توافق‌نامه‌ی پاریس، بهانه‌ی جدید دلواپسان

21امین کنفرانس تغییرات اقلیمی در پاریس که منجر به تصویب متن توافق‌نامه‌ی پاریس گشت.
21امین کنفرانس تغییرات اقلیمی در پاریس که منجر به تصویب متن توافق‌نامه‌ی پاریس گشت.

توافقی برای محیط زیست زیر سایه‌‌‌ی شوم سیاسی‌کاری و عدم تسلط تخصصی و دیپلماتیکی

محمدجواد هاشمی/ دانشجوی دوره‌ی کارشناسی رشته‌ی مهندسی شیمی دانشگاه صنعتی شریف

توافق‌نامه‌ی اقلیمی پاریس قراردادی در چارچوب پیمان‌نامه‌ی سازمان ملل در زمینه‌ی تغییرات اقلیمی (UNFCCC) است که قرار است از سال ۲۰۲۰ به حل مسائل مرتبط با تعدیل،‌ تامین بودجه و سازگاری با بحران انتشار گازهای گلخانه‌ای بپردازد. متن اين توافق‌نامه پس از مذاكراتي كه ميان نمايندگان 195 كشور جهان در بيست‌و‌يكمين كنفرانس تغييرات اقليمي سازمان ملل متحد در پاريس انجام گرفت، تصويب شد و در بیست‌ویک دسامبر سال 2015 به تاييد عمومي رسيد. اين پيمان در روز زمين، برابر با بیست‌ودو آوريل سال 2016 در مراسمي در نيويورك به امضا رسيد. تا ماه نوامبر سال 2016، 193 عضو پيمان‌نامه‌ی اقليمي سازمان ملل متحد(UNFCCC) اين توافق‌نامه را به امضا رساندند كه از اين ميان صد عضو آن را تصويب كردند. پس از تصويب اين قرارداد توسط اتحاديه اروپا در اكتبر سال 2016،‌ تعداد كشورهاي تصويب‌كننده آن از نظر ميزان توليد گازهاي گلخانه‌اي به حد نصاب لازم براي اجرايي شدن پيمان رسيد. اين توافق‌نامه از چهارم نوامبر سال 2016 به اجرا درآمده‌است و براساس آن زماني كه پنجاه‌وپنج كشور جهان كه عامل توليد حداقل پنجاه‌وپنج درصد از گازهاي گلخانه‌اي جهان هستند،‌ اين توافق‌نامه را تصويب، پذيرش يا امضا كنند، پيمان وارد فاز اجرايي خواهدشد.

هدف چیست؟

هدف از اين پيمان که در بند دوم آن آمده است عبارت است از: «ارتقا‌ی اجراي چارچوب سازمان ملل در زمينه تغييرات اقليمي از طريق حفظ افزايش ميانگين دماي جهاني پايين‌تر از دو درجه‌ی سانتيگراد بالاي ميانگين دوران پيش‌صنعتي و تلاش براي جلوگيري از افزايش 5/1 درجه‌اي دما نسبت به دوران پيش‌صنعتي به منظور كاهش خطرات و عوارض ناشي از تغييرات اقليمي، افزايش توانايي سازگاري با عوارض شديد تغييرات اقليمي و ايجاد مقاومت اقليمي، شرايطي براي كاهش انتشار گازهاي گلخانه‌اي به شيوه‌اي كه روند توليد غذا دچار نقصان نشود، و منطبق‌سازي جريان اقتصادي با سازوكاري در مسير كاهش انتشار گازهاي گلخانه‌اي و توسعه‌ی مقاومت اقليمي.»

