آموزش بورس برای ذهن‌های ماشینی و نه قلب‌های احساساتی - قسمت چهارم - از چه منابع آموزشی، نباید!!! استفاده کنیم (مقایسه فارکس و بورس ایران)

آنچه که شما را به رویاهایتان پیوند می‌زند، معامله‌گری در بازارهای سرمایه است!
آنچه که شما را به رویاهایتان پیوند می‌زند، معامله‌گری در بازارهای سرمایه است!
نکته مهم: این مقاله به مرور زمان، ویرایش و یا تکمیل می‌شود!
در صورتی که با مشکل تایپی، دستوری و یا مفهومی در این مقاله برخورد کردید، از شما دوست عزیز و گرامی، صمیمانه تقاضا می‌کنم که اینجانب را مطلع کرده، تا نسبت به تصحیح و تکمیل آن، در اسرع وقت اقدام نمایم.
با کمال تشکر
داریوش تصدیقی
۰۹۱۲۱۰۸۷۴۶۱ - [email protected] - https://WebsiteAnalytics.ir - کانال تلگرام: [email protected]
نسخه ۱.۲ - ۱۳۹۸/۱۲/۲۵

با عرض سلام و احترام خدمت یکایک شما دوستان خوب و عزیزم

شاید در ابتدا تصور کنید که در نوشتن عنوان این مقاله، اشتباه تایپی صورت گرفته است! نه! مطلقا این‌گونه نیست! در شروع یادگیری، بسیار این موضوع اهمیت دارد که برای ورود به بورس ایران، باید از چه منابع آموزشی استفاده کرده و از چه منابع آموزشی پرهیز کنیم!

متاسفانه اکثر کتاب‌ها، مقالات و فیلم‌های آموزشی که به نام آموزش بورس ایران، ارایه می‌شوند، توسط متخصصین و یا مدرسینی تهیه و تنظیم شده‌اند که صرفا با بازارهای جهانی و خصوصا فارکس (Forex) آشنایی کامل داشته (و یا در آن مشغول به معامله‌گری هستند) و متاسفانه دانش مناسبی در خصوص بازار بورس ایران نداشته و یا مطلقا در این بازار اقدام به معامله‌گری نکرده‌اند!

ما در جلسات آتی، با موضوعات مختلفی، مانند نمودارهای شمعی، اندیکاتورها، تایم‌فریم‌ها، سیستم‌های معاملاتی و غیره آشنا می‌شویم. هر چند برای کسی که خیلی به دانش بورسی آشنایی ندارد، شباهت‌های زیادی بین فارکس و بورس ایران مشاهده می‌گردد، ولی واقعیت آن است که تفاوت‌های نسبتا مهم و اساسی بین این دو بازار وجود دارد! با توجه به این‌که اکثر کسانی که مقالات اینجانب را دنبال می‌کنند، شاگردان برنامه‌نویس من می‌باشند، بنابراین بگذارید در این خصوص مثالی بزنم:

شباهت بازار بورس ایران و فارکس، مشابه شباهت زبان‌های برنامه‌نویسی C, C++, Java, C#, JavaScript, Typescript می‌باشد! هر چند که در ابتدا احساس می‌کنیم که همه این زبان‌ها دستورات if, else, while, for, switch و حتی Syntax های یکسانی دارند، ولی در تکنیک‌ها و مفاهیم خاص، تفاوت‌های بسیار زیادی مشاهده می‌شود. لذا لزوما یک برنامه‌نویس حرفه‌ای Java نمی‌تواند صرف آن‌که زبان Java شباهت‌های زیادی به زبان برنامه‌نویسی #C دارد، خود را متخصص زبان #C نیز معرفی کرده و زبان #C را آموزش دهد!

بگذارید از بحث برنامه‌نویسی خارج شویم و دقیقا به بخشی از تفاوت‌های اصلی بورس ایران و فارکس بپردازیم:

تفاوت اول) بازار بورس ایران یک طرفه بوده، ولی بازار فارکس دو طرفه می‌باشد. این موضوع یعنی چه؟ به طور منطقی،‌ ما در بازار بورس و حتی بازار سنتی، ابتدا کالا یا سهامی را می‌خریم و پس از مدتی (با سود یا ضرر) اقدام به فروش آن می‌کنیم. بازار بورس ایران نیز دقیقا بر همین اساس استوار می‌باشد. در بازار بورس ایران، زمانی که احساس می‌کنیم که سهمی رشد خواهد کرد، اقدام به خرید آن کرده، و پس از مدتی (با سود یا ضرر) اقدام به فروش آن می‌کنیم. ولی اگر سهمی در حال ریزش باشد و اتفاقا بدانیم که تا چه حدی ریزش ادامه خواهد داشت، صرفا نظاره‌گر بوده و در انتظار پایین آمدن قیمت بوده و وقتی که احساس می‌کنیم که قیمت به حد (پایین) مناسبی رسیده است، مجددا اقدام به خرید، به نیت بالارفتن قیمت و فروش آتی آن می‌کنیم. به طور خلاصه ما صرفا در جهت صعودی بازار، سود کسب می‌کنیم.

