🔹 در زمان ما این مسئله مطرح است که آیا بشر قادر خواهد بود که موجود زنده بسازد؟ آیا خواهد توانست که مثلاً نطفه مصنوعی انسان بسازد که پس از قرار گرفتن در رحم یا محیط مناسب دیگری به صورت یک انسان کامل درآید؟ و گفتیم که یک دسته الهیون که طرز تفکرشان در رابطه حیات با اراده خداوند، متوجه موارد استثنائی و آغاز پیدایش حیات است جداً منکر این مطلب میباشند.
🔸ولی روی طرز تعلیمی که ما از قرآن میگیریم باید گفت مانعی ندارد. این مسئله محتاج به توضیح است و از دو جنبه باید مورد نظر قرار گیرد:
یکی از این نظر که پیچیدگی ساختمان موجود زنده چه اندازه است و آیا بشر روزی خواهد توانست به تمام رموز و اسراری که در ترکیب مادی اجزاء یک سلول زنده به کار رفته پی ببرد و قانون طبیعی به وجود آمدن یک سلول زنده را کشف کند و یا هرگز نخواهد توانست و هرگز به رمز این قانون پی نخواهد برد؟ از این نظر ما به هیچ وجه نمیتوانیم اظهار نظر بکنیم زیرا خارج از صلاحیت ماست. آن مقداری که اهل فن گفته و میگویند این است که: «چیزی که از خلقت زمین و سیارات و منظومههای شمسی و از همه کائنات بالاتر و مهمتر است ماده «پروتوپلاسم» است».
🔹 نظر دیگر اینکه آیا اگر بشر روزی موفق شد و قانون خلقت جانداران را کشف کرد - همان طوری که بسیاری از قوانین دیگر موجودات را کشف کرده - و تمام شرایط و اجزاء مادی ترکیب موجود زنده را به دست آورد و عیناً نظیر ماده زنده طبیعی را ساخت، آیا آن موجود مصنوعی حیات پیدا میکند یا نمیکند؟ جواب این سؤال این است که: قطعا حیات پیدا میکند، زیرا محال است که شرایط وجود یک افاضه کاملا فراهم شود و آن افاضه تحقق پیدا نکند. مگر نه این است که ذات احدیت، صمد و کامل مطلق و فیاض علی الاطلاق است؟ مگر نه این است که واجب الوجود بالذات، واجب من جمیع الجهات و الحیثیات است؟
🔸 در اینجا ممکن است این شبهه باز در اذهان بیاید که پس تکلیف آن مطلب که حیات فقط به دست خداست و غیر خدا از حریم عمل احیاء و اماته بیرون است چه میشود؟ و قبلاً گفتیم که این مطلب را خود قرآن کریم هم قبول کرده است. جواب این مطلب پس از تذکر مطالب گذشته واضح است. اگر بشر روزی چنین توفیقی حاصل کند، منتهای کاری که کرده این است که توانسته شرایط حیات را فراهم کند، نه اینکه حیات را بیافریند. بشر حیات نمیدهد، قابلیت ماده را برای افاضه حیات کامل میکند و به اصطلاح، بشر فاعل حرکت است نه مفیض وجود.
🔹 بشر اگر روزی چنین توفیقی حاصل کند، از نظر کشف علمی کار مهمی کرده، ولی از نظر دخالت در ایجاد حیات، همان مقدار دخالت دارد که پدر و مادر از طریق تناسل در ایجاد حیات فرزند دخالت دارند و یا کشاورز در ایجاد حیات دانههای گندم دخالت دارد. در هیچیک از این موارد، انسان خلقکننده حیات نیست، فراهم کننده شرایط قابلیت یک ماده برای حیات است. قرآن کریم در سوره مبارکه واقعه این مطلب را به بهترین وجهی بیان کرده است:
افرایتم ما تحرثون، أانتم تزرعونه ام نحن الزّارعون (واقعه، ٦٤-٦٣).
افرایتم ما تمنون، أانتم تخلقونه ام نحن الخالقون (واقعه، ٥٩-٥٨).
📗 استاد مطهری، مقالات فلسفی، ص ۴۲