ارتقا‌ی اجراي چارچوب سازمان ملل در زمينه تغييرات اقليمي از طريق حفظ افزايش ميانگين دماي جهاني پايين‌تر از 2 درجه‌ی سانتيگراد بالاي ميانگين دوران پيش‌صنعتي و تلاش براي جلوگيري از افزايش 1.5 درجه‌اي دما نسبت به دوران پيش‌صنعتي به منظور كاهش خطرات و عوارض ناشي از تغييرات اقليمي، افزايش توانايي سازگاري با عوارض شديد تغييرات اقليمي و ايجاد مقاومت اقليمي، شرايطي براي كاهش انتشار گازهاي گلخانه‌اي به شيوه‌اي كه روند توليد غذا دچار نقصان نشود، و منطبق‌سازي جريان اقتصادي با سازوكاري در مسير كاهش انتشار گازهاي گلخانه‌اي و توسعه‌ی مقاومت اقليمي.

ميزان مشاركت هر كشور توسط همان كشور تعيين مي‌شود. با اين همه اين مشاركت مانند يك قانون بين‌المللي الزام‌آور نيست؛ زيرا از ويژگي‌هاي لازم براي ايجاد عوامل الزام‌آور برخوردار نيست. علاوه بر اين هيچ مكانيزمي براي وادار كردن يك كشور براي تعيين اهداف در مشاركت ملي آنها در زماني تعيين شده وجود ندارد و هيچ اجباري نيز براي اجراي اهداف تعيين‌شده درنظر گرفته نشده‌است و تنها يك برنامه‌ی تشويقي-‌تنبيهي در اين پيمان گنجانده‌شده‌است. از اين رو به دليل اينكه هيچ عواقبي براي عدم پايبندي به تعهدات براي كشورها درنظر گرفته‌نشده‌است،‌ درصورتي‌كه كشورهايي با عدم پايبندي از پيمان خارج شوند، ممكن است ديگر كشورها نيز به ادامه‌ی پايبندي دلسرد شده و به تدريج پيمان پاريس دچار فروپاشي شود.

تأمین مالی چگونه است؟

کشورهای ثروتمند موظف هستند برای کشورهای در حال توسعه کمک مالی فراهم کنند تا آن‌ها بتوانند تغییر پرهزینه‌ی منابع انرژی را مدیریت و در برابر تأثیرات تغییرات اقلیمی از خود محافظت کنند. کشورهای حمایت‌کننده هر دو سال یک‌بار باید سطح مالی کنونی و میزان هدف‌گذاری‌شده را گزارش دهند.

تصمیمی غیر الزام‌آور این معاهده را همراهی می‌کند که بر اساس آن، کمک‌های مالی ۱۰۰ میلیارد دلاری کشورهای ثروتمند تا سال ۲۰۲۰، به‌عنوان کف کمک‌های مالی تعیین شده است و کمک‌های مالی باید از این مقدار بیش‌تر باشد. این مقدار باید تا سال ۲۰۲۵ به‌روز شود.

ایران و توافق‌نامه

· توافق‌نامه‌ی پاریس برای ایران عمدتا فرصت است تا تهدید. چرا که در این توافق‌نامه گاز طبیعی با وجود آن‌که یک سوخت فسیلی است، به عنوان سوخت پاک تایید شده و از همگان خواسته‌شده حتی‌الامکان آن را جایگزین دیگر انواع سوخت‌های فسیلی کنند. ایران طرح موفق گازرسانی به عمده شهرها و حتی شماری از روستاهای بزرگ کشور را اجرا کرده و می تواند آن را به عنوان بخشی از تعهدات خود در برابر تعهد پاریس اعلام کند.

ایران حدود دو درصد از کل دی‌اکسید کربن جهان را در سال تولید می‌کند.
ایران حدود دو درصد از کل دی‌اکسید کربن جهان را در سال تولید می‌کند.

