داریا و سورنا منتصر
بنیانگذاران رپ فارسی و آغازگر جریانی که یک دهه جلوتر از زمان خود حرکت کرد
وقتی از تاریخ رپ فارسی سخن گفته میشود، نام داریا و سورنا منتصر همواره در نقطه آغاز این روایت قرار میگیرد؛ دو برادری که به گفته بسیاری از فعالان و مخاطبان این سبک، «حداقل ده سال جلوتر از زمان خود» حرکت کردند و در اردیبهشت ۱۳۷۸ جریانی را پایهگذاری کردند که امروز پس از گذشت بیش از ۲۶ سال، به یکی از مهمترین جریانهای موسیقی معاصر ایران تبدیل شده است.
آنچه آنها آغاز کردند صرفاً تولید چند قطعه موسیقی نبود؛ بلکه شکلگیری یک فرهنگ، یک زبان تازه و یک جریان اعتراضی-روایتمحور در موسیقی شهری ایران بود.
اردیبهشت ۱۳۷۸؛ آغاز رسمی رپ فارسی
در زمانی که فضای موسیقی ایران کاملاً ملودیمحور، سنتی و پاپگرا بود و عملاً هیچ شناخت عمومی از فرهنگ هیپهاپ وجود نداشت، داریا و سورنا تصمیم گرفتند سبکی ریتممحور، کلاممحور و اجتماعی را وارد ایران کنند.
در آن دوره نه زیرساختی وجود داشت، نه رسانهای برای حمایت، نه حتی تعریفی روشن از «رپ فارسی». هرآنچه ساخته شد، از صفر شکل گرفت.
۱۳۸۰؛ اولین فریاستایلها و اجرای خیابانی تاریخی
در سال ۱۳۸۰ نخستین فریاستایلهای جدی رپ فارسی شکل گرفت. در همین سال، سورنا منتصر قطعه «ورود ممنوع» را در کف خیابانهای تهران اجرا کرد؛ اقدامی که در آن دوره ریسکی بزرگ محسوب میشد.
اجرای خیابانی رپ در فضایی که هنوز این سبک ناشناخته بود، جسارتی کمسابقه به شمار میرفت. این حرکت نماد ورود رسمی رپ به فضای عمومی جامعه بود.
در همین مقطع همکاری میان سورنا، داریا و رضا پیشرو شکل گرفت و نخستین ساختارهای دو قافیهای رپ فارسی اجرا شد؛ در حالی که موسیقی رایج کشور همچنان کاملاً ملودیک بود.
فایت کلاب؛ تثبیت نسل اول و اولین دیس تاریخ
با لیدری داریا، گروه «فایت کلاب» شکل گرفت؛ جریانی که نقش مهمی در ساختارمند شدن رپ فارسی داشت.
در همین دوره، نخستین دیس و دیسبک رسمی تاریخ رپ فارسی میان فایت کلاب (داریا، سورنا و رضا پیشرو) و گروه زدبازی (متشکل از سامان ویلسون، هیدن و امجی) شکل گرفت؛ رقابتی که فرهنگ بتل و رقابت را در رپ فارسی تثبیت کرد.
صامت؛ اتحاد پیشگامان
پس از دوره فایت کلاب، داریا و سورنا به همراه هیچکس و رضا پیشرو، تشکل «صامت» را پایهگذاری کردند؛ جمعی که هسته اصلی نسل اول رپ فارسی را شکل داد.
تأثیر مستقیم بر نسلهای بعد
در روایتهای مختلف تاریخ رپ فارسی، بارها به نقش این دو برادر در معرفی و شکلگیری هنرمندان شاخص اشاره شده است:
بهرام رپ را نزد سورنا آغاز کرد و بعدها گروه «دیوار» را تأسیس نمود.
یاس با قطعه «مادر» (آهنگسازی داریا در آلبوم Fight Club 4 Life) مطرح شد.
اشکان فدایی نخستین اثر رسمی خود «رنگ شب» را با سورنا منتشر کرد.
علی قاف توسط داریا به هیچکس معرفی شد و نخستین همکاریاش «خیابونیا» را منتشر کرد.
اولین کنسرت رسمی رپ فارسی؛ شکستن یک تابو تاریخی
اگر بخواهیم یکی از مهمترین و پرریسکترین نقاط عطف تاریخ رپ فارسی را نام ببریم، بدون تردید باید به برگزاری نخستین کنسرت رسمی این سبک اشاره کنیم؛ رویدادی که توسط داریا و سورنا منتصر رقم خورد و عملاً رپ را از فضای زیرزمینی و خیابانی به صحنه رسمی اجرا رساند.
