چاپ بی‌رویه اسکناس در جمهوری اسلامی

بهرام ارض اقدس عضو اتاق بازرگانی ایران ضمن ناتوان خواندن دولت در کاهش حجم تورم ، نسبت به افزایش بی‌رویه چاپ اسکناس در دولت سیزدهم هشدار داد.
این عضو هیات نمایندگی اتاق بازرگانی با بیان اینکه یکی از مهمترین دلایل ایجاد تورم، افزایش نقدینگی است گفت: طبیعی است وقتی که پول پرقدرت با ضریب فزاینده وارد بازار می‌شود، آن هم در این ایام که ما به‌ازای آن رشد اقتصادی نداریم و تولید ناخالص داخلی‌مان منفی است، اثری جز افزایش تورم ندارد.
این نخستین بار نیست که یک مقام مسوول در جمهوری اسلامی از روند به شدت افزایشی تورم در دولت سیزدهم انتقاد می‌کند. بر اساس اخبار، افزایش نرخ تورم در دو سال گذشته تاکنون صدای بسیاری از مقامات سابق را درآورده است. با این وجود هیچ کدام از این افراد توضیحی در خصوص عدم اجرایی شدن وعده ها در زمان مسوولیت خود نداده اند.
هرچند که چاپ اسکناس در نظام جمهوری اسلامی امری متداول بوده که همواره افزایش سرسام‌آور نرخ تورم را به دنبال داشته اما در دولت ابراهیم رئیسی این موضوع به نقطه اوج خود رسیده است و در طول ۴۵ سال بی‌سابقه است.
بررسی آمارهای بانک مرکزی نشان می‌دهد که رشد نقطه‌به‌نقطه پایه پولی کشور در فروردین ۱۴۰۲ در مقایسه با همین ماه در ‏سال گذشته ۴۵ درصد بوده است.
اختلاف آماری میان دولت و منتقدان و کارشناسان اقتصادی در دو سال گذشته همواره مطرح بوده است. عبدالناصر همتی، رئیس سابق بانک مرکزی در دولت حسن روحانی، مردادماه گذشته اعلام کرد بر اساس آمار‌های منتشرشده و برآوردهایی که در دو سال تصدی دولت سیزدهم شده است، چاپ پول ۸۳ درصد، نقدینگی ۷۳ درصد، قیمت دلار ۹۵ درصد، قیمت سکه ۱۶۲ درصد، و شاخص قیمت‌ها ۱۱۴ درصد رشد کرده است.
چندی پیش بانک مرکزی جمهوری اسلامی در یک گزارش رسمی اعلام کرد که حجم اسكناس چاپ شده در پنج سال اخیر از آغاز تاریخ شكل گیری ریال به عنوان واحد رسمی پول كشور حدود 4 برابر كل تاریخ ریال در ایران بوده است.
نکته ی جالبی که در گزارش بانک مرکزی به چشم می خورد این است که در طی سال های اخیر بیشترین شتاب چاپ پول مربوط به اواخر سال 1401 و اوایل نیمه دوم سال 1402 است كه ناگهان پول چاپ شده در كشور افزایش یافته و حدود 5/1 برابر شده است.
آمارها نشان می دهد در انتهای تابستان سال جاری حجم پول در جامعه حدود 981 هزار میلیارد تومان به ثبت رسیده که نسبت به شهریور 1401 حدود 290 هزار میلیارد تومان افزایش یافته یا به عبارت دیگر رشد 42 درصدی داشته است.
براساس قانون پولی و بانکی ایران، امتیاز انتشار پول رایج کشور در انحصار دولت است و این امتیاز با رعایت مقررات این قانون، منحصرا به بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران واگذار شده است اما با این وجود در سال های اخیر و دوران به قدرت رسیدن پرحاشیه ابراهیم رییسی به عنوان رییس دولت سیزدهم به نظر می رسد که این بانک تحت نفوذ سیاست‌های وی قرار گرفته و مجبور به افزایش چاپ پول رایج کشور شده است.
به طور معمول دو ماه قبل از پایان سال مالی بانک مرکزی تصمیم می گیرد که برای 12 ماه آینده چه میزان اسکناس جدید برای چاپ مورد نیاز است که غالبا بخش عمده ی پول های چاپ شده تنها برای جایگزین کردن اسکناس های کهنه و از دور خارج چاپ می شود.
کارشناسان و مفسران اقتصادی عقیده دارند که افزایش انتشار پول در هر سال می تواند مشکلات عدیده ای را برای جامعه رقم بزند. به اعتقاد آن ها این افزایش می تواند بر رشد نرخ تورم در کشور اثر گذار باشد.
هر چند که ابراهیم رییسی به عنوان رییس دولت و رییس مجمع عمومی بانک مرکزی متولی اصلی تصمیم گیری در خصوص چاپ اسکناس و مسکوکات به شمار می آید اما تاکنون نه او و نه هیچ یک از مسوولان حاکمیتی در خصوص رشد فزاینده ی اسکناس که در طول تاریخ طی سال های اخیر بی سابقه بوده است توضیحی نداده اند. اتفاقی که اکثر کارشناسان اقتصادی بر تورم زا بودن آن تاکید دارند.