· اولویت تعهدات توافق پاریس اصطلاحا «طرح های بدون پشیمانی» است. یعنی طرح‌هایی که حتی فارغ از تعهد پاریس اجرای آن‌ها سودمند است. مثلا توسعه‌ی انرژی خورشیدی و بادی در چین و هند. این دو کشور وارد کننده‌ی سوخت فسیلی، قاعدتا بدون توافق پاریس هم باید به دنبال سرمایه‌گذاری برای بهره‌برداری از سوخت پاک می‌رفته‌اند. در ایران هم به همین نسبت خیلی پیش از توافق پاریس گسترش شبکه گازرسانی توسط دولت انجام و پیگیری شده‌است.

· اگر ایران آلودگی هوای تهران را نصف کند (یعنی نه اینکه کلا مشکل آلودگی هوا را برطرف کند، بلکه فقط آن را نصف کند) تقریبا تمام تعهداتش نسبت به توافق‌نامه‌ی پاریس اجرا خواهد شد! زیرا کاهش این مقدار از آلودگی، تقریبا معادل همان چهار درصد مصرح تعهد ایران در توافق‌نامه‌ی پاریس است.

· ایران به عنوان کشوری واقع در محدوده‌ی کمربند پرفشار جنب حاره، خود یکی از بزرگ‌ترین قربانیان گرمایش جهانی است. خشک‌سالی بلندمدت و برگشت ناپذیر (خشکیدگی) چشم انداز ایران را دگرگون کرده و تا هم اکنون عرصه‌ی وسیعی از آن را غیر قابل زیست کرده است. اتفاقا این ایران است که باید یقه کشورهای غربی را بگیرد که چرا سریع‌تر و متعهدانه‌تر اجرای توافق پاریس را پی نمی‌گیرند.

· ایران کشوری‌ست که انرژی را به طور کاملا بی‌برنامه مصرف می‌کند. بهره‌وری انرژی در ایران کاملا پایین است و در خوزستان گاز فلر به طور بی‌برنامه در حال سوختن و آلوده‌کردن هوای خوزستان و مناطق جنوب است. ایران جزو 10 کشور تولیدکننده‌ی گاز دی‌اکسید کربن است و اجرای توافق‌نامه قطعا به بهبود وضع آلودگی هوا در آن مناطق منجر خواهدشد.

اگر ایران آلودگی هوای تهران را نصف کند (یعنی نه اینکه کلا مشکل آلودگی هوا را برطرف کند، بلکه فقط آن را نصف کند) تقریبا تمام تعهداتش نسبت به توافق‌نامه‌ی پاریس اجرا خواهد شد! زیرا کاهش این مقدار از آلودگی، تقریبا معادل همان چهار درصد مصرح تعهد ایران در توافق‌نامه‌ی پاریس است.

حال دلواپسان مثل همیشه توافق‌نامه‌ی پاریس را که جزو موضوعات تخصصی و فنی مانند برجام، FATF و سند 2030 است به موضوع امنیتی تبدیل کرده‌اند. به طوری‌که مخالفان این موضوعات که غالبا از یک نوع تفکر هستند، متاسفانه نمی‌دانند که نمی‌دانند و نمی‌دانند که باید با هر موضوع به طور تخصصی برخورد کنند و به جای اینکه عقل و منطق بر تصمیم گیری‌هایشان حاکم باشد، اکثر تصمیم‌گیری‌هایشان احساسی است. به جای اینکه دولت و متخصصان این حوزه به شفاف‌سازی درباره‌ی توافق‌نامه و روشن کردن نقاط مبهم برای مجلسیان و شورای نگهبان باشند و یا اینکه مجلس به دنبال بررسی تخصصی موضوع باشد، همگی در بازی‌های سیاسی و جناحی گیر کرده و گروهی مخالف تمام و کمال موضوع است و می‌گوید این توافق‌نامه مخالف امنیت ملی‌ست و گروه دیگر اجرای آن را خوب می‌پندارد.