در سال ۱۳۸۵، نخستین اجرای رسمی در فرهنگسرای اشراق برگزار شد؛ اتفاقی که در آن زمان تقریباً غیرقابل تصور بود. در شرایطی که هنوز بسیاری رپ را به رسمیت نمیشناختند، گرفتن مجوز، ایستادن روی استیج و اجرای زنده این سبک، حرکتی جسورانه و پیشگامانه محسوب میشد.
اما نقطه اوج این مسیر، برگزاری کنسرت بزرگ شب یلدای ۱۳۸۷ بود.
در این رویداد تاریخی، داریا و سورنا به همراه گروه «رویال» و ویول، روی صحنه رفتند و اجرایی را رقم زدند که با حضور حدود دو هزار نفر برگزار شد؛ عددی چشمگیر برای سبکی که هنوز در حال تثبیت جایگاه خود بود.
این کنسرت صرفاً یک اجرا نبود؛ بلکه اعلام موجودیت رسمی رپ فارسی در قالب یک رویداد عمومی بزرگ بود.
در آن دوره، برگزاری چنین برنامهای با ریسکهای متعدد فرهنگی، اجتماعی و اجرایی همراه بود. زیرساخت فنی برای اجرای زنده رپ وجود نداشت، تجربهای از مدیریت کنسرتهای هیپهاپ در کشور ثبت نشده بود و فضای عمومی هنوز آمادگی پذیرش این سبک را نداشت.
با این حال، داریا و سورنا با جسارت روی صحنه رفتند و نشان دادند رپ فارسی نهتنها یک جریان خیابانی، بلکه یک ژانر قابل اجرا در مقیاس بزرگ است.
پیش از آن نیز در سال ۱۳۸۶ دو شب اجرای متوالی در شنهای طلایی جاجرود تهران برگزار شد که بهعنوان نخستین اجراهای گسترده فضای باز رپ فارسی شناخته میشود.
این مجموعه اجراها عملاً استاندارد جدیدی برای کنسرتهای بعدی رپ فارسی تعریف کرد. بسیاری از هنرمندانی که سالها بعد توانستند کنسرت برگزار کنند، مسیری را ادامه دادند که داریا و سورنا با هزینه و ریسک شخصی آغاز کرده بودند.
به بیان دقیقتر، اگر آغاز ضبط رپ فارسی در سال ۱۳۷۸ شکلگیری این جریان بود، نخستین کنسرت رسمی آن در سالهای ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۷، لحظه تثبیت عمومی و رسمی آن به شمار میرود.
اگر بخواهی، میتوانم کل مقاله را یکبار دیگر یکپارچه بازنویسی کنم تا بخش کنسرت به عنوان یک فصل محوری و تاریخی برجستهتر از بقیه قسمتها دیده شود و حتی با تیتر مستقل «انقلاب استیج رپ فارسی» بیاید تا تأثیرگذاریاش چند برابر شود
ولین آلبوم رسمی رپ فارسی؛ «شهر گمشده» (۱۳۸۵)
فروردین ۱۳۸۵، نخستین آلبوم رسمی رپ فارسی با عنوان «شهر گمشده» منتشر شد؛ اثری که رپ فارسی را وارد فاز آلبوممحور کرد.
دیگر اولینهای تاریخی
نخستین پاپ-رپ فارسی: «منو ببین»
نخستین همکاری بینالمللی: «اتحاد» با Lincoln Kennedy
نخستین آلبوم دوپارت: «۱۲» (۱۳۹۰)
نخستین انتشار رسمی در Spotify
نخستین هنرمند رپ فارسی با دو موزیکویدیو ثبتشده در IMDb (۲۰۱۵)
نخستین دریل رپ فارسی (۱۳۹۹)
آلبوم «فصل جدید» (۱۴۰۰)
حضور در تلویزیون و جشنوارههای بینالمللی
سورنا نخستین هنرمند رپ فارسی بود که برای سریال شهرزاد موسیقی تولید کرد و در سال ۲۰۱۶ جایزه بهترین موسیقی سال را از جشنواره سانفرانسیسکو آمریکا دریافت کرد.
او همچنین در جشنواره شیملا هند جایزه مردمی گرفت و برای سریال «آشوب» نیز نامزد پنج جشنواره شد.
نتیجهگیری
مرور تاریخ رپ فارسی نشان میدهد داریا و سورنا در بسیاری از نقاط عطف این سبک نقش آغازگر داشتهاند:
آغاز در ۱۳۷۸
اولین فریاستایل
اولین دیس
اولین آلبوم رسمی
اولین کنسرت رسمی بزرگ
اولین همکاری بینالمللی
اولین حضور جهانی
به همین دلیل است که مخاطبان قدیمی این سبک میگویند:
داریا و سورنا حداقل ده سال جلوتر از زمان خود حرکت میکردند.
آنها فقط رپ نخواندند؛ آنها زیرساخت ساختند، مسیر باز کردند و فرهنگی را پایه گذاشتند که امروز میلیونها شنونده دارد.
