در این پژوهش به معرفی مناطق تحت حفاظت سازمان محیطزیست در استان خوزستان، گونه های گیاهی و جانوری موجود در آنها، حدود جغرافیایی این مناطق و همچنین مشکلات موجود در این مناطق پرداخته شده است.
پارکهای ملی ایران، یکی از مناطق چهارگانه حفاظت محیط زیست ایران می باشد. تعریف رسمی «پارک ملی» از دیدگاه سازمان حفاظت محیط زیست به شرح زیر است: «مناطق طبیعی به نسبت وسیع و دارای ویژگیهای خاص و اهمیت ملی به لحاظ زمین شناسی، بوم شناسی، جغرافیای زیستی و چشم انداز، با هدفهای حفظ وضعیت زیستی و طبیعی، بهبود جمعیت گونه های جانوری و رویشگاه های گیاهی و همچنین بهره برداری تفرجی به عنوان پارک ملیانتخاب میشوند. پارک های ملی محل های مناسبی برای فعالیت های آموزشی، پژوهشی و گردشگری در طبیعت به شمار میآیند. به منظور حفاظت بنیادی از تنوع زیستی، ذخایر ژنتیکی، یکپارگچی اکولوژیک و چشم اندازها، فعالیت های مرتبط با بهره برداری های مصرفی و مسکونی در این مناطق مجاز نیست. به همین دلیل، برای پارک های ملی پشتوانه قانونی حفاظتی مستحکم تری نسبت به سایر مناطق حفاظت شده پیش بینی شده است»(۶).
پارک های ملی به عنوان زیستگاه مطمئنی برای زندگی بسیاری از گونه های حیوانی و گیاهی است که به منظور حفظ فرآیندهای اکولوژیک و سیستم حیات بخش، حفظ حوزه های آبخیزها، حفاظت از تنوع ژنتیکی، نگهداری از زیستگاه های حیات وحش، رویشگاه های گیاهی به ویژه گونه های گیاهی و جانوری بومی کمیاب، حفظ تنوع زیستی محیط های آبی و خشکی، حفظ میراث های طبیعی تحت حفاظت قرار گرفته و دخالت های انسان درآن مجاز نیست.
به همین منظور؛ کشور ایران نیز به منظور حمایت از حیات وحش و زیستگاه ها، در سال ۱۳۵۰ با عضویت در آی. یو. سی. ان اقدام به شناسایی و حفاظت این مناطق کرد و تا ۱۳۵۵ تعداد مناطق حفاظت شده به ۱۳ پارک ملی رسید که این تعداد در سال ۱۳۷۰ به ۱۹ پارک ملی با وسعتی حدود ۱ میلیون و ۷۶۰ هزار هکتار در سراسر ایران رسید و در حال حاضر ۲۳ پارک ملی در پهنه کشورمان وجود دارد.
ایالات متحده آمریکا، اولین کشور و آغازگر سیاست حفظ طبیعت و تاسیس پارکهای ملی بود. سیستم پارکهای ملی توسط برخی تاریخنویسان «بهترین ایده آمریکا» اطلاق گردیده است.
در سال ۱۳۴۶، امکان اختصاص بخشهایی از کشور به پارکهای ملی(در آن زمان پارک حیات وحش نامیده میشد) و منطقههای حفاظت شده با تعریفهای معین فراهم شد. در این سال پیشنهاد تاسیس دو پارک ملی و پانزده منطقه حفاظت شده بهعنوان نخستین گروه از مناطق حفاظت شده ایران به تصویب شورایعالی شکاربانی و نظارت بر صید رسید.
پدیده ها یا مجموعه های گیاهی و جانوری به نسبت کوچک، جالب، کم نظیر، استثنایی، غیر متعارف و غیر قابل جایگزین که دارای ارزش های حفاظتی، علمی، تاریخی یا طبیعی باشند، با هدف حفظ و حراست به عنوان اثر طبیعی ملی انتخاب می شوند.اقدامات حفاظتی در مورد این پدیده ها، باید تضمین کننده پایداری بهره برداری غیر مصرفی از آنها در طول زمان باشد(۱).
نخستین اثر طبیعی ملی کشور ایرانسوسن چلچراغ با نام علمی Lilium ledebourii به عنوان نخستین اثر طبیعی ملی کشور ایران تحت حفاظت سازمان محیط زیست قرار گرفت.
این منطقه کوچک با مساحت ۶۰۰۰ متر مربع که رویشگاه منحصر به فرد گیاه سوسن سفید(سوسن چلچراغ) است،در سال ۱۳۵۵ به عنوان اثر طبیعی ملی شناخته شد.این اثر طبیعی در ناحیه داماش از توابع شهرستان رودبار در استان گیلان قرار دارد.این اثر یک ذخیره گاه ژنتیکی گیاه کمیاب سوسن چلچراغ محسوب می شود.
دامنه ارتفاعی ۱۷۵۰ تا ۲۰۰۰ ، دما و بارندگی متوسط سالیانه،۱۰ درجه سانتیگراد و ۴۵۰ میلیمتر، منطقه را دارای اقلیم نیمه مرطوب معتدل کرده است(۱).
شکوه و زیبایی شگفت انگیز گلهای سوسن سفید در ماه خرداد ، دوستداران طبیعت را به این منطقه همه ساله جلب می کند.
محدوده هایی با زیستگاه های طبیعی نمونه برای جانوران وحشی که به منظور حمایت از جمعیت گونه های جانوری و افزایش سطح کیفیت آنها، انتخاب می شوند.کمترین وسعت پناهگاه های حیات وحش باید به حدی باشد که ضمن رفع نیاز گونه های جانوری، پیوستگی و ارتباط متقابل واحدهای آنها را تضمین کند. این مناطق، محیط های مناسبی برای فعالیت های آموزشی و پژوهشی به ویژه در ارتباط با جانوران وحشی به شمار می آیند. بهره برداری های مصرفی و سازگار و همچنین فعالیت های گردشگری کنترل شده در پناهگاه ها مجاز است.
پناهگاه حیات وحش ، از مناطق چهارگانه حفاظت محیط زیست ایران می باشد.
پناهگاههای حیاتوحش(Wildlife sanctuary-wildlife refuge)، زیستگاههای نمونه گونههای جانوران وحشی است که از اهمیت زیست محیطی و ملی برخوردارند. این مناطق، محیطهای مناسبی برای فعالیتهای آموزشی و پژوهشی به ویژه در ارتباط با جانوران وحشی به شمار میآیند. بهره برداری مصرفی و سازگار و همچنین فعالیتهای گردشکری کنترل شده در پناهگاهها مجاز است.
برای مشاهده کامل مقاله و همچنین دانلود پایان نامه پناهگاه های حیات وحش خوزستان کلیک کنید
