سوخو-۲۵ (Su-25) یک هواگرد تهاجمی نزدیک پشتیبانی هوایی (CAS) و ضدتانک است که در شوروی سابق طراحی شد و به دلیل پایداری و زره سنگینش به "قورباغه" (Grach) معروف است. در ادامه مشخصات کلی آن ارائه میشود:
---
مشخصات کلی:
· تولید کننده: شرکت سوخوی (روسیه/شوروی سابق)
· نوع: هواگرد تهاجمی نزدیک پشتیبانی هوایی (CAS) و ضدتانک
· اولین پرواز: ۲۲ فوریه ۱۹۷۵
· ورود به خدمت: ۱۹۸۱
· پیشینه: طراحی شده برای پشتیبانی از نیروهای زمینی در خط مقدم نبرد با قابلیت مقاومت بالا در برابر آتش سبک.
---
مشخصات فنی (مدل Su-25SM):
1. طول: ۱۵.۵۳ متر
2. طول بال: ۱۴.۳۶ متر
3. ارتفاع: ۴.۸ متر
4. حداکثر وزن برخاست: ۱۹,۳۰۰ کیلوگرم
5. پیشرانه: ۲ موتور توربوجت Tumansky R-195
· تراست هر موتور: ۴,۵۰۰ کیلوگرم نیرو
6. حداکثر سرعت:
· در سطح دریا: ۹۷۵ کیلومتر بر ساعت (۰.۷۹ ماخ)
· در ارتفاع: ۹۵۰ کیلومتر بر ساعت
7. سقف پرواز: ۷,۰۰۰ متر
8. برد عملیاتی:
· بدون سوختگیری هوایی: ۷۵۰ کیلومتر (با بار جنگی کامل)
· با سوخت داخلی: حدود ۱,۲۵۰ کیلومتر
9. بار مفید جنگافزار: ۴,۴۰۰ کیلوگرم روی ۱۱ نقطه اتصال
10. خدمه: ۱ نفر
---
ساختار و حفاظت:
· زرهپوش سنگین: کابین خلبان توسط یک "باتhtub" تیتانیومی با ضخامت ۱۰–۲۴ میلیمتر محافظت میشود که در برابر گلولههای ۱۲.۷ میلیمتری و ترکش مقاوم است.
· قابلیت بقای بالا: سیستمهای سوخت و کنترل دارای محافظ هستند و موتورها به گونهای قرار گرفتهاند که در صورت آسیب یکی، دیگری به کار ادامه دهد.
· قابلیت پرواز با آسیبهای شدید: گزارشهایی از بازگشت این هواپیما با آسیبهای گسترده (مانند بخشهای از دست رفته بال یا بدنه) وجود دارد.
---
آویونیک (نسلهای جدید مانند Su-25SM):
· سامانه ناوبری و هدفیابی: سامانه Klen-PS (لیزر و تلویزیون) برای هدایت تسلیحات هدایت شونده.
· کابین: مجهز به نمایشگرهای چندمنظوره (در مدلهای مدرن) و HUD.
· سامانه جنگ الکترونیک: میتواند شامل سامانههای Vitebsk برای دفاع در برابر موشکهای حرارتی باشد.
---
تسلیحات قابل حمل:
· توپ داخلی: یک توپ دو لول GSh-30-2 کالیبر ۳۰ میلیمتر با ۲۵۰ گلوله (مخصوص نابودی زره و اهداف سبک).
· موشکهای هدایت شونده ضدتانک: Vikhr (برد ۸–۱۰ کیلومتر)، Kh-25/29.
· موشکهای هوا به هوا: برای دفاع شخصی (R-60 یا R-73).
· بمبهای آزاد و هدایت شونده: بمبهای معمولی، خوشهای، و بمبهای لیزری/ماهوارهای (KAB-500).
· راکت: پادانهای راکت ۵۷، ۸۰، ۱۳۰ و ۲۴۰ میلیمتری.
· پادگن: محفظه توپ ۳۰ میلیمتری اضافی.
---
کاربران اصلی:
· روسیه: بیش از ۲۰۰ فروند در خدمت (نسخههای ارتقا یافته).
· اوکراین: پیش از جنگ تعداد قابل توجهی داشت.
· سایر کشورها: بلاروس، بلغارستان، ایران (تعداد محدود)، گرجستان، کره شمالی و چند کشور آفریقایی و آسیایی.
