پیتر شیف، اقتصاددان سرشناس آمریکایی، به تازگی هشدار داده است که جهان در آستانه یک بحران اقتصادی عظیم قرار دارد که بحران مالی سال ۲۰۰۸ در برابر آن بسیار کوچک و ناچیز جلوه خواهد کرد. به گفته او، دلار آمریکا در حال از دست دادن جایگاه جهانی خود است و نشانههای آشکار آن، افزایش شدید قیمت طلا و نقره است. بانکهای مرکزی کشورهای مختلف جهان در حال خرید گسترده طلا برای پشتیبانی از پول ملی خود هستند. شیف تأکید میکند که بدهی دولتی آمریکا (بیش از ۳۸ تریلیون دلار)، تورم پایدار و کاهش اعتماد جهانی به دلار، پایههای اقتصاد این کشور را که بر پایه مصرف و اعتبار بنا شده، به لرزه درآورده است. او پیشبینی میکند که طلا به جای دلار بنشیند و این بحران عمدتاً ریشه در مشکلات داخلی آمریکا دارد و پیامدهای ویرانگر آن برای اقتصاد جهانی که هنوز به دلار وابسته است، بسیار جدی خواهد بود.
این هشدار در حالی مطرح میشود که رویدادهای سیاسی-نظامی اخیر، جنبههای ژئوپلیتیکی این بحران را برجسته کرده است. پس از عملیات نظامی ایالات متحده در ونزوئلا در ابتدای ژانویه ۲۰۲۶ که به بازداشت نیکلاس مادورو انجامید، رئیسجمهور دونالد ترامپ ناوگان دریایی بسیار بزرگتری را – شامل ناو هواپیمابر آبراهام لینکولن و نیروهای بیشتر از عملیات ونزوئلا – به سوی منطقه خلیج فارس فرستاده و به ایران هشدار داده که «زمان برای بازگشت به مذاکره و رسیدن به توافقی بدون سلاح هستهای رو به پایان است»؛ در غیر این صورت، «حمله بعدی بسیار شدیدتر خواهد بود».
-اقتصاد آمریکا و وابستگی ساختاری آن به کنترل قیمت نفت
از دهه ۱۹۷۰ میلادی، با شکلگیری نظام دلاری مبتنی بر نفت (توافق نفت در برابر دلار)، اقتصاد ایالات متحده بر پایه کنترل قیمت جهانی نفت و معامله آن با دلار آمریکا بنا نهاده شده است. این نظام به آمریکا اجازه میدهد کسری تجاری بزرگ خود را با چاپ دلار و جذب سرمایه خارجی جبران کند، تورم را به دیگر کشورها صادر نماید و سلطه مالی جهانی خود را حفظ کند. هرگونه کاهش تقاضای جهانی برای دلار یا نوسان شدید قیمت نفت (به ویژه افت آن)، این پایه را به خطر میاندازد. در شرایط کنونی، با رشد اقتصادهای نوظهور، خرید گسترده طلا توسط بانکهای مرکزی (بهویژه روسیه و چین) و تلاش برای کاهش وابستگی به دلار، واشنگتن برای حفظ قیمت بالای نفت و تضمین جریان دلار از طریق کنترل منابع کلیدی انرژی، تحت فشار شدید قرار گرفته است.
-تجاوز به ونزوئلا و تهدید ایران: الگوی تکراری برای کنترل انرژی
ونزوئلا با دارا بودن بزرگترین ذخایر اثباتشده نفت جهان، هدف عملیات اخیر آمریکا قرار گرفت تا کنترل بر این منبع حیاتی تقویت شود. اکنون تهدیدهای مستقیم علیه ایران – دومین تولیدکننده بزرگ اوپک و کنترلکننده تنگه هرمز (گذرگاه حدود ۲۰ درصد نفت جهان) – در همین چارچوب قابل بررسی است. در شرایط بحران داخلی دلار و بدهیهای سنگین، تجاوزهای نظامی نه تنها ابزار سیاسی، بلکه ضرورت اقتصادی برای تثبیت قیمت نفت، جلوگیری از فروش آن خارج از دلار و تضعیف رقبای ژئوپلیتیکی محسوب میشود. این اقدامات نشان میدهد که واشنگتن تنها راه نجات سلطه مالی-انرژی خود را در مداخله مستقیم و کنترل منابع ارزشمند میبیند.
-تفاوت ایران و ونزوئلا: قدرت نظامی، سیاسی و ژئوپلیتیکی برتر ایران
ایران از نظر نظامی بسیار پیشرفتهتر و مقاومتر از ونزوئلا است. نیروهای مسلح ایران با نزدیک به یک میلیون پرسنل فعال و ذخیره، موشکهای بالستیک دقیق با برد بلند، قابلیتهای نامتقارن و نیروهای همسو در منطقه، گزینههای تلافیجویانه مؤثر و گستردهای در اختیار دارند که ونزوئلا فاقد آنها بود. از منظر سیاسی، نظام ایران نهادینهشدهتر و ریشهدارتر است و مراکز قدرت آن پراکنده و مقاومتر در برابر تلاش برای تغییر رژیم هستند. از دیدگاه ژئوپلیتیکی نیز موقعیت ایران در قلب خاورمیانه، کنترل تنگه هرمز و همجواری با مسیرهای انرژی جهانی، آن را به هدفی پیچیده و پرهزینه برای هر مهاجمی تبدیل کرده است.
-اتحاد ایران، چین و روسیه: زوال سلطه غرب و شکلگیری نظم جدید جهانی
اتحاد راهبردی ایران با چین و روسیه – از طریق عضویت در سازمانهایی مانند سازمان همکاری شانگهای و گروه بریکس، طرح کمربند و جاده و همکاریهای نظامی -انرژی - سلطه غرب و آمریکا را به چالش جدی کشیده است. این محور چندقطبی در حال شکلگیری، روند کاهش وابستگی به دلار را سرعت میبخشد، گزینههای جایگزین برای تجارت انرژی فراهم میآورد و سلطه یکجانبه واشنگتن را به افول میکشاند.
ایران در این نظم نوظهور نه تنها مقاوم، بلکه بازیگری فعال و مؤثر است که با تکیه بر ظرفیتهای داخلی، موقعیت جغرافیایی استراتژیک و حمایت متحدان، میتواند هرگونه تجاوز را با هزینه سنگین برای مهاجم پاسخ دهد.
در پایان، هشدارهای پیتر شیف و اقدامات تجاوزکارانه اخیر آمریکا، عمق بحران ساختاری سلطه غربی را آشکار میسازد. تلاش برای نجات از راه جنگ و کنترل منابع، نشانه ضعف است نه قدرت. ملتهایی که با مقاومت و اتحادهای راهبردی پیش میروند، نه تنها دوام خواهند آورد، بلکه در شکلدهی به جهان آینده نقش تعیینکنندهای خواهند داشت.
معاونت بین الملل بسیج دانشجویی استان همدان
