بیدل میگوید:
خاکم به باد میرود و آتشم به آب
انشای صلحنامۀ اضداد میکنم
بیایید شعرِ بیدل را تفسیر به رأی کنیم:
صلح، جنگ را فقط پنهان میکند. البته همین پنهان بودنِ جنگ، جلوی خون ریختن را خواهد گرفت، ولی این به معنای پایانِ جنگ نیست. جنگها با دوستی پایان نمییابند. موعدِ پایان یافتنِ جنگها، تأثرِ عاطفیِ متجاوز نیست، بلکه لحظۀ شکستِ اوست. صلحِ پس از جنگ، صورتِ تازۀ جنگ است، با خونریزیِ کمتر. جنگ، ابدی است و تا جهان هست، جنگ هم هست.
این حرفها جنگطلبی نیست؛ واقعیتِ (بهظاهر، تلخِ) جهان است. جنگطلبی گاهی در لباسِ صلحطلبی ظاهر میشود.