---
حضور در جنگهای واقعی (کلاسیک در پشتیبانی نزدیک):
1. جنگ شوروی در افغانستان (دهه ۸۰): اولین آزمایش عملیاتی؛ عملکرد عالی در نقش CAS.
2. جنگ ایران و عراق: عراق از Su-25 استفاده کرد.
3. جنگ چچن: روسیه برای پشتیبانی هوایی گسترده از آن بهره برد.
4. درگیریهای قفقاز و آفریقا.
5. جنگ اوکراین (از ۲۰۱۴ به بعد): هر دو طرف (روسیه و اوکراین) از Su-25 بهصورت گسترده برای پشتیبانی نزدیک، علیرغم تلفات نسبتاً بالا در برابر پدافند هوایی مدرن (مانند MANPADS) استفاده کردند. مقاومت بالای آن در میدان نبرد ثابت شده است.
---
نقاط قوت:
· ساده، بادوام و قابل اعتماد.
· قابلیت بقای بسیار بالا در محیطهای پرتهدید.
· هزینه عملیاتی پایین نسبت به جنگندههای پیشرفته.
· تسلیحات متنوع برای اهداف مختلف.
---
نقاط ضعف:
· سرعت و ارتفاع پرواز کم (در برابر سامانههای پدافند هوایی مدرن آسیبپذیر است).
· آویونیک نسبتاً ساده در مدلهای قدیمی.
· نیاز به برتری هوایی یا پوشش دفاع هوایی برای عملکرد مؤثر.
---
سوخو-۲۵ یک هواگرد تخصصی پشتیبانی نزدیک است که برای عملیات در خط مقدم طراحی شده. اگرچه از نظر فناوری پیچیده نیست، اما کارایی، بقا و هزینه-اثربخشی آن در نبردهای واقعی بارها اثبات شده است. این هواگرد نماد "کامیون پرتاب بمب زرهپوش" در نیروی هوایی بسیاری از کشورهاست و هنوز در نبردهای مدرن (مانند اوکراین) مورد استفاده قرار میگیرد، اگرچه تلفات آن در برابر پدافند هوایی پیشرفته قابل توجه است.
بر اساس گزارشهای تاریخی و تحلیلی از جنگهای مختلف، عملکرد سوخو-۲۵ (Su-25) را میتوان بهطور خلاصه در چند جنگ اصلی بررسی کرد:
---
۱. جنگ شوروی در افغانستان (دهه ۱۹۸۰) – اولین آزمون میدانی
· نقش: پشتیبانی نزدیک هوایی (CAS) برای نیروهای زمینی شوروی علیه مجاهدین.
· عملکرد:
· سوخو-۲۵ به دلیل دقت بالا در حملات به اهداف نقطهای (مانند غارها، سنگرها و کاروانها) و تحمل آسیبپذیری معروف شد.
· خلبانان از آن به عنوان "سنگرشکن پرنده" یاد میکردند.
· تلفات: حدود ۲۳ فروند سوخو-۲۵ در طول جنگ از دست رفت (عمدتاً به دلیل آتش تفنگهای ضدهوایی سبک و راکتهای دوشپرتاب). با این حال، بسیاری از هواگردها با آسیبهای شدید توانستند به پایگاه بازگردند که قابلیت بقای بالای آن را ثابت کرد.
· نتیجه: عملکرد Su-25 در افغانستان موفقیتآمیز ارزیابی شد و جایگاه خود را به عنوان یک هواگرد پشتیبانی قابل اعتماد تثبیت کرد.
---
۲. جنگ ایران و عراق (دهه ۱۹۸۰) – استفاده توسط عراق
· نقش: عراق از Su-25 برای حمله به نیروهای زمینی ایران و اهداف تاکتیکی استفاده کرد.
· عملکرد:
· گزارشها حاکی از کارایی نسبی آن در نقش ضدتانک و پشتیبانی نزدیک است.
· تلفات: چند فروند توسط پدافند هوایی ایران سرنگون شدند، اما آمار دقیقی در دسترس نیست.
· نکته: این جنگ نشان داد که Su-25 حتی در شرایطی که برتری هوایی کامل وجود ندارد نیز قابل استفاده است.
