شیشهها در ظاهر بسیار شبیه به هم هستند؛ اما ساختار و کاربرد آنها متفاوت است. استفاده از شیشه در آشپزخانه به دلیل ظاهر و خواصی که دارد بسیار متداول است. لیوانهای شربتخوری، فنجانهای چایخوری، برخی ظروف پختوپز و ظروف پذیرایی اغلب از شیشه ساخته شدهاند. احتمالاً آگاهی از دلایل تفاوت شیشهها موضوع جالبی برای شما باشد و شاید شما هم دوست دارید بدانید که یک فنجان چایخوری چه تفاوتی با لیوان شربتخوری دارد. در این مقاله من میخواهم تفاوت بلور، شیشه و کریستال را از لحاظ ساختار و کاربرد شرح دهم و درباره آنها اطلاعاتی را ارائه کنم. از شما دعوت میکنم تا انتهای مقاله با من همراه باشید.
سه نوع مختلف شیشه که در منازل بیشتر مورداستفاده قرار میگیرند در این قسمت معرفی شدهاند.
شیشه بوروسیلیکات یا بلور نوعی شیشه است که از سیلیس و تری اکسید بور، مادهای خاص که در برابر تغییرات شدید دما بسیار مقاوم است، ساخته میشود. این نوع شیشه به دلیل مقاومت در برابر تغییرات ناگهانی دما اغلب برای ساخت فنجانهای چایخوری، بطریهای آب، قوری و حتی تجهیزات آزمایشگاهی استفاده میشود.
شیشه سکوریت، شیشه سودا - آهکی است که از طریق فرایند دستکاری تحت عملیات حرارتی قرار گرفته و دوام بیشتری در برابر حرارت و ضربه به دست آورده است. استحکام این شیشه بهقدری بالاست که اگر از دست شما روی زمین بیفتند، بهاحتمال زیاد از شکستگی در امان میمانند. ظروف پختوپز شیشهای که در برابر درجه حرارت بالا به مدت طولانی مقاومت میکنند و ظروف شیشهای مورداستفاده در رستورانها به دلیل نیاز به دوام بالا، اغلب از شیشه سکوریت یا همان پیرکس ساخته میشوند.
شیشههای معمولی از ماسه مایع ساخته میشوند؛ اما شیشه کریستال کمی متفاوت است. در ترکیبات شیشه کریستال از سرب استفاده شده است که دوام بیشتری نسبت به شیشههای استاندارد دارد. اما امروزه با پیشرفتهای فناوری، ظروف شیشهای کریستالی سرب و بدونسرب هم تولید و عرضه میشوند. از شیشه کریستال به دلیل درخشندگی و شفافیت فوقالعاده، معمولاً برای تولید ظروف شیشهای تزیینی، دکوری و پذیرایی استفاده میشود.
در این قسمت میخواهم درباره تفاوت انواع شیشهها از لحاظ ویژگی آنها صحبت کنم.
وقتی صحبت از مقاومت در برابر حرارت میشود، شیشه بوروسیلیکات (بلور) و شیشه سکوریت (پیرکس) حرف اول را میزنند. هر دو شیشه میتوانند گرما را تحمل کنند؛ اما میزان مقاومت آنها متفاوت است. شیشه بوروسیلیکات برای مواردی که گرمای ناگهانی به آن وارد میشود عالی است. بهعنوانمثال، ریختن چای داغ در یک فنجان بلوری بوروسیلیکات در دمای اتاق یا قراردادن آن برای چند دقیقه کوتاه در ماکروویو بیخطر است؛ اما اگر بخواهید آن را به مدت بیشتری در فر قرار دهید، بهاحتمال زیاد خرد میشود.
برخلاف شیشه بلور، شیشههای پیرکس یا همان سکوریت برای تحمل دمای بالا در مدتزمان طولانیتری ساخته میشوند؛ نه زمانی که گرما بهآرامی و تدریجی وارد شود. به همین دلیل این نوع شیشه برای ساخت ظروف شیرینیپزی شیشهای و ظروف نگهداری مواد غذایی شیشهای گزینه بسیار مناسبی است.
