نیتریت سدیم یک نمک معدنی با فرمول شیمیایی NaNO2 است. این ترکیب یک نمک سفید جامد و یک عامل اکسید کننده قوی است که به دلیل توانایی آن در جلوگیری از انتشار باکتری ها در غذا به عنوان یک نگهدارنده استفاده می شود. نیترات یک ترکیب شیمیایی است که به صورت طبیعی در محیط زیست یافت می شود.
به دلیل تبدیل نیترات در بدن به نیتریت، اصطلاح نیتریت اغلب به جای نیترات استفاده می شود. نیتریت سدیم محصول میکروب های باکتریایی است که ضایعات حاوی نیتروژن را هضم می کنند. این ترکیب یک ماده معدنی است که می تواند به طور طبیعی و همچنین به عنوان یک محصول جانبی از کاربرد کود، تجزیه فضولات حیوانی، تاسیسات تصفیه فاضلاب و سیستم های سپتیک تولید شود. منابع عمده نیتریت های سدیم شامل آب آشامیدنی و غذا است. نیترات سدیم به عنوان نگهدارنده به گوشت های پخته شده اضافه می شود.
نیتریت سدیم را می توان با حرارت دادن نیترات سدیم و سرب تهیه کرد.
NaNO 3 + Pb = NaNO 2 + PbO
با حرارت دادن کلرید آمونیوم با نیتریت سدیم، ابتدا نیتریت آمونیوم و کلرید سدیم تشکیل می شود. سپس نیتریت آمونیوم به نیتروژن و آب تجزیه می شود.
NH 4 Cl + NaNO 2 = NH 4 NO2 + NaCl
NH 4 NO 2 = N 2 + 2H2O
در شرایط جوش با اسید کلریدریک غلیظ واکنش داده و نیترات سدیم، کلرید سدیم، اکسید نیتریک و آب تولید می کند.
3NaNO 2 + 2HCl = NaNO 3 + 2 NaCl + 2NO + H 2 O
نیتریت سدیم با اسید سولفوریک واکنش می دهد و سولفات سدیم، دی اکسید نیتروژن، اکسید نیتریک و آب را تشکیل می دهد.
2NaNO 2 + H2SO 4 = Na2SO4 + NO 2 + NO + H 2 O
نیتریت سدیم در بسیاری از کاربردهای صنعتی از جمله ساخت رنگ های دیازو و سایر ترکیبات آلی مورد استفاده در ساخت رنگدانه های آلی برای صنایع رنگ، رنگ و جوهر چاپ استفاده می شود. در فرآوری فلزات و در کاربردهای فسفاته کردن کردن استفاده می شود. همچنین در ساخت لاستیک های مصنوعی و مواد شیمیایی لاستیکی استفاده می شود.
در فرآورده های گوشتی نیتریت سدیم به عنوان یک افزودنی غذایی و عامل نگهدارنده عمل می کند و به طور گسترده ای برای افزایش رنگ و ماندگاری گوشت های فرآوری شده استفاده می شود. نیتریت سدیم به عنوان یک ماده فعال کننده در نظر گرفته می شود که مسئول حفظ غذا در ترکیب با سایر مواد مانند نمک است.
نیتریت سدیم از رشد یک باکتری مضر به نام کلستریدیوم بوتولینوم جلوگیری می کند و همچنین می تواند اثرات حفاظتی برروی سایر باکتری های مضر و فاسد کننده داشته باشد.علاوه بر این نیتریت سدیم به دلیل داشتن خواص نگهدارنده تغییر رنگ و مزه و بو را در گوشت های پخته و فرآوری شده به تعویق می اندازد.
قرار گرفتن در معرض نیتریت ها بیشترین خطر را برای نوزادان و زنان باردار دارد. در زنان باردار، محصول جانبی مضر نیتریت ها به نام متهموگلوبین در بدن تجمع می یابد و سلول ها را از اکسیژن محروم می کند. قرار گرفتن در معرض نیترات در دوران بارداری میتواند باعث نقص مادرزادی شود و مقادیر زیاد آن در نوزادان میتواند منجر به یک بیماری تنفسی جدی می شود.
همچنین هنگامی که نیتریت ها با مواد غذایی یا داروهای حاوی آمین واکنش نشان می دهند، به ترکیباتی به نام نیتروزامین ها تبدیل می شوند که به عنوان عامل سرطان شناخته می شوند. با مطالعه دقیق برچسب ها، می توانید از خرید مواد غذایی و گوشت های پخته شده حاوی این ترکیبات خودداری کنید. انتخاب غذاهای ارگانیک نسبت به غذاهای معمولی، قرار گرفتن در معرض کودهای مصنوعی را به حداقل می رساند. داشتن یک رژیم غذایی غنی از آنتی اکسیدان ها، مانند ویتامین C، از تشکیل نیتروزامین های مضر جلوگیری می کند.
نیتریت سدیم یک ترکیب بسیار سمی است و اگر بلعیده شود ممکن است باعث سیانوز، تشنج و حتی مرگ شود. در تماس باعث تحریک دستگاه گوارش، پوست و چشم می شود. در صورت استنشاق، ممکن است کشنده باشد. می تواند باعث سرطان، خطر انفجار یا آتش سوزی شود.