---
۳. جنگ چچن (دهه ۱۹۹۰ و اوایل ۲۰۰۰) – استفاده توسط روسیه
· نقش: سرکوب مواضع جداییطلبان چچنی در مناطق کوهستانی و شهری.
· عملکرد:
· Su-25 ستون فقرات حملات هوایی روسیه بود و با بمبها، راکتها و توپ ۳۰ میلیمتری خود تخریب گستردهای ایجاد کرد.
· محدودیت: در مناطق شهری، خطر آسیب به غیرنظامیان و هدفگیری نادرست وجود داشت.
· تلفات: چند فروند توسط موشکهای دوشپرتاب (مانند استینگر) و آتش ضدهوایی سرنگون شدند.
· نتیجه: Su-25 بار دیگر در یک جنگ نامتقارن (دولت در برابر شورشیان) مفید واقع شد، اما آسیبپذیری آن در برابر دفاع هوایی سبک نیز مشهود بود.
---
۴. جنگ اوکراین (از ۲۰۱۴ تاکنون) – آزمونی سخت در برابر پدافند مدرن
در این جنگ، هر دو طرف (روسیه و اوکراین) از Su-25 استفاده کردند.
الف. عملکرد کلی:
· نقش: پشتیبانی نزدیک، حمله به مواضع، خودروهای زرهی و انبارهای لجستیک.
· مزایا:
· قیمت پایین عملیاتی: نسبت به جنگندههای پیشرفتهتر مانند Su-34 یا Su-35 مقرون بهصرفهتر است.
· توانایی عملی در شرایط آبوهوایی نامساعد: پرواز در ارتفاع پایین برای هدفگیری دقیق.
· تحمل آسیب: گزارشهایی از بازگشت Su-25 با بالها یا بدنه سوراخشده وجود دارد.
ب. تلفات و چالشها:
· تلفات قابل توجه: بر اساس منابع باز، دهها فروند Su-25 از دو طرف سرنگون شدهاند (تا اواسط ۲۰۲۴).
· دلایل سرنگونی:
1. سامانههای پدافند هوایی مدرن: موشکهای دوشپرتاب (MANPADS) مانند استینگر و ایگلا بزرگترین تهدید بودند.
2. پدافند هوایی متحرک: سیستمهایی مانند Buk و S-300.
3. جنگ الکترونیک: اختلال در ارتباطات و سامانههای ناوبری.
· تاکتیکهای تطبیقی: برای کاهش تلفات، خلبانان:
· از پرواز در ارتفاع بسیار پایین و استفاده از عوارض زمین برای پنهانماندن استفاده کردند.
· تسلیحات هدایت شونده از فاصله امن (مانند راکتهای Vikhr) را بیشتر به کار بردند.
· از طعمههای حرارتی و سامانههای دفاعی (Vitebsk) برای مقابله با موشکها استفاده کردند.
ج. مقایسه دو طرف:
· روسیه: از نسخههای ارتقا یافتهتر (Su-25SM3) با آویونیک و سامانه دفاعی بهتر بهره میبرد.
· اوکراین: از مدلهای قدیمیتر استفاده میکند، اما با تاکتیکهای فرود سریع و حمله غافلگیرانه موفقیتهایی داشته است.
---
۵. سایر درگیریها:
· جنگ ایران و عراق: عراق از آن استفاده کرد.
· درگیریهای آفریقا (مانند سودان، چاد): معمولاً در نقش ضدشورش به کار رفته است.
· مناقشات قفقاز (اوستیای جنوبی ۲۰۰۸): روسیه از Su-25 برای حمله به نیروهای گرجی استفاده کرد.
---
نتیجه نهایی:
سوخو-۲۵ یک هواگرد تخصصی و مقاوم است که در طول چهار دهه در جنگهای متعدد ثابت کرده میتواند ضربات قابل توجهی را وارد کند و ضربات سختی را نیز تحمل کند. با این حال، در میدانهای نبرد مدرن که پدافند هوایی گسترده و پیشرفته وجود دارد (مانند اوکراین)، تلفات آن قابل توجه است و برای بقا نیاز به تاکتیکهای هوشمندانه، پشتیبانی جنگ الکترونیک و برتری هوایی نسبی دارد. با این حال، به دلیل سادگی و قابلیت اطمینان، هنوز در بسیاری از نیروهای هوایی دنیا مورد استفاده قرار میگیرد.
