قیر یه ماده سیاه و چسبناکه، غلیظ مثل عسل سفت شده، یه جور چسب قوی و ضد آبه که تو ساخت جاده و عایقکاری ساختمون خیلی به کار میاد. کیفیتش مستقیماً روی استحکام و عمر این پروژهها تاثیر داره و نقش اصلیش چسبوندن مصالح تو آسفالت و درست کردن یه سد ضد آبه. واسه همین باید بدونیم چه نوع قیر با چه خصوصیاتی برای چه کاری خوبه.
یا طبیعی پیدا میشه یا تو پالایشگاهها از نفت خام میگیرنش، که البته بیشتر قیرهای الان از همون نفت خام میان. قیر طبیعی و نفتی تو ترکیبات و عملکرد فرق دارن و برای بعضی کارها این بهتره و برای بعضی کارها اون یکی. قیر طبیعی تو دل زمین درست میشه و مقاومتش در برابر محیط با قیر صنعتی فرق داره.
از قدیم هم یه جور مواد قیری برای ساخت و ساز و عایقکاری استفاده میکردن. ولی الان با پیشرفت پالایش نفت، کلی قیر با کیفیتهای مختلف داریم که هر کدوم برای یه کار خاص طراحی شدن. قیر خودش زیرمجموعه فرآوردههای نفتی مثل بنزین و گازویئله. قیمتش هم بستگی به تولید و مصرف بقیه فرآوردههای نفتی داره، چون همهشون از یه ماده اولیه (نفت خام) میان.
قیر رو بر اساس منشأ، شکل و کارایی دستهبندی میکنن. از نظر منشأ سه دسته اصلی داریم: طبیعی، نفتی و قطران (از زغال سنگ). بیشتر حرفمون تو این مقاله راجع به قیر نفتیه چون بیشتر استفاده میشه. قدیما قیر رو بر اساس شکلش تو دمای معمولی (نرم، جامد، مایع) دستهبندی میکردن، ولی الان سیستمهای پیچیدهتری اومده که بیشتر روی عملکرد قیر تو شرایط مختلف تمرکز دارن، مثل درجهبندی نفوذ، ویسکوزیته و عملکردی. این نشون میده الان بهتر میفهمیم قیر تو شرایط مختلف چطور رفتار میکنه و برای عمر بیشتر زیرساختهامون باید دقیقتر مواد رو انتخاب کنیم.
از دمیدن هوای داغ به قیر خالص درست میشه و خواصش فرق میکنه. نفوذش کمتره، تو دمای بالا نرمتر نمیشه، حساسیتش به دما کمتره و چسبندگیش بیشتره. برای جاهایی که عملکرد تو دمای بالا و مقاومت در برابر تغییر شکل مهمه، مثل عایقبندی پشت بام، مناسبه.
بر اساس غلظتش تو دماهای خاص دستهبندی میشه (VG 10، VG 20، VG 30، VG 40). هرچی عدد بیشتر باشه، غلظت بیشتره و برای شرایط سختتر مناسبتره. مهندسها با توجه به آب و هوا و ترافیک پروژه، قیر مناسب رو انتخاب میکنن.
بر اساس عملکردش تو دماهای مختلف دستهبندی میشه (مثل PG 46/28 و PG 46/22). این سیستم محدوده دمایی مورد انتظار روسازی رو در نظر میگیره و انتخاب قیر رو دقیقتر میکنه.
تو استاندارد استرالیا نشوندهنده قیر با درجهبندی ویسکوزیتهست (C170 تا C600). عدد بعد از C نشوندهنده ویسکوزیتهست و هرچی بیشتر باشه، قیر سفتتر و برای دماهای بالاتر و ترافیک سنگینتر مناسبتره.
قیر مایعی که از پخش کردن قیر تو آب با کمک امولسیون کننده درست میشه. استفاده ازش تو دماهای پایینتر راحته و برای محیط زیست بهتره. بر اساس بار الکتریکی ذرات (کاتیونی/آنیونی) و سرعت شکست (QS، MS، SS) دستهبندی میشه. کاتیونیها به بیشتر مصالح بهتر میچسبن و تو راهسازی رایجترن، ولی آنیونیها برای مصالح خاص کاربرد دارن.
از حل کردن قیر خالص تو حلالهای نفتی درست میشه و بر اساس سرعت تبخیر حلال به سه دسته زودگیر (RC)، کندگیر (MC) و دیرگیر (SC) تقسیم میشه. مزیتش استفاده تو دماهای پایینه ولی نگرانیهای زیستمحیطی داره و به خاطر همین قیر امولسیونی بیشتر ترجیح داده میشه.
قیر ته مونده تقطیر نفت خامه و کیفیتش به نوع نفت خام بستگی داره. تخصیص ماده اولیه قیر بین تولید قیر و بقیه فرآوردههای سنگین نفتی به تقاضای بازار بستگی داره.
بیشتر تو راهسازی استفاده میشه ولی تو عایقکاری، پوشش لولهها، درزگیرها و صنایع دیگه هم کاربرد داره.
بازار قیر ایران: ایران تو تولید و صادرات قیر جایگاه مهمی داره و بورس کالا نقش اساسی تو تجارتش ایفا میکنه. بصورتی که میتونیم بگیم تقریبا تمام قیر معامله شده در کشور در بازار بورس کالا یک بار معامله شده.
نتیجهگیری: انتخاب درست گرید قیر بر اساس نیازهای پروژه خیلی مهمه و با پیشرفت تکنولوژی، روشهای تولید پایدارتر و قیرهای با عملکرد بهتر در حال توسعه هستن. نقش قیر تو زیرساختهای حیاتی همچنان مهمه.
منابع: universaltrades.co و infinitygalaxy.org
