مشخصات هواگرد شیان جی ۸

شیان جی-۸ (Xian J-8) و جی-۸II (J-8II) یک جنگنده رهگیر دو موتوره و تک‌سرنشینه ساخت چین است که در دوران جنگ سرد توسعه یافت. این هواگرد اولین جنگنده کاملاً بومی چین بود که به تولید انبوه رسید و برای رهگیری در ارتفاعات بالا طراحی شده بود.

---

مشخصات کلی:

· تولیدکننده: شرکت هواپیماسازی شیان (XAC) - چین

· نوع: جنگنده رهگیر/برتری هوایی ارتفاع‌بالا

· اولین پرواز:

· J-8: ۵ ژوئیه ۱۹۶۹ (اما مشکلات فراوانی داشت)

· J-8II: ۱۲ ژوئن ۱۹۸۴

· ورود به خدمت:

· J-8: ۱۹۸۰ (با مشکلات)

· J-8II: ۱۹۸۸

· پیشینه: این جنگنده حاصل ترکیب دو فروند میگ-۲۱ (J-7) بود! طراحی اولیه (J-8) اساساً دو بدنه J-7 را کنار هم قرار می‌داد. مدل J-8II یک بازطراحی اساسی با دماغه جدید بود.

· نام گزارش ناتو:

· J-8: Finback-A

· J-8II: Finback-B (و مدل‌های بعدی)

---

مشخصات فنی (مدل J-8II - مدل اصلی عملیاتی):

1. طول: ۲۱.۵۹ متر

2. طول بال: ۹.۳۴ متر

3. ارتفاع: ۵.۴۱ متر

4. حداکثر وزن برخاست: ۱۷,۸۰۰ کیلوگرم

5. پیشرانه: ۲ موتور توربوجت Guizhou WP-13A

· تراست هر موتور: ۴۵۰۰ کیلوگرم‌نژاد (خشک)، ۶۶۰۰ کیلوگرم‌نژاد (با پس‌سوز)

6. حداکثر سرعت:

· در ارتفاع بالا: ماخ ۲.۲ (۲۳۳۵ کیلومتر بر ساعت)

7. سقف پرواز عملیاتی: ۲۰,۵۰۰ متر

8. برد عملیاتی:

· بدون مخازن اضافی: ۱,۵۰۰ کیلومتر

· با مخازن سوخت خارجی: ۲,۲۰۰+ کیلومتر

9. بار مفید جنگ‌افزار: تا ۴,۵۰۰ کیلوگرم روی ۷ نقطه اتصال

10. خدمه: ۱ نفر

---

ویژگی‌های طراحی متمایز:

1. دو طراحی کاملاً متفاوت:

· J-8 (Finback-A): شبیه به دو میگ-۲۱ به هم چسبیده! ورودی هوای دماغه، بال دلتا، طراحی بسیار قدیمی.

· J-8II (Finback-B): یک بازطراحی اساسی. دماغه پخ‌شده با ورودی هوای کناری (Side Intakes) برای جا دادن یک رادار بزرگتر، شبیه به میگ-۲۳ یا سوخو-۱۵.

2. بال دلتا با دم افقی: طراحی بال مشابه میگ-۲۱/جی-۷، اما بزرگتر.

3. بدنه بلند و باریک: برای رسیدن به سرعت و ارتفاع بالا.

---

آویونیک (با پیشرفت تدریجی):

· J-8 (اولیه): فاقد رادار، سیستم‌های ابتدایی.

· J-8II (اولیه): رادار Type 208 پالس-داپلر (برد حدود ۴۰ کیلومتر).

· J-8D/F/H (مدل‌های ارتقا یافته):

· رادار بهبود یافته JL-8 یا Type 1492.

· کابین با هدآپ (HUD) و نمایشگرهای چندمنظوره.

· سامانه سوخت‌گیری هوایی (در مدل J-8D).

· گیرنده GPS و سیستم ناوبری بهتر.

---

تسلیحات قابل حمل:

· توپ داخلی: یک یا دو توپ Type 23-2 ۲۳ میلی‌متری (در مدل‌های مختلف).

· موشک‌های هوابه‌هوا:

· برد متوسط: PL-11 (نسخه چینی موشک ایتالیایی Aspide) با هدایت نیمه‌فعال راداری. سلاح اصلی رهگیری.

· برد کوتاه: PL-5, PL-8.

· تسلیحات دیگر: راکت‌های غیرهدایت‌شونده، بمب‌های آزاد.

