ادبیات توسعه: آوای سرخِ حماسه در تقویمِ مقاومت

«آوای سرخِ حماسه در تقویمِ مقاومت با شعری از حجت بقایی»

ویرگول(خبرنگار ۱۴۰۱) _ نشریه الکترونیکی یک کتاب – محرم ۱۴۰۵ || در روزهایی که تقویم، دو واقعهٔ سترگِ تاریخی و معاصر را در کنار هم نشانده است، «دکتر حجت بقایی»، شاعر معاصر، با انتشار منظومهٔ تازهٔ خود با عنوان «از عطش کربلا تا رمضان ایران»، پل ارتباطی میان حماسهٔ عاشورا و میدانهای نبردِ رمضان را ترسیم کرد.

این سروده که همزمان با ایام سوگواری محرم ۱۴۰۵ و در فضای ملتهب و پرشورِ «جنگ رمضان» منتشر شده است، روایتگر پیوندِ ناگسستنیِ میان آرمانهای حسینی و ایستادگیِ نسلِ کنونی است. بقایی در این اثر با زبانی نمادین و استعاری، «عطش» را نه تنها به عنوان یک واقعهٔ تاریخی، بلکه به مثابهٔ عطشی ابدی برای حقیقت معرفی می‌کند که از دشت کربلا تا خاکریزهای امروزِ ایران امتداد یافته است.

کارشناسان ادبی این اثر را یکی از جدیترین تلاشهای شعری در سال ۱۴۰۵ برای بازخوانی مفهوم «شهادت» در بستر تحولات منطقه‌ای دانسته‌اند؛ سروده‌ای که تلاش دارد روایتِ «هیهات منّا الذله» را از کتابهای تاریخ به میادینِ نبردِ امروز پیوند بزند.

نقد و بررسی: «تکرارِ ابدیِ یک فریاد»

شعرِ «از عطش کربلا تا رمضان ایران» سرودهٔ حجت بقایی، بیش از آنکه یک اثرِ عاطفیِ صرف باشد، یک مانیفستِ حماسی است. بقایی در این سروده، با استفاده از ساختارِ «تداومِ تاریخی»، سعی دارد زمان را در دو نقطهٔ عطف، یعنی «کربلا» و «رمضانِ ایران»، متوقف کند و نشان دهد که تاریخ، نه یک خطِ ممتد، بلکه دایره‌ای است که در آن، حق و باطل همواره در یک تقابلِ تکرار‌شونده قرار دارند.

به گزارش خبرنگار ما نقاط قوت و تحلیل فنی این شعر از نظر کارشناسان ادبی را می توان در چند مورد خلاصه کرد:

۱. پل‌سازی میان گذشته و حال: قدرت اصلی شعر در تصویرسازیِ «خونِ مشترک» است. شاعر به‌خوبی توانسته است «خیمه‌های سوخته» را به «سنگرهای رمضان» گره بزند. این استعاره، شهادت را از یک واقعهٔ کهن، به یک ضرورتِ سیاسی و ایمانی در عصر حاضر تبدیل کرده است.

۲. نمادپردازیِ کوبنده: تعابیر «تبر شو ای حقیقت» و «بتِ زرّینِ جهان»، دروغ و استکبار را در تقابل با صراحتِ کلامِ شاعر قرار می‌دهد. این زبان، زبانی «رادیکال» و «ضدِ سکوت» است که برای فضای «جنگ رمضان» بسیار هوشمندانه انتخاب شده است.

۳. موسیقیِ کلام: استفاده از وزنهای کوبنده و واژگانی نظیر «صاعقه»، «تبر»، «آتش» و «فریاد»، به شعر خصلتی آهنگین و حماسی بخشیده که گویی برای خوانده شدن در میدانهای نبرد ساخته شده است.

و در پایان این گزارش به نقدِ ساختاری این اثر می پردازیم:

اگرچه شعر از نظر عاطفی بسیار غنی و تأثیرگذار است، اما در برخی بندها، تراکمِ استعاره‌ها (مثل «سجدهٔ عقل» در برابر «آتشِ ایمان») ممکن است مخاطبِ عام را لحظه‌ای درنگ دهد. با این حال، این پیچیدگی باعث شده تا اثر از سطح یک شعارِ ساده فراتر رفته و به لایه‌های عمیق تری از فلسفهٔ مبارزه دست یابد.

حجت بقایی در محرم ۱۴۰۵، آیینه‌ای به دست گرفته است که در آن، تصویرِ دیروزِ حسین(ع) در سیمایِ مجاهدانِ امروز بازتاب می‌یابد. این شعر، نه فقط مرثیه‌ای برای گذشته، که خطابیه‌‌ای برای آینده است؛ بیانیه‌ای که اعلام می‌دارد در عصرِ «تیترهای دروغ»، حقیقت، زخمی اما ایستاده باقی می‌ماند.

_ نشریه الکترونیکی یک کتاب _ سرویس ادبیات توسعه