ولی در فارکس این‌گونه نیست! هر چند که شاید درک این موضوع کمی عجیب باشد! ولی در فارکس، علاوه بر این‌که می‌توانیم یک نسبت ارز (Currency) را ابتدا خریداری (Buy) کرده و سپس اقدام به فروش آن نماییم، می‌توانید از ابتدا، اقدام به فروش (Sell) کرده و پس از ریزش! اقدام به خرید کرده و سود دریافت نماییم! پس به طور خلاصه، در هر دو جهت بازار، امکان معامله‌گری وجود دارد!

در این دوره، به طور منطقی و علمی یاد خواهیم گرفت که در حال حاضر، بهترین سیستم معامله‌گری، سیستم Price Action می‌باشد. در این سیستم معامله‌گری و در اکثر سیستم‌های معاملاتی دیگر نیز، پارامتر روانشناسی معامله‌گران بسیار اهمیت دارد، همین تفاوت بین بورس ایران و فارکس، تفاوت‌های زیادی را در رفتارهای احساسی و هیجانی معامله‌گران ایجاد می‌کند و لذا آموزش‌های مبتنی بر فارکس، برای بورس ایران چندان منطقی به نظر نمی‌رسد!

نکته: در حال حاضر بازارهایی مانند بازار آتی، بازار سکه و غیره (جدای از بورس و اوراق بهادر) در کشور وجود دارند که معامله‌گری به صورت دوطرفه در آن‌ها امکان‌پذیر است.

نکته: طی آخرین تصمیمات بورس ایران، احتمالا به زودی سیستم معاملاتی دو طرفه برای بازار بورس و اوراق بهادار ایران راه‌اندازی خواهد شد.

تفاوت دوم) در فارکس، در هر روز معاملاتی، محدودیتی در مقدار صعود یا ریزش قیمت مورد معامله نداریم! لذا تحلیل‌ها به گونه‌ای است که معامله‌گر باید بر روی حد زیان و حد سود خود به شدت حساس باشد، در صورتی که بازار ایران به دلیل اینکه عمق زیادی ندارد،‌ انواع محدودیت‌ها برای کنترل صعود و یا ریزش قیمت سهم‌ها وجود دارد.

در بورس ایران به طور کلی دو نوع سهم وجود دارد:

  • سهم‌های بورسی (بازار اول و دوم بورس)
  • سهم‌های فرابورسی

در سهم‌های بورسی، در هر روز معاملاتی حداکثر مثبت/منفی ۵ درصد، امکان نوسان قیمت وجود دارد. به عنوان مثال، اگر قیمت پایانی یک سهم در روز معاملاتی قبل، ۱۰۰۰ ریال باشد. قیمت باز شدن سهام در روز معاملاتی بعد، نیز برابر ۱۰۰۰ ریال بوده و فقط می‌تواند بین ۹۵۰ تا ۱۰۵۰ ریال نوسان کند. در صورتی که این محدودیت در فارکس وجود ندارد!

سهم‌های فرابورسی، خود به سه دسته زرد، نارنجی و قرمز تقسیم می‌شوند:

  • سهم‌های فرابورسی زرد، بر خلاف سهم‌های بورسی (مثبت/منفی ۵ درصد نوسان)، صرفا می‌توانند مثبت/منفی ۳ (سه) درصد نوسان در روز داشته باشند.
  • سهم‌های فرابورسی نارنجی، بر خلاف سهم‌های بورسی (مثبت/منفی ۵ درصد نوسان)، صرفا می‌توانند مثبت/منفی ۲ (دو) درصد نوسان در روز داشته باشند.
  • سهم‌های فرابورسی قرمز، بر خلاف سهم‌های بورسی (مثبت/منفی ۵ درصد نوسان)، صرفا می‌توانند مثبت/منفی ۱ (یک) درصد نوسان در روز داشته باشند.

نکته: در سهم‌های فرابورسی زرد، در صورتی که دقیقا در سه روز متوالی، قیمت پایانی مثبت (یا منفی) ۳ درصد باشد، در روز چهارم، این نوسان می‌تواند تا مثبت ( یامنفی) ۵ درصد نیز نوسان داشته باشد، ولی از روز پنجم مجددا نوسان به مثبت/منفی ۳ درصد کاهش پیدا می‌کند.