---

مدل‌های اصلی و توسعه:

1. J-8 (Finback-A): مدل اولیه با ورودی دماغه. مشکلات فنی زیاد، تعداد کم.

2. J-8II (Finback-B): مدل اصلی با ورودی کناری. تولید انبوه.

3. J-8D: مجهز به سامانه سوخت‌گیری هوایی (IFR Probe) برای افزایش برد.

4. J-8F/H: پیشرفته‌ترین مدل‌های عملیاتی. رادار پالس-داپلر بهبود یافته، قابلیت شلیک PL-11 و PL-12 (SD-10) موشک برد متوسط با رادار فعال. عملاً یک جنگنده رهگیر تمام‌آب‌وهوا با قابلیت محدود چندمنظوره.

5. J-8FR: نسخه شناسایی با دوربین و سنسور در دماغه.

---

کاربران:

· نیروی هوایی ارتش آزادیبخش خلق (PLAAF): تنها کاربر اصلی. بیش از ۳۰۰ فروند از انواع مختلف تولید شد. هم‌اکنون در حال بازنشستگی و جایگزینی با J-10، J-11 و J-16 است.

---

عملکرد عملیاتی و یک حادثه مشهور:

· هیچ درگیری هوایی رسمی نداشته است.

· حادثه برخورد هوایی دریای چین جنوبی (۲۰۰۱): مشهورترین رویداد مرتبط با جی-۸. یک فروند J-8II نیروی دریایی چین (پایلوت: وانگ وی) در حال رهگیری یک هواپیمای جاسوسی EP-3E Aries II آمریکا، با آن برخورد کرد. J-8II سقوط کرد و خلبان آن کشته شد. هواپیمای آمریکایی آسیب‌دید و مجبور به فرود اضطراری در چین شد، که به یک بحران دیپلماتیک بزرگ و افشای فناوری منجر شد. این حادثه ضعف آویونیک و کنترل پرواز J-8II در پرواز نزدیک به هواپیمای بزرگ و کند را نشان داد.

---

نقاط قوت (در زمان خود برای چین):

· سرعت و سقف پرواز بالا: توانایی رسیدن به بمب‌افکن‌ها و هواپیماهای شناسایی دشمن.

· گام بلند به سمت خودکفایی: اولین جنگنده طراحی و تولید داخلی چین.

· پلتفرمی برای آزمایش فناوری: چین بسیاری از سیستم‌های جدید (رادار، موشک‌های برد متوسط) را ابتدا روی جی-۸ آزمایش کرد.

---

نقاط ضعف:

· طراحی قدیمی و منسوخ: حتی در مدل‌های آخر، اساساً یک طراحی دهه ۱۹۶۰/۱۹۷۰ بود.

· آویونیک ضعیف: حتی ارتقا یافته‌ترین مدل‌ها نسبت به جنگنده‌های هم‌دوره غربی یا روسی عقب بودند.

· مانورپذیری ضعیف: برای جنگ هوایی نزدیک (داگفایت) مناسب نبود.

· تک‌منظوره بودن: یک رهیاب محض، نه یک جنگنده چندمنظوره.

· ایمنی و قابلیت اطمینان مشکل‌دار: نرخ حوادث نسبتاً بالا.

---

جمع‌بندی و جایگاه تاریخی:

شیان جی-۸ یک هواگرد تاریخی مهم اما از نظر عملیاتی متوسط برای چین بود.

اهمیت تاریخی آن بسیار بیشتر از ارزش رزمی آن است:

1. نماد استقلال: نشان داد چین می‌تواند بدون کمک مستقیم شوروی، یک جنگنده مافوق‌صوت طراحی و بسازد.

2. پل یادگیری: پروژه‌ای پر از چالش که به مهندسان چینی درس‌های باارزشی در طراحی و یکپارچه‌سازی سیستم‌های پیچیده داد.

3. پرکننده خلأ: در دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، زمانی که چین فاقد جنگنده‌های مدرن بود، جی-۸ (به ویژه مدل‌های ارتقا یافته) تنها قابلیت رهیابی تمام‌آب‌وهوای محدود آن بود.

با این حال، از نظر رزمی: جی-۸ هرگز یک جنگنده ترسناک یا پیشرفته نبود. حتی در اوج خدمت خود (دهه ۲۰۰۰)، در مقابل جنگنده‌های نسل چهارم (مانند F-15، Su-27، رافال) فاقد شانس بود. طراحی آن بیش از حد ساده و قدیمی بود.

سرنوشت نهایی: جی-۸ در دهه ۲۰۲۰ به سرعت در حال بازنشستگی است. آخرین مدل‌های آن (J-8F/H) احتمالاً تا پایان این دهه کاملاً از خدمت خارج خواهند شد و جای خود را به جنگنده‌های نسل ۴.۵ چین مانند J-10C، J-11B/BS و J-16 خواهند داد. میراث جی-۸، پشتکار و جاه‌طلبی صنایع هوایی چین است، نه یک جنگنده افسانه‌ای.