نقد و بررسی فیلمنامه «موازین پدری» نوشته: حجت بقایی
ویرگول(خبرنگار ۱۴۰۱), به نقل از سرویس ادبیات _ واحد خبر کارگروه صلح و سازش//
✓نقاط قوت فیلمنامه:
الف. مضمون و تضاد مرکزی قدرتمند:
مضمون اصلی فیلمنامه, تضاد بین «قانون شخصی» یک پدر مقتدر در خانه و «قانون عمومی» در جامعه, بسیار موفق انتخاب شده است. این تضاد، هسته اصلی درام است و به زیبایی در تقابل بین آرش (که مصونیت دارد) و سارا (که تحت فشار قانون بیرونی است) متجلی میشود. استفاده از شخصیت رضا به عنوان صدای وجدان و تضاد اخلاقی، عمق بیشتری به این مضمون میبخشد.
ب. ساختار و ریتم در پردهها
ساختار سه پردهای نسبتاً مشخص است:
پرده اول (سنگینی سایه): به خوبی تضاد اولیه و وضعیت شخصیتها را معرفی میکند. دیالوگ رضا در سکانس ۱، ضربه ابتدایی قوی است که زمینه را برای تعارض فراهم میکند.
پرده دوم (کُدِ جدید): اوجگیری تنش خانوادگی در میز شام، به خوبی نشان میدهد که چگونه قدرت پدر، نظم درونی خانه را نیز فاسد کرده است.
پرده سوم (محکمهٔ شخصی): با فرار آرش و ورود صدای آژیرها، نتیجه منطقی و نمادین اعمال پدر به تصویر کشیده میشود.
ج. شخصیتپردازی (سید یعقوب و رضا):شخصیت سید یعقوب به عنوان پدرسالار مقتدر و متناقض، برجسته است. او نه یک فرد کاملاً شرور، بلکه کسی است که نظم خود را بر هر چیز دیگری ترجیح میدهد. شخصیت رضا نیز به عنوان قربانی نظامِ نفوذِ پدر، بسیار همدل برانگیز است و به نوعی نمایندهٔ مخاطبی است که شاهد این بیعدالتی است.
د. نمادگرایی: استفاده از «نور و سایه»، «پروندههای متضاد» و بهویژه «آتش و دود» در سکانس پایانی، عناصر سمبلیک قوی هستند که فضای تاریک و سنگین درام را تقویت میکنند.
✓پیشنهادهایی برای تقویت فیلمنامه: اگرچه فیلمنامه قوی است، برای ارتقاء آن به سطح حرفهای تر، نکات زیر پیشنهاد میشود:
الف. تعمیق نقش سارا: سارا در پرده اول و دوم بیشتر نقش یک قربانی منفعل را دارد. در سکانس ۲، وکیل به او میگوید: «تو شهروند درجه دو هستی، چون من نیستم که پشت سرت بایستم.» این جمله پتانسیل درام بزرگی دارد.
[پیشنهاد]: در پرده دوم یا سوم، لازم است سارا واکنشی فعالتر نشان دهد. شاید او باید تصمیم بگیرد که با اجرای قانون بیرون بجنگد، نه اینکه صرفاً منتظر شود. این کنش میتواند تضاد «اطاعت از پدر» در برابر «حفظ شرافت شخصی» را در او عمیقتر کند.
ب. استفاده از «وکیل» به عنوان نیروی محرکه
وکیل شخصیتی مرموز است که میتواند ابزاری برای برهم زدن تعادل باشد. در حال حاضر، او بیشتر نقش یک مفسر شرایط را دارد.
[پیشنهاد]: آیا وکیل در بیرون به سید یعقوب خیانت میکند؟ آیا پرونده سارا پیچیدهتر از آن است که پدر فکر میکند و وکیل این را برای حفظ موقعیت خود پنهان کرده است؟ میتوان یک چرخش کوچک در سکانس دوم یا سوم اضافه کرد که نشان دهد نفوذ بیرونی، دیگر تحت کنترل کامل سید یعقوب نیست.
ج. پرداختن به ماهیت «قانون» بیرونی: در دیالوگها، از اصطلاحاتی مانند «حلقه رفقا» و «سنگهای سرد حکومتی» استفاده شده است که اشاره به فساد سیستمیک دارند.
[پیشنهاد]: پایانبندی که در آن آژیرها برای خودِ نفوذِ سید یعقوب میآیند، بسیار جذاب است. برای تقویت این لحظه، لازم است لحظهای کوتاه (مثلاً یک فلشبک بسیار سریع یا یک تصویر کوتاه از یک شخصیت دیگر که سالها پیش قربانی شده) نشان داده شود که این آتش، نتیجهٔ دفعات قبلی «بازی با قانون» توسط پدر بوده است. این امر، پایانی با حس «عدالت کیهانی» یا «بازگشت کارما» به داستان میدهد.
د. ضرباهنگ بصری: عنوان فیلمنامه و ژانر آن (درام تاریک، سمبلیک) نیازمند تصاویر بصری قوی است.
[[ پیشنهاد برای سکانسهای کلیدی ]] : در سکانس میز شام، به جای کوبیدن میز توسط پدر، میتوانید از تغییر ناگهانی فوکوس دوربین استفاده کنید. برای مثال، دوربین روی دست سید یعقوب که سعی دارد خشمش را کنترل کند و نتواند، ثابت شود، در حالی که بقیه شخصیتها در تاریکی و خارج از فوکوس باقی بمانند.
✓جمعبندی: «موازین پدری» یک فیلمنامه درام خانوادگی با لایههای اجتماعی و سیاسی است که پتانسیل بالایی برای تبدیل شدن به یک اثر سینمایی تأثیرگذار دارد. تمرکز بر تضاد درونی شخصیتها (مخصوصاً رضا و سارا در برابر پدر) و همچنین نمایان ساختن فروپاشی قدرت فردی در مواجهه با قانون کلان، نقاط قوت اصلی آن هستند. با چند اصلاح جزئی در کنشگری سارا و تعمیق شخصیت وکیل، این فیلمنامه میتواند از سطح «خوب» به سطح «عالی» ارتقا یابد.
+++