ماهیت ظریف شیشه کریستالی باعث میشود که در هنگام واردشدن گرما در معرض ترکخوردن قرار بگیرد. از طرفی به دلیل سرب موجود در ساختار آن، استفاده از آن در مایکروویو ایمن نیست.
شیشه بلور، شیشه پیرکس و شیشه کریستال را روی یک سطح سخت بیندازید و حدس بزنید که کدام یک از آنها سالم میماند. اگر پاسخ شما شیشه پیرکس است، درست حدس زدهاید. شیشه بلور معمولاً نازک و سبک است و در صورت افتادن از فاصله دور احتمال شکستگی بیشتری دارد.
از طرف دیگر، شیشه پیرکس در مقایسه با شیشه بلور (بوروسیلیکات) و شیشه کریستال بهطورکلی ضخیمتر است. این ضخامت به آن مقاومت بالا در برابر ضربه میدهد و برای رستورانها و استفادههای سنگین مناسب میکند. همچنین اغلب بهعنوان شیشه امن نامیده میشود؛ زیرا هنگامی که شکسته میشود، بهجای قطعات خطرناک بلند و نازک به قطعات مکعبی شکل تبدیل میشود. در نتیجه شیشه پیرکس همواره بادوامترین است، اما بهخاطر داشته باشید که همچنان ممکن است در اثر ضربه خرد شود.
شیشه بلور و شیشه پیرکس اغلب درجه مهآلودی بسیار کمی دارند. این به این معنی است که شما همچنان میتوانید محتویات آن را بهوضوح ببینید؛ اما هنگامی که بیشتر فوکوس کنید، یک تهرنگ بسیار خفیف نیز در آنها مشاهده خواهید کرد. هر دو شیشه اغلب سطوح تمیز و صافی دارند؛ زیرا معمولاً به دلیل گرمای موجود در فرایند ساخت نمیتوان آنها را با دست برش داد.
شیشه کریستال به دلیل محتوای سربی خود شفافیت باورنکردنی و درخشندگی بسیار بالایی دارد. این ذرات فلزی نور را شکسته و آن را بهصورت رنگین کمانی منعکس میکنند. ویژگیهای کلی کریستال، آن را بهاندازهای نرم میکند که امکان ایجاد جزئیات صاف و برش دستی را روی سطح آن بدون ایجاد لطمهای به دوام آن در طول فرایند تولید وجود دارد. این موضوع باعث میشود که شیشه کریستال برای ظروف شیشهای باکیفیت بالا و ظروف دکوری منزل بسیار مطلوب باشد.
آیا ظروف شیشهای در ماشین ظرفشویی قابل شستشو هستند؟ این سؤال در مورد ظروف آشپزخانه بسیار پرسیده میشود و البته پرسش مهمی است. باتوجهبه ویژگیهای مختلف شیشه بلور، پیرکس و کریستال، بهتر است بررسی کنید که آیا ظروف شیشهای قابلیت شستشو در ماشین ظرفشویی را دارند یا خیر. شیشه بوروسیلیکات (بلور) و شیشه سکوریت (پیرکس) به دلیل ماهیت بادوامی که در برابر حرارت و مواد شیمیایی دارند، با خیال راحت در ماشین ظرفشویی قابل شستشو هستند.
اما فشارقوی آب و گرمای موجود در طول چرخه شستشوی ماشین ظرفشویی باعث میشود که در بیشتر موارد، شیشه کریستالی برای قراردادن در ماشین ظرفشویی مناسب نباشد. شیشه کریستالی حاوی سرب متخلخل است؛ بنابراین گرمای ماشین ظرفشویی ممکن است باعث انبساط و ترکخوردن آن در طول زمان شود.
به طور دقیق نمیتوان قیمت انواع ظروف شیشهای را با هم مقایسه کرد؛ اما بهصورت کلی کریستال به دلیل سرب بالا و ظریفکاریهایی که در طی ساخت روی آن اعمال میشود، معمولاً قیمت بالاتری دارد و بعد از آن ظروف پیرکس از ارزش بیشتری برخوردار هستند.
