«تلفیقی»، قله‌نشین ژانرهای موسیقی داخلی دهه ۹۰

دهه‌ی نود هجری‌خورشیدی از نیمه گذشته، اما تا همین‌جا باید این چندسال را خوشبختانه از پربارترین سال‌ها در چند دهه‌ی اخیر موسیقی ایران بدانیم. مشکلات زیادی در بخش‌های مختلف همچنان وجود دارد، اما در جمع به جرات می‌توان گفت که تا به امروز هیچ دوره‌ای به این اندازه تنوع سبکی نداشته است. حدودا در همه‌ی سبک‌ها چند هنرمند قوی در حال فعالیت هستند، روزبه‌روز تعداد بیشتری آلبوم‌های نوآورانه دیده می‌شود و هر روز گروه‌ها و هنرمندان جدیدی اولین آلبوم خود را در سبکی که حال و حوای شخصی‌شان بر آن حاکم است ارائه می‌دهند.

موسیقی پاپ با قدرت هر چه تمام‌تر در حال ادامه است. می‌شود گفت که تمام ستاره‌های موسیقی دهه‌ی هشتاد در این دهه همچنان می‌درخشند. کنسرت‌های کلاسیک غربی و کلاسیک ایرانی معمولا خالی نمی‌مانند. موسیقی راک دوباره به اوج بازگشته و گروه‌های زیادی مجوز فعالیت گرفته‌اند. «کاوه آفاق»، «کاوه یغمایی»، «خورشید سیاه» و «گروه کامنت» تنها تعداد محدودی از هنرمندان فعال موسیقی راک در این دوران هستند. میزان مخاطبان این موسیقی نیز به همین نسبت رو به افزایش است. آلبوم «با قرص‌ها می‌رقصد» اثر کاوه آفاق چندین هفته در صدر جدول آثار پرفروش سایت بیپ‌تونز بود. این روند همچنان ادامه دارد تا جایی که حتی موسیقی پاپ هم مانند گذشته ادامه پیدا نکرده. بسیاری از هنرمندان پاپ آثارشان را به موسیقی پاپ‌راک نزدیک کرده‌اند.

اما تا کنون دهه نود بیش از همه محل مانور سبکی است که آن را با نام تلفیقی می‌شناسیم. بر سر نام این سبک بحث‌های بسیاری وجود دارد، اما برای ما همین که نامی برای مشخص‌کردن منظورمان وجود داشته‌باشد کافی است.

همان‌طور که قبلا بحث کردیم، ریشه این سبک به دهه‌ی هفتاد و نوعی از موسیقی پاپ باز می‌گردد که «محمد اصفهانی» آن را ارائه می‌داد. البته اگر کمی دقیق‌تر بنگریم در حقیقت ریشه‌ی این موسیقی به نوعی از ترکیب موسیقی پاپ و ایرانی برمی‌گردد که قبل از انقلاب اسلامی رواج یافته بود. در دهه‌ی هشتاد این سبک در ایران و خارج از ایران ادامه یافت، آلبوم «ترنج» در سال ۸۶ نوع متفاوتی از این سبک را ارائه کرد که مورد توجه مخاطبان هم قرار گرفت. از اواخر دهه‌ی هشتاد گروه‌هایی همچون دنگ شو و پالت فعالیت خود را آغاز کردند که در ابتدا هم این فعالیت با مجوز نبود. اما پس از مدتی این سبک مورد قبول قرار گرفت و تعداد زیادی از گروه‌ها به آن متمایل شدند و به دلیل استقبال مردم، این سبک به یکی از رقیبان جدی موسیقی پاپ تبدیل شد.

به دو حالت می‌توان به تلفیقی نگاه کرد. نگاه اول تلفیقی به عنوان یک سبک است. گروه‌هایی همچون دنگ شو، پالت، چارتار، دال، گروه عجم و بسیاری دیگر را می‌توان از این سبک دانست. تلفیقی از موسیقی غربی با موسیقی و آواز ایرانی. همراهی سازهای غربی و ایرانی در کنار هم در بستری از موسیقی پاپیولار. اگر هم درصد حضور موسیقی ایرانی در قطعات بیشتر از موسیقی غربی باشد به آثار حجت اشرف زاده، میلاد درخشانی، هژیر مهرافروز و بسیاری دیگر می‌رسیم که آنها هم به نوعی تلفیقی هستند. می‌توان گروه اول را تلفیقی پاپ و گروه دوم را تلفیقی ایرانی نام نهاد.

اما نگاه دومی که می توان به واژه تلفیقی داشت، تلفیق به عنوان یک عمل موسیقایی است. در این مورد باید گفت مگر موسیقی‌ای که تلفیق نباشد وجود دارد؟ حتی سبک‌های بسیار قدیمی و مادر مانند باروک که امروزه دارای قوانین بسیار مشخص است نیز در دوره‌ی خود تلفیقی از چند سبک پیش از خود بوده‌اند.

در مورد موسیقی پاپ ایران هم این قضیه صدق می‌کند. همه ما محسن چاوشی را هنرمند موسیقی پاپ می‌دانیم. اما با نگاهی به آلبوم آخر او امیر بی گزند می توانیم دریابیم که پاپ تمامی آلبوم را شامل نمی‌شود. راک، هاوس، ایرانی و بسیاری از سبک‌ها در این آلبوم دخیل هستند. حتی هنرمندان سبک‌‌هایی به جز پاپ هم دست به تجربه زده و در تلاش برای رسیدن به نقطه‌ای جدید هستند. گروه بُمرانی را نمی‌توان فقط جز یا بلوز یا گروه نیوش را نمی‌توان فقط راک دانست. سبک پاپ هم برای مخاطبان و هم برای هنرمندان تا حدودی تکراری شده و همه به دنبال کشف فضایی جدید هستند. فضایی برخواسته از دل مردم ایران و نزدیک به موسیقی ایرانی.

شاید هنوز برای بسیاری از منتقدان سبک تلفیقی مورد قبول نباشد و همه‌ی هنرمندان فعال در این فضا را در دسته‌های راک، پاپ و… بگنجانند. نام تلفیقی همواره با مخالفت‌هایی همراه بوده است. اما جدای از این که این سبک خاص را چه می‌نامیم، باید قبول کنیم که سبکی جدید با خصوصیاتی مشخص به وجود آمده و هر روز رو به رشد و پیشرفت است.