میگ-۲۳ (MiG-23) یک جنگنده چندمنظوره نسل سوم ساخت شوروی است که به دلیل بال متغیر (Swing-Wing) خود معروف شد. این هواگرد به عنوان یک جنگنده برتری هوایی، رهگیر و جنگنده-بمبافکن طراحی شد و در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ یکی از ستونهای اصلی نیروی هوایی شوروی و متحدانش بود.
در ادامه، مشخصات کلی و کلیدی این هواگرد که به "Flogger" در کد ناتو معروف است، ارائه میشود:
---
مشخصات کلی:
· تولیدکننده: شرکت میکویان-گریویچ (MiG) شوروی
· نوع: جنگنده چندمنظوره و رهگیر با بال متغیر
· اولین پرواز: ۱۰ ژوئن ۱۹۶۷
· ورود به خدمت: ۱۹۷۰
· پیشینه: میگ-۲۳ برای جایگزینی میگ-۲۱ طراحی شد تا برد، بار جنگی، و قابلیتهای همهکاره آن را بهطور چشمگیر بهبود بخشد. ویژگی بال متغیر، تعادل بهتری بین عملکرد در باند کوتاه و سرعت بالا ایجاد کرد.
· نام ناتو: Flogger
---
مشخصات فنی (مدل MiG-23MLD – از پیشرفتهترین مدلهای صادراتی):
1. طول: ۱۶.۷ متر
2. طول بال:
· باز شده (برای برخاست و فرود): ۱۳.۹۷ متر
· جمع شده (برای سرعت بالا): ۷.۷۸ متر
3. ارتفاع: ۴.۸۲ متر
4. حداکثر وزن برخاست: ۱۸,۸۰۰ کیلوگرم
5. پیشرانه: ۱ موتور توربوجت Tumansky R-35-300
· تراست با پسسوز: ۱۳۰۰۰ کیلوگرم نیرو
6. حداکثر سرعت:
· در ارتفاع بالا: ماخ ۲.۳۵ (حدود ۲۵۰۰ کیلومتر بر ساعت)
· در سطح دریا: ماخ ۱.۱
7. سقف پرواز عملیاتی: ۱۸,۵۰۰ متر
8. برد عملیاتی:
· بدون مخازن اضافی: حدود ۱۱۵۰ کیلومتر
· با مخازن سوخت خارجی: تا ۲۵۰۰ کیلومتر
9. بار مفید جنگافزار: تا ۳,۰۰۰ کیلوگرم روی ۵ نقطه اتصال (بدنه و زیر بال)
10. خدمه: ۱ نفر
---
ویژگیهای طراحی متمایز:
1. بال متغیر (Swing-Wing): مهمترین ویژگی آن. خلبان میتوانست زاویه بال را در حین پرواز از ۱۶ درجه (برای برخاست و فرود کوتاهتر و مصرف سوخت کمتر) تا ۷۲ درجه (برای سرعتهای بالا) تغییر دهد.
2. ورودی هوای متغیر: دو ورودی هوا در دو طرف بدنه با صفحات متحرک برای تنظیم جریان هوا در سرعتهای مختلف.
3. کابین: ارتفاع نسبتاً خوبی به خلبان میداد. در مدلهای بعدی (مانند MLD)، یک HUD (هدآپ) و نمایشگر رادار اضافه شد.
4. چرخ جلو: دارا بودن چرخ جلو (تریسایکل) به جای چرخ دم (میگ-۲۱)، دید بهتری در زمین به خلبان میداد.
---
آویونیک و سامانهها (مدل MLD):
· رادار: Sapfir-23ML (یا RP-23ML) رادار تکایمپالس با قابلیت "شنود به پایین". برد کشف حدود ۸۵ کیلومتر و برد قفل حدود ۵۵ کیلومتر. نسبت به میگ-۲۱ پیشرفت بزرگی بود، اما در مقایسه با همتایان غربی (مانند F-4 فانتوم) سادهتر و مستعد اختلال بود.
· سامانه هدفیابی فروسرخ (IRST): حسگر TP-23 زیر دماغه برای رهگیری بیسروصدا.
· سامانه جنگ الکترونیک: شامل گیرنده هشدار راداری (SPO-15) و گاهی پادگن/فلر.
---
تسلیحات قابل حمل (متنوع برای نقش چندمنظوره):
· توپ داخلی: یک توپ دو لول GSh-23L کالیبر ۲۳ میلیمتر با ۲۰۰ گلوله (نرخ آتش بالا).
· موشکهای هوابههوا (نقش اصلی رهگیری):
· برد کوتاه (حرارتی): R-60 (AA-8 "Aphid")، R-13M (AA-2 "Atoll")
· برد متوسط (راداری نیمهفعال): R-23R/T (AA-7 "Apex")، در مدلهای آخر R-24R/T (بردی بهتر و مانورپذیری بالاتر).
· موشکها و تسلیحات هوا به زمین (نقش بمبافکنی):
· بمبهای آزاد و خوشهای (تا ۵۰۰ کگ).
· راکتهای غیرهدایتشونده (پادان UB-32).
· در برخی نسخهها، موشکهای هدایت شونده ضد رادار (Kh-23) یا ضد کشتی.
· دفاع شخصی: اغلب ترکیبی از موشکهای حرارتی و راداری را حمل میکرد.
