آنژیوگرافی قلب که با نام آنژیوگرافی عروق کرونر نیز شناخته میشود، یک روش تصویربرداری تشخیصی کمتهاجمی است که به متخصصان قلب و عروق این امکان را میدهد تا وضعیت جریان خون و ساختار شریانهای کرونر (رگهای خونرسان به عضله قلب) را به طور مستقیم و با جزئیات کامل مشاهده کنند. در واقع، آنژیوگرافی بهترین و دقیقترین ابزار برای تشخیص میزان و محل تنگی یا انسداد عروق قلب است.
آنژیوگرافی برای بیمارانی که دچار درد قفسه سینه، تنگی نفس یا علائم مشکوک به بیماریهای قلبی هستند، توصیه میشود. همچنین افرادی که در تستهای غیرتهاجمی قلبی نتایج مبهم دارند یا نیاز به بررسیهای پیش از جراحی قلبی دارند، معمولاً آنژیوگرافی انجام میدهند. آمارها نشان میدهد که سالانه صدها هزار آنژیوگرافی قلب در سراسر جهان انجام میشود. (منبع: کلینیک آریتمی تهران)
این فرآیند با استفاده از اشعه ایکس و تزریق یک ماده حاجب (رنگ مخصوص) انجام میشود که باعث میشود عروق خونی روی تصاویر اشعه ایکس به صورت واضح دیده شوند. این اطلاعات حیاتی به پزشک کمک میکند تا مناسبترین برنامه درمانی، از تجویز دارو گرفته تا انجام آنژیوپلاستی (فنر زدن) یا جراحی بایپس قلب (CABG) را تعیین کند.
تصمیم برای انجام آنژیوگرافی یک تصمیم کاملاً تخصصی است که بر اساس ارزیابی دقیق شرایط بالینی بیمار، نتایج تستهای غیرتهاجمی قبلی و سوابق پزشکی فرد توسط متخصص قلب و عروق گرفته میشود.
آنژیوگرافی قلب در موارد زیر به عنوان یک ابزار تشخیصی و درمانی بسیار قدرتمند به کار میرود:
تشخیص آنژین (درد قفسه سینه): هنگامی که بیمار دچار درد قفسه سینه جدید، غیرمعمول یا افزایش یافته (آنژین ناپایدار) است و علت آن با آزمایشهای دیگر مشخص نشده است.
نتایج غیرطبیعی تستهای غربالگری: زمانی که نتایج تستهای غیرتهاجمی مانند تست ورزش، اسکن هستهای قلب یا اکوکاردیوگرافی غیرطبیعی بوده و احتمال بیماری عروق کرونر (CAD) مطرح میشود.
بررسی قبل از جراحی: ارزیابی وضعیت عروق قبل از انجام جراحیهای بزرگ قلب مانند تعویض یا ترمیم دریچههای قلبی.
تعیین محل و شدت انسداد: مشخص کردن تعداد عروق گرفته، محل دقیق گرفتگیها و شدت تنگیها (درصد مسدود شدن رگ) که برای برنامهریزی درمانی حیاتی است.
سکته قلبی (MI) حاد: در شرایط اورژانسی برای تعیین محل انسداد و باز کردن سریع رگ با آنژیوپلاستی و استنتگذاری.
ارزیابی مجدد: بررسی وضعیت عروق در بیمارانی که قبلاً عمل بایپس یا استنتگذاری انجام دادهاند و مجدداً دچار علائم شدهاند.
بیماران نباید نگران روند انجام آنژیوگرافی باشند. این فرآیند معمولاً بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه طول میکشد و تحت بیهوشی موضعی و آرامبخشی سبک انجام میشود.
ناشتا بودن: بیمار باید حدود ۴ تا ۸ ساعت قبل از عمل ناشتا باشد.
قطع داروهای خاص: پزشک ممکن است قطع موقت برخی داروها (مانند داروهای رقیقکننده خون) را توصیه کند.
آمادگی موضعی: ناحیه ورود کاتتر (معمولاً مچ دست یا کشاله ران) تمیز و ضدعفونی میشود.
بیحسی و آرامبخشی: داروی آرامبخش خفیف و بیحسی موضعی در محل ورود کاتتر تزریق میشود. بیمار در طول عمل بیدار است اما احساس آرامش دارد.
رگگیری و ورود کاتتر: پزشک یک برش کوچک ایجاد کرده و یک لوله باریک و انعطافپذیر به نام کاتتر را وارد شریان اصلی (مانند شریان رادیال در دست یا شریان فمورال در پا) میکند.
هدایت کاتتر: کاتتر به آرامی و بدون احساس درد توسط پزشک تا دهانه شریانهای کرونر در نزدیکی قلب هدایت میشود.
تزریق ماده حاجب: ماده کنتراست (رنگ) از طریق کاتتر تزریق میشود. بیمار ممکن است در این لحظه حس گرما یا گرگرفتگی گذرا را تجربه کند.
تصویربرداری (فلوروسکوپی): با تزریق رنگ، تصاویر متحرک (فلوروسکوپی) از عروق با استفاده از اشعه ایکس گرفته میشود. این تصاویر، گرفتگیها و تنگیها را به وضوح نشان میدهند.
آنژیوپلاستی (درمان همزمان): اگر گرفتگی قابل توجهی تشخیص داده شود، در صورت لزوم، پزشک میتواند بلافاصله با استفاده از بالون و استنتگذاری (فنر زدن) رگ را باز کند.
با وجود اینکه آنژیو قلب یکی از روشهای امن و کم خطر برای بررسی قلب است، برخی عوارض جانبی ممکن است پس از آن رخ دهد؛ که شامل:
خونریزی یا کبودی در محل ورود کاتتر شایعترین عارضه است، که معمولا با مراقبت مناسب به سرعت بهبود مییابد.
برخی بیماران ممکن است درد خفیف یا احساس ناراحتی در ناحیه مچ دست یا کشاله ران داشته باشند.
واکنشهای حساسیتی به ماده حاجب تزریق شده نیز، نادر ولی ممکن است دیده شود؛ که در این صورت تیم پزشکی بلافاصله درمانهای لازم را انجام میدهد.
در موارد نادر، ممکن است عفونت یا آسیب به عروق رخ دهد که نیاز به پیگیری پزشکی دارد. (منبع: کلینیک آریتمی تهران)
مراقبتهای بعد از آنژیوگرافی برای جلوگیری از خونریزی در محل ورود کاتتر و بهبودی سریع بسیار مهم هستند.
استراحت و فشار: اگر آنژیو از طریق پا انجام شده باشد، بیمار باید چند ساعت به صورت صاف دراز بکشد تا از خونریزی جلوگیری شود. در روش رادیال (از طریق دست)، زمان استراحت کوتاهتر است.
مراقبت از محل برش: محل ورود کاتتر را برای چند روز تمیز و خشک نگه دارید. از حمام رفتن طولانی و غوطهور شدن در آب (وان، استخر) برای حداقل یک هفته خودداری کنید.
هیدراتاسیون: نوشیدن مایعات فراوان برای کمک به دفع سریعتر ماده حاجب از کلیهها حیاتی است.
فعالیتهای بدنی: از انجام فعالیتهای سنگین، بلند کردن اشیا و ورزش شدید برای چند روز تا یک هفته خودداری کنید.
مشاهده علائم هشدار: باید مراقب علائمی مانند خونریزی فعال، تورم شدید، درد ناگهانی، تب یا ترشحات غیرطبیعی از محل برش باشید و در صورت بروز، فوراً با کلینیک تماس بگیرید.