تفاوت سوم) به زودی در خصوص کندل‌ها مطالب مفصل،‌ شیرین و کاربردی زیادی یاد خواهیم گرفت،‌ ولی در خصوص تفاوت مهم دیگری که بین فارکس و بازار بورس ایران وجود دارد، باید خاطر نشان کنیم که در فارکس و حتی بازارهای جهانی، برای هر کندل (در هر تایم‌فریم = Time Frame)، چهار عنصر (مفهوم) مطرح می‌شود:

نکته: از آنجایی که بعضی از دوستان، با مفهموم Time Frame آشنایی ندارند، برای سهولت درک مطلب، تایم‌فریم را روزانه در نظر می‌گیریم.

  • اولین قیمت: یعنی قیمتی که برای اولین معامله در آن روز، به ثبت رسیده است.
  • آخرین قیمت: یعنی قیمتی که برای آخرین معامله در آن روز، به ثبت رسیده است.
  • بالاترین قیمت: یعنی بالاترین قیمتی که در آن روز، معامله‌ای صورت گرفته است.
  • پایین‌ترین قیمت: یعنی پایین‌ترین قیمتی که در آن روز، معامله‌ای صورت گرفته است.

در صورتی که در بازار ایران، علاوه بر چهار عنصر (مفهوم) فوق، چهار عنصر بسیار مهم دیگری به نام‌های قیمت آغازین، قیمت پایانی، حد قیمت بالایی و حد قیمت پایینی وجود دارد!

  • قیمت پایانی: یعنی متوسط قیمت معامله شده در آن روز.
  • قیمت آغازین: یعنی قیمت پایانی روز قبل معاملاتی.
  • حد قیمت بالایی: حداکثر قیمتی که می‌توان در آن روز معاملاتی نسبت به خرید یا فروش آن سهم اقدام کرد.
  • حد قیمت پایینی: حداقل قیمتی که می‌توان در آن روز معاملاتی، نسبت به خرید یا فروش آن سهم اقدام کرد.

مثال

فرض کنید که قیمت پایانی سهم خودرو (ایران خودرو) در روز شنبه ۱۰۰۰ ریال باشد.

در ساعت هشت و نیم فردا (یکشنبه)، قیمت آغازین سهم خودرو، برابر قیمت پایانی روز قبل، یعنی ۱۰۰۰ ریال در نظر گرفته می‌شود.

چون سهم خودرو، یک سهم بورسی می‌باشد، مجاز است که در طی امروز (یکشنبه) مثبت/منفی ۵ درصد نوسان کند. پس حد قیمت بالایی این سهم، امروز (یکشنبه) ۱۰۵۰ ریال و حد قیمت پایینی این سهم، ۹۵۰ ریال می‌باشد.

نکته مهم: لزوما اولین قیمت، قیمت آغازین نمی‌باشد! یعنی لزوما در اولین معامله، قیمتی که خریدار یا فروشنده برای خرید یا فروش اعلام کرده و معامله صورت می‌گیرد، با قیمت آغازین یکسان نمی‌باشد و می‌تواند بالاتر یا پایین‌تر باشد!

فرض کنید که اولین خریدار اعلام می‌کند که حاضر است ۱۰۰ برگه سهام را به مبلغ ۱۰۲۰ ریال خریداری کند. اتفاقا فروشنده‌ای نیز این سفارش (Order) را در سیستم معاملاتی خود مشاهده کرده و وی نیز ۱۰۰ برگه سهام را به قیمت ۱۰۲۰ ریال به وی می‌فروشد.

مجددا خریدار دیگری (دومین خریدار) اعلام می‌کند که حاضر است ۱۰۰۰ برگه سهام را به مبلغ ۱۰۴۰ ریال خریداری کند. فروشنده دیگری (که البته می‌تواند همان فروشنده اول باشد) این سفارش (Order) را در سیستم معاملاتی خود مشاهده کرده و وی نیز ۱۰۰۰ برگه سهام را به قیمت ۱۰۴۰ ریال به وی می‌فروشد.

مجددا خریدار دیگری (سومین خریدار) اعلام می‌کند که حاضر است ۵۰ برگه سهام را به مبلغ ۹۸۰ ریال خریداری کند. فروشنده دیگری (که البته می‌تواند یکی از فروشنده‌های قبلی باشد) این سفارش (Order) را در سیستم معاملاتی خود مشاهده کرده و وی نیز ۵۰ برگه سهام را به قیمت ۹۸۰ ریال به وی می‌فروشد.

حال فرض کنید که ساعت از ۱۲ و نیم ظهر گذشته و دیگر معامله‌ای صورت نمی‌گیرد.

در معاملات صورت گرفته در روز یکشنبه، تعداد معاملات برابر ۳ (سه) معامله می‌باشد.

