آرامش و فقط آرامش

دوست من، اگر اهل فکر کردن باشی، حتماً این حس را تجربه کرده‌ای: هر روز که گوشی را باز می‌کنی، با سیل عظیمی از خبرهای بد مواجه می‌شوی. جنگ اینجا، ظلم آنجا، بحران محیط زیست، فقر، بی‌عدالتی، آدم‌هایی که جای جای این کره خاکی در حال رنج کشیدن هستند. اول دلت می‌خواهد برای همه چیز کاری کنی. کامنت بگذاری، به اشتراک بگذاری، فریاد بزنی، کمک کنی. اما بعد از مدتی، یک جای کار می‌لنگد.

آدم احساس می‌کند دارد خفه می‌شود. انگار مسئولیت تمام دنیا ریخته روی شانه‌هایت، اما از پس هیچ کدامش هم برنمی‌آیی. نتیجه چه می‌شود؟ یا فرسودگی (آن حس که دیگر حتی نمی‌توانی اخبار را ببینی) یا بی‌تفاوتی (این که به خودت بگویی به من چه!). اگر این حس را می‌شناسی، بدان که تنها نیستی و این دقیقاً همان جایی است که فلسفه مرتضی نیامی به کمکت می‌آید.

نیامی یک فیلسوف ایرانی است که دارد برای همین دردِ مشترکِ نسل ما نسخه می‌پیچد. بیا خیلی ساده ببینم حرفش چیست.

📦 ۱. از "مسئولیت همه چیز" به "مسئولیت محدود اما قاطع" برس

نیامی می‌گوید مشکل امروز ما بی‌اخلاقی نیست، "اضافه‌بار اخلاقی" است. یعنی آن‌قدر وظیفه روی دوشمان ریخته شده که داریم له می‌شویم. راه‌حلش چیست؟ اینکه بپذیری نمی‌توانی به همه چیز و همه کس کمک کنی. نه به خاطر اینکه آدم بدی هستی، به خاطر اینکه انسان هستی و محدودیت داری.

به جای اینکه درگیر همه مسائل دنیا شوی و در نهایت از هیچکدام کاری برنیاید، یک میدان را انتخاب کن. فقط یکی! همان چیزی که برایت مهم‌تر است و فکر می‌کنی می‌توانی در آن تأثیر واقعی بگذاری. بعد، در همان میدان محدود، با تمام قوا بجنگ. این می‌شود "مسئولیت محدود اما قاطع". تو دیگر به همه مدیون نیستی، اما به آن انتخاب کوچکت وفاداری.

✋ ۲. از "واکنش لحظه‌ای" به "تعلیق مسئولانه" برس

ما تو شبکه‌های اجتماعی عادت کرده‌ایم به محض دیدن هر چیزی، فوری واکنش نشان دهیم. نظر بدهیم، قضاوت کنیم، فوروارد کنیم. نیامی به ما یک پیشنهاد جسورانه می‌دهد: گاهی سکوت کن. گاهی فاصله بگیر.

او اسم این کار را می‌گذارد "تعلیق مسئولانه". نه به خاطر اینکه بی‌تفاوت باشی، به خاطر اینکه بتوانی درست فکر کنی. این تعلیق به ما فرصت می‌دهد از هیجان زدگی و قضاوت عجولانه دور شویم. چقدر پیش آمده بدون اینکه خوب بدانی ماجرا چیست، درباره چیزی نظر داده‌ای و بعد پشیمان شده‌ای؟ تعلیق مسئولانه جلوی این را می‌گیرد و نمی‌گذارد اخلاقیات ما تبدیل به خشونت و قضاوت نابجا شود.

🧩 ۳. از "قهرمان‌بازی" به "پذیرش شکنندگی" برس

مدل‌های قدیمی از ما یک قهرمان افسانه‌ای ساخته بودند که باید همه کار بکند و هیچ وقت هم خسته نشود. نیامی این مدل را کنار می‌گذارد و می‌گوید: نه! تو یک انسانی، شکننده، محدود و آسیب‌پذیر. این را بپذیر.

پذیرش این شکنندگی، ضعف نیست. بلکه نقطه قوت است. وقتی قبول کنی که نمی‌توانی همه بار دنیا را به دوش بکشی، از افسردگی و ناامیدی نجات پیدا می‌کنی. تازه وقتی این محدودیت را پذیرفتی، آن وقت می‌توانی در همان محدوده کوچک، یک "عاملیت واقعی" داشته باشی و واقعاً مؤثر باشی.

✨ حرف آخر با جوان‌ها

مرتضی نیامی به ما می‌گوید: برای خوب بودن، لازم نیست خودت را نابود کنی. برای کمک به جهان، لازم نیست همه جای جهان باشی.

او به ما اجازه می‌دهد بدون عذاب وجدان، انتخاب کنیم، در جایی که می‌توانیم مؤثر باشیم بجنگیم، و در برابر سیل عظیم رنج و خبر، گاهی سکوت کنیم تا بتوانیم دوباره نفس بکشیم و ادامه دهیم.

اگر این روزها احساس می‌کنی خفه شدی و از پس هیچ کاری برنمی‌آیی، بدان که مشکل از "نمی‌خواهی" نیست، مشکل از "نمی‌توانی" است. و نیامی به تو می‌گوید: اشکالی ندارد. انتخاب کن، محدود باش، اما قاطع باش. همین کافی است.