برخلاف اظهار نظرهای سنگین مبنی بر تحریم‌شدن ایران در صورت عدم اجرای برنامه‌ی خود، همان‌طور که در بالا ذکر شد این توافق بیش‌تر جنبه‌ی داوطلبانه دارد و الزام حقوقی و بین‌المللی ندارد. ایران در مذاکرات سال 2015 اعلام کرد که می‌تواند به طور داوطلبانه 4+8 درصد از تولید کربن دی‌اکسید خود را کاهش دهد. به طوری‌که 8 درصد آن منوط به بازنگشتن تحریم ها بود که حال با توجه به برگشتن دوباره‌ی تحریم ها، همان کاهش 4 درصد مدنظر ایران است. ایران هنوز به این توافق ملحق نشده‌است و ملحق‌شدن مشروط به تصویب‌شدن در مجلس و شورای نگهبان است (درحال حاضر این توافق‌نامه در مجلس تصویب شده است اما در شورای نگهبان خیر). حتی ایران می‌تواند این توافق را تصویب کند اما اعلام کند که برنامه‌ی فنی و تخصصی و حتی میزان کاهش خود را دوباره برنامه‌ریزی و تا دوسال آینده اعلام کند. با این حال متاسفانه این نکاتی‌ست که برخی به آن‌ها آگاهی ندارند یا اینکه آگاهی دارند اما نمی‌خواهند که بپذیرند.

سیاست‌های ابلاغی محیط زیستی رهبری انقلاب در سال نودوچهار به پانزده مورد اشاره می‌کند که سه بحث مرتبط آن‌ها با موضوع توافق پاریس عبارتند از:

· پایش مستمر و کنترل منابع و عوامل آلاینده‌ی هوا، آب، خاک، آلودگی‌های صوتی، امواج و اشعه‌های مخرب و تغییرات نامساعد اقلیم، و الزام به رعایت استانداردها و شاخص‌های زیست‌محیطی در قوانین و مقررات، برنامه‌های توسعه و آمایش سرزمین.

· مدیریت تغییرات اقلیم و مقابله با تهدیدات زیست‌محیطی نظیر بیابان‌زایی، گرد و غبار به‌ویژه ریزگردها، خشک‌سالی و عوامل سرایت‌دهنده‌ی میکروبی و رادیواکتیو و توسعه‌ی آینده‌نگری و شناخت پدیده‌های نوظهور زیست‌محیطی و مدیریت آن.

· گسترش اقتصاد سبز با تأکید بر:

1. صنعتِ کم‌کربن، استفاده از انرژی‌های پاک، محصولات کشاورزی سالم و ارگانیک و مدیریت پسماندها و پساب‌ها با بهره‌گیری از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های اقتصادی، اجتماعی، طبیعی و زیست‌محیطی.

2. اصلاح الگوی تولید در بخش‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی و بهینه‌سازی الگوی مصرف آب، منابع، غذا، مواد و انرژی به‌ویژه ترویج مواد سوختی سازگار با محیط زیست.

3. توسعه‌ی حمل و نقل عمومی سبز و غیرفسیلی از جمله برقی و افزایش حمل و نقل همگانی به‌ویژه در کلان‌شهر‌ها.

متاسفانه دلواپسان حتی به سیاست‌های داخلی نظام و رهبری هم توجه ندارند و نمی‌دانند که می‌شود با تخصیص یارانه‌ی حامل‌های انرژی به زمینه‌های افزایش بهره‌وری و راندمان سیستم‌ها را با هزینه‌ی بسیار کم به آن کاهش چهار درصد مدنظر دست یافت؛ درحالی‌که رسیدن به آن 4 درصد پیش از هرچیز و هرکس به نفع کشور است. مسلما هر تغییری چه در بحث آب، چه در بحث تغییر اقلیم و چه در بحث انرژی در کوتاه مدت دارای هزینه است اما در واقع یک سرمایه گذاری‌ است در بلند مدت برای زندگی بهتر نسل‌های آینده این مرزوبوم.

برای ورود به کانال پیام‌رسان تلگرام دوهفته‌نامه‌ی دانشجویی «داد» کلیک کنید.