افترا در حقوق به معنای نسبت دادن دروغین یک عمل مجرمانه یا ناپسند به فردی دیگر است. این عمل هنگامی رخ میدهد که شخصی عمداً و با علم به نادرست بودن اتهام، اقدام به انتشار یا اظهار اطلاعاتی میکند که موجب خدشهدار شدن حیثیت، اعتبار و شهرت فرد دیگری میشود.
برای تحقق جرم افترا، لازم است که این اطلاعات نادرست بهگونهای مطرح شوند که مخاطبان قادر به درک و باور آن به عنوان حقیقت باشند، و این امر بهطور مستقیم یا غیرمستقیم منجر به آسیب رساندن به فرد مورد نظر گردد.
بر اساس ماده ۶۹۷ قانون مجازات اسلامی، هر فردی که از طریق نوشتار، گفتار یا هر وسیلهای دیگر اقدام به نسبت دادن صریح یک عمل مجرمانه به دیگری کند، بدون اینکه قادر به اثبات صحت این ادعا باشد، مرتکب جرم افترا شده و به مجازات قانونی محکوم خواهد شد.
در مقابل، اعاده حیثیت به معنای بازگرداندن آبرو و اعتبار شخصی است که به ناحق مورد افترا یا اتهام قرار گرفته است.
این فرآیند میتواند به اشکال مختلفی انجام شود، از جمله عذرخواهی رسمی، جبران خسارت مالی، یا هر اقدام دیگری که بتواند آسیب وارده به حیثیت و اعتبار فرد آسیبدیده را جبران کند. اعاده حیثیت در واقع به معنای ترمیم و بازسازی شأن و آبروی فردی است که در نتیجه انتشار اطلاعات نادرست یا اتهامات بیاساس، دچار آسیب شده است.
به طور کلی، اعاده حیثیت ممکن است در نتیجه حکم قضایی و به عنوان بخشی از مجازات فردی که مرتکب افترا شده است، اعمال شود. در مواردی که فردی به ناحق مورد اتهام قرار گرفته و حیثیت او به شدت خدشهدار شده است، دادگاه ممکن است فرد مرتکب را به اعاده حیثیت از طریق انتشار عذرخواهی رسمی، پرداخت غرامت مالی یا سایر تدابیر مشابه ملزم کند.
علاوه بر افترا، ماده ۶۹۸ قانون مجازات اسلامی به جرمی دیگر اشاره میکند که در آن، نشر اکاذیب یا مطالب خلاف واقع به قصد آسیب رساندن به دیگران یا تشویش اذهان عمومی مورد توجه قرار گرفته است.
در این مورد، حتی اگر این اقدامات موجب ضرر مادی یا معنوی نشود، فرد مرتکب به مجازات محکوم خواهد شد. این جرم شامل اظهار مطالب نادرست، پخش شایعات، یا انتشار گزارشهای غیرواقعی است که به قصد آسیب رساندن به شهرت و اعتبار دیگران انجام میشود.