---
کاربران اصلی:
میگ-۲۳ بهطور گسترده صادر شد و در بیش از ۳۰ کشور خدمت کرده است.
· شوروی سابق/روسیه: کاربر اصلی، اکنون تقریباً بازنشسته شده.
· کشورهای اروپای شرقی: لهستان، چکاسلواکی، آلمان شرقی.
· خاورمیانه و آفریقا: سوریه، مصر، لیبی، عراق، الجزایر، آنگولا، اتیوپی.
· آسیا: هند، ویتنام، کره شمالی.
· آمریکای لاتین: کوبا.
· ایالات متحده: تعدادی برای آزمایش و ارزیابی در اختیار دارد.
---
حضور در جنگها و عملکرد عملیاتی (چندمنظوره اما با نتایج متفاوت):
عملکرد میگ-۲۳ در جنگهای واقعی متناقض بوده و شدیداً به مدل خاص، آموزش خلبان و تاکتیک بستگی داشته است.
1. درگیریهای خاورمیانه (به ویژه سوریه و اسرائیل):
· در جنگ ۱۹۷۳ و پس از آن، میگ-۲۳های سوری و مصری معمولاً با نتایج ضعیفی در برابر جنگندههای اسرائیلی (F-4 و F-15) روبرو شدند. دلایل اصلی: برتری آموزش خلبانان اسرائیلی، تاکتیکهای برتر و جنگ الکترونیک قویتر اسرائیل.
· در سال ۱۹۸۲، در دره بقاع لبنان، دهها میگ-۲۳ سوری توسط اسرائیل سرنگون شدند در حالی که تنها چند فروند F-16 و F-4 از دست رفت. این رویداد شکاف فناوری و تاکتیکی را نشان داد.
2. جنگ ایران و عراق:
· عراق از میگ-۲۳ (همراه با میراژ اف-۱) به عنوان جنگنده اصلی برتری هوایی استفاده کرد. علیرغم برتری عددی، نتوانست برتری هوایی را به دست آورد و تلفات قابل توجهی به جنگندههای ایرانی (F-14 و F-4) داد.
3. جنگ افغانستان (دهه ۱۹۸۰):
· شوروی از میگ-۲۳ برای بمباران مواضع مجاهدین استفاده کرد. اگرچه موثر بود، اما در برابر موشکهای استینگر آسیبپذیر بود.
4. درگیریهای آفریقا (آنگولا، چاد، اتیوپی-اریتره):
· در این درگیریهای کمشدتتر و با نیروهای هوایی ضعیفتر، میگ-۲۳ اغلب عملکرد بهتری داشت و به عنوان یک بمبافکن تهاجمی مفید عمل میکرد.
5. جنگ داخلی سوریه (اخیراً):
· نیروی هوایی سوریه از فرسودهترین میگ-۲۳های خود برای بمباران اهداف زمینی استفاده کرد و تلفات سنگینی از پدافند هوایی شورشیان متحمل شد.
---
نقاط قوت:
· سرعت و صعود عالی: موتور قدرتمند آن نرخ صعود و سرعت بالایی میداد.
· برد عملیاتی بهبود یافته: نسبت به میگ-۲۱ برد بسیار بیشتری داشت.
· انعطافپذیری آیرودینامیکی: بال متغیر عملکرد را در سرعتهای مختلف بهینه میکرد.
· سلاحبندی متنوع: توانایی انجام مأموریتهای برتری هوایی و حمله زمینی.
· رادار: داشتن رادار (هرچند ساده) یک مزیت نسبت به میگ-۲۱ بود.
---
نقاط ضعف:
· پیچیدگی و هزینه نگهداری: سیستم بال متغیر مکانیکی، نگهداری را دشوار و پرهزینه میکرد.
· آویونیک عقبمانده: حتی در مدلهای پیشرفته، رادار و سیستمهای آن نسبت به همتایان غربی ابتداییتر و مستعد اختلال بودند.
· دید محدود از کابین: دید به پشت و پایین خوب نبود.
· مانورپذیری متوسط: در سرعتهای پایین و درگیریهای نزدیک (داگفایت) چابک نبود، به ویژه وقتی بالها در زاویه عقبتر بودند.
· وابستگی به هدایت زمینی: برای رهگیری اهداف دور اغلب نیازمند هدایت از زمین (GCI) بود.
---
جمعبندی و جایگاه تاریخی:
میگ-۲۳ یک هواگرد انتقالی مهم در تاریخ نیروی هوایی شوروی بود. این جنگنده نشاندهنده حرکت از جنگندههای ساده و تخصصی (مانند میگ-۲۱) به سمت جنگندههای چندمنظوره سنگینتر و مجهزتر (مانند میگ-۲۹ و سوخو-۲۷) است. اگرچه در میدان نبرد علیه رقبای غربی با آموزش برتر اغلب ضعیف عمل کرد، اما به دلیل انعطافپذیری، سرعت و قدرت آتش، برای دههها یک جنگنده ترسناک و گسترده در نیروی هوایی دهها کشور جهان بود. امروزه، اگرچه از خدمت در نیروهای هوایی پیشرفته بازنشسته شده، اما همچنان در نیروهای هوایی برخی کشورهای در حال توسعه (مانند سوریه) به صورت محدود و عمدتاً در نقش بمبافکن تهاجمی پرواز میکند.