در معاملات صورت گرفته در روز یکشنبه، حجم معاملات برابر است با: ۱۰۰ + ۱۰۰۰ + ۵۰ = ۱۱۵۰ برگه سهام می‌باشد.

در معاملات صورت گرفته در روز یکشنبه، اولین قیمت (Open Price) برابر ۱۰۲۰ ریال می‌باشد.

در معاملات صورت گرفته در روز یکشنبه، آخرین قیمت (Close Price) برابر ۹۸۰ ریال می‌باشد.

در معاملات صورت گرفته در روز یکشنبه، بالاترین قیمت (High Price) برابر ۱۰۴۰ ریال می‌باشد.

در معاملات صورت گرفته در روز یکشنبه، پایین‌ترین قیمت (Low Price) برابر ۹۸۰ ریال می‌باشد.

در معاملات صورت گرفته در روز یکشنبه، قیمت پایانی با فرمول ذیل محاسبه می‌شود:

۱۰۰ * ۱۰۲۰ + ۱۰۰۰ * ۱۰۴۰ + ۵۰ * ۹۸۰ تقسیم بر حجم معاملات (۱۱۵۰) = ۱۰۳۵ ریال می‌باشد.

تفاوت چهارم) بازار ایران در مقایسه با بازارهای جهانی و خصوصا فارکس، بازار بسیار کم عمقی می‌باشد! کل بورس ایران حداکثر ۲۰۰ میلیارد دلار ارزش دارد، و این در حالی است که در بازار فارکس (فارغ از ارزش این بازار)، روزانه بیش از ۸۰۰۰ میلیارد دلار معامله می‌شود! لذا در بازار بورس ایران به کرات شاهد خواهیم بود که به محض این‌که معامله‌گران احساس می‌کنند که ممکن است سهمی رشد کند، در کثری از ثانیه، صف خرید تشکیل می‌شود و به محض این‌که احساس می‌کنند که قیمت سهم ریزش خواهد کرد، صف فروش تشکیل می‌دهند!

  • صف خرید: تعداد زیادی از خریداران، متقاضی خرید حجم زیادی از یک سهم بوده و حاضرند آن سهم را در آن روز، به بالاترین قیمت خریداری کنند ولی معمولا فروشنده‌ای وجود ندارد!
  • صف فروش: تعداد زیادی از فروشندگان، متقاضی فروش حجم زیادی از یک سهم بوده و حاضرند آن سهم را در آن روز، به پایین‌ترین قیمت به فروش برسانند ولی معمولا خریداری وجود ندارد!

در بازارهای بزرگ و پرقدرتی مانند فارکس، که همیشه و در هر لحظه و با هر حجمی از معامله، خریدار و فروشنده وجود دارد، مفهومی به نام صف خرید و صف فروش وجود ندارد! حال تصور کنید که در آموزش‌های فارکس توصیه می‌شود که در فلان شرایط بازار، باید اقدام به خرید یا فروش نمایید. در بازار فارکس، معامله‌گر این دانش را کسب می‌کند و در آن نقطه (شرایط) بازار، به راحتی اقدام به خرید و یا فروش می‌کند. در حالی که این توصیه، مطلقا برای بازار بورس ایران معنایی ندارد! چرا که وقتی که آن شرایط خاص رخ دهد، به دلیل به وجود آمدن صف خرید یا صف فروش، اصلا امکان معامله کردن وجود ندارد! و با علم این‌که سهم در حال ریزش می‌باشد، توانایی فروش سهم مطلقا وجود ندارد!

نتیجه‌گیری

در این مقاله ضمن یادگیری بخشی از مفاهیم اولیه معامله‌گری در بازار بورس ایران، با تفاوت‌های مهم و عمده آن با بازارهای جهانی (خصوصا فارکس) نیز آشنا شدیم. تفاوت‌های مهم دیگری نیز مانند وجود حجم مبنا، امکان رویت حجم خرید و فروش اشخاص حقیقی و حقوقی و غیره نیز وجود دارند که انشاءالله در مقالات بعدی به آموزش آن‌ها خواهیم پرداخت.

با توجه به نکات فوق، به این نتیجه می‌رسیم که هر چند بین فارکس و بازار بورس ایران، شباهت‌هایی وجود دارد، ولی تفاوت‌های جدی بین این دو بازار می‌تواند قابل تامل باشد! لذا منطقا یک مدرس که صرفا و فقط مسلط به دانش فارکس بوده و صرفا و فقط در آن بازار اقدام به معامله‌گری می‌کند، نمی‌تواند! نکات مفید و ریزه‌کاری‌های سودمندی را به دانش‌پژوه و علاقه‌مند به بازار بورس ایران ارایه دهد و چه بسا ممکن است نکاتی را معرفی و اعلام نماید که به شدت برای یک معامله‌گر در بورس ایران مضر باشد!

پایان