطرفه روی رشد
📚 CNN Business – Fear & Greed Index Methodology
نکته کلیدی:
وقتی همهی اینها همجهت میشوند، بازار در حال «فکر نکردن» است.
در وضعیت طمع، یک اتفاق ظریف میافتد:
روایت جای تحلیل را میگیرد.
روایتهایی مثل:
«این تکنولوژی دنیا را عوض میکند»
«این بار فرق دارد»
«دیگر سقوطی در کار نیست»
📚 Robert Shiller – Narrative Economics (2017)
شیلر نشان میدهد که بازارها مثل ویروس، داستانها را منتقل میکنند.
طمع زمانی اوج میگیرد که داستان از داده جلو میزند.
از دل تاریخ بازارها، از حباب لاله تا داتکام و کریپتو، الگوها تکرار میشوند:
افزایش مشارکت افراد غیرحرفهای
بیاعتبار شدن منتقدان
سادهسازی افراطی آینده
اخلاقی شدن سود («حقمونه پولدار شیم»)
نادیده گرفتن سابقهی تاریخی
📚 Charles Kindleberger – Manias, Panics, and Crashes
نه.
طمع سوختِ حرکت بازار است.
اما مشکل از جایی شروع میشود که:
طمع، جایگزین فهم میشود.
بازار بدون طمع، راکد است و بازار با طمعِ بیمهار، شکننده.
📚 Hyman Minsky – Financial Instability Hypothesis
مینسکی دقیقاً همین را میگوید:
دورههای خوشبینی افراطی، بذر بحران بعدی را میکارند.
شاخص طمع:
زمان دقیق سقوط را نمیگوید
سقف قیمت را مشخص نمیکند
اما یک کار مهم میکند:
به تو میگوید بازار دیگر صدای عقل را نمیشنود.
برای تحلیلگر، سرمایهگذار یا حتی بازاریاب:
شاخص طمع، آینهایست از روان جمعی.
شاخص طمع بازار نه پیشگوست، نه قاضی.
او فقط میگوید:
«حواست باشد، اینجا انسانها دارند بیش از حد به آیندهای دل میبندند که هنوز نیامده.»
و تاریخ نشان داده:
جایی که طمع حاکم میشود،
آسیبپذیری هم شروع میشود.
Kahneman, D. (2011). Thinking, Fast and Slow
Kahneman & Tversky (1979). Prospect Theory
Shiller, R. (2017). Narrative Economics
Kindleberger, C. (1978). Manias, Panics, and Crashes
Minsky, H. (1986). Stabilizing an Unstable Economy
CNN Business – Fear & Greed Index