شیشه بوروسیلیکات، شیشه سکوریت و شیشه کریستال همگی در نوع خود فوقالعاده هستند و کاربردهای خاص خود را دارند. بهترین ظروف شیشهای برای نگهداری، گرمکردن یا طبخ غذا به دلیل مقاومت در برابر حرارت، اغلب از شیشه پیرکس ساخته میشوند. ظروف نگهداری مواد غذایی و ظروف پختوپز مانند ظروف Glasslock و Pyrex نمونههای عالی این ظروف هستند. از طرف دیگر، لیوانهای شیشه سکوریت مانند Duralex نیز به دلیل دوام بالا، یک انتخاب عالی برای رستورانداران هستند. شیشه کریستال ماده ایدهآلی برای مجموعهای از لیوانهای پر زرقوبرق نوشیدنی است که شما آنها را در مجالس شام خانوادگی یا مهمانیهای مجلل به نمایش بگذارید.
اگر مایلید که انواع مختلفی از ظروف شیشهای را از شهر تهران خریداری کنید، میتوانید به بازارهای اصلی این ظروف یعنی بازار شوش، بازار بزرگ تهران، مولوی و بازار صالح آباد مراجعه نمایید. شاید بدانید که بازار قدیمی شوش یکی از مکانهایی است که سالهاست کسبه معتبر زیادی در آن به فروش تخصصی انواع ظروف بلور، کریستال و پیرکس مشغولاند و انواع برند ایرانی و خارجی از این ظروف در بازار شوش بهصورت عمده و خرده یافت میشود. بسیاری از افراد از تهران و شهرهای دیگر برای خرید عمده بلور و کریستال یا خرید این ظروف برای جهیزیه خود به خیابان صابونیان در میدان شوش مراجعه میکنند و الحق که بسیاری از آنها از تنوع محصولات موجود راضی هستند.
همچنین از طریق سایت بازار شوش به نشانی shooshmart.com میتوانید با کسبه بازار آشنا شده و به صورت اینترنتی از این بازار خرید کنید.
در این مطلب درباره سه نوع مختلف ظروف شیشهای بلور، پیرکس و کریستال توضیحاتی ارائه شد و تفاوت این سه نوع شیشه را در مورد ویژگیهای مختلف بررسی شد. هر کدام از این انواع دارای ویژگیهایی هستند که کاربرد آنها را از هم متمایز میکند. بهعنوانمثال بلور به دلیل مقاومت در برابر تغییرات ناگهانی دما، برای سرو نوشیدنی داغ مانند چای و قهوه، غذای داغ مانند سوپ و... مناسباند. پیرکسها به دلیل دوام بالا در برابر حرارت برای پخت و پز مناسبند و از آنها برای ساخت قوری شیشهای، قابلمه شیشهای و . . استفاده میشود. شیشه کریستالی از لحاظ ظاهر و درخشندگی در بین این سه نوع شیشه حرف اول را میزند و برای ساخت انواع دکوری و ظروف پذیرایی استفاده میشود. کریستال حاوی درصد بالایی سرب است و به همین دلیل برای سرو غذای گرم ایمن نیست؛ از طرفی نسبت به دو نوع دیگر شکنندهتر است و نباید از آن در پخت و پز، سرو نوشیدنی داغ و قراردادن در ظرفشویی استفاده نمود.
انواع ظروف شیشهای کامند؟
ظروف شیشهای از لحاظ مواد تشکیلدهنده و خواص به سه نوع بلور، پیرکس و کریستال تقسیم میشوند.
برای پختوپز از کدام نوع شیشه استفاده میشود؟
از بین سه نوع ظروف یادشده، پیرکس بهترین انتخاب برای پختوپز به حساب میآید؛ زیرا مقاومت بالایی در برابر حرارت و شکستگی دارد.
آیا ظروف کریستال قابل شستشو در ماشین ظرفشویی هستند؟
ظروف کریستال به دلیل ساختار ظریفشان در برابر فشار و حرارت شکننده هستند و به همین دلیل نمیتوان از ماشین ظرفشویی برای شستشوی آنها استفاده کرد.
