بیهوش شدن ناگهانی یا همان سنکوپ، یکی از تجربههای ترسناک و نگرانکننده برای بسیاری از افراد است. ممکن است در عرض چند ثانیه، فرد هوشیاری خود را از دست بدهد و بیحرکت روی زمین بیفتد. این اتفاق همیشه خطرناک نیست، اما در برخی موارد میتواند نشانهای از یک بیماری قلبی یا عصبی جدی باشد.
آشنایی با روشهای سریع و اصولی برای درمان بیهوش شدن ناگهانی به اطرافیان کمک میکند تا در لحظهی وقوع، بهترین واکنش را نشان دهند و از خطرات احتمالی پیشگیری کنند. علاوه بر اقدامات اورژانسی، شناخت راههای جلوگیری از تکرار این مشکل و استفاده از رویکردهای پزشکی و درمانی موثر، نقش مهمی در مدیریت و کاهش دفعات از حال رفتن ایفا میکند. (منبع: کلینیک آریتمی تهران)
«بیهوشی ناگهانی» یا سنکوپ (Syncope) به حالتی گفته میشود که در آن، جریان خون و اکسیژنرسانی به مغز برای مدت کوتاهی کاهش پیدا میکند و فرد بهطور موقت هوشیاری خود را از دست میدهد. معمولاً این حالت چند ثانیه تا چند دقیقه طول میکشد و پس از آن فرد بهصورت خودبهخود به هوش میآید.
به زبان ساده، سنکوپ یعنی مغز برای لحظاتی «از کار میافتد» چون خون کافی به آن نمیرسد.
علتهای این حالت متنوع هستند و به طور کلی در سه دسته اصلی تقسیم میشوند:
شایعترین و خطرناکترین نوع بیهوشی مربوط به اختلال در ریتم یا عملکرد قلب است. در این حالت، قلب نمیتواند خون را بهصورت مؤثر به مغز پمپ کند.
مهمترین دلایل قلبی:
آریتمیها (تپش نامنظم قلب)
انسداد در جریان خون (تنگی شدید دریچه آئورت یا رگهای قلب)
سکته قلبی یا ضعف عضله قلب
استفاده از برخی داروهای ضدآریتمی یا فشار خون
❗ اگر بیهوشی ناگهانی همراه با درد قفسه سینه یا تپش قلب شدید باشد، باید فوراً به اورژانس مراجعه شود.
در این نوع، مغز بهطور مستقیم دچار اختلال در عملکرد میشود.
علتها ممکن است شامل موارد زیر باشند:
حملات تشنجی یا صرع
کاهش موقت خونرسانی مغز (بهویژه در سالمندان)
میگرنهای شدید
ضربه مغزی یا افزایش فشار داخل جمجمه
اگر فرد بعد از بیهوشی دچار گیجی، حرکات غیرارادی یا گاز گرفتن زبان شود، احتمال تشنج زیاد است و باید بررسی عصبی انجام شود.
در بسیاری از مواقع، علت سنکوپ به مشکلات گذرا در بدن مربوط است:
افت فشار خون به دلیل کمآبی یا ایستادن طولانی
گرمای شدید یا ازدحام
استرس یا ترس ناگهانی
افت قند خون (در افراد دیابتی یا ناشتا)
مصرف مواد مخدر یا الکل
این نوع معمولاً خطر کمتری دارد و با اصلاح شرایط محیطی و تغذیه برطرف میشود.
گاهی بدن قبل از بیهوش شدن، هشدارهایی میدهد که اگر به آنها توجه کنیم، میتوان از وقوع آن جلوگیری کرد:
سرگیجه یا سیاهی رفتن چشمها
ضعف و تعریق سرد
حالت تهوع
وزوز گوش یا تاری دید
احساس گرمای ناگهانی
اگر این علائم را احساس کردید، سریعاً بنشینید یا دراز بکشید تا جریان خون به مغز افزایش یابد.
اگر در اطرافتان کسی ناگهان بیهوش شد، انجام این اقدامات میتواند جان او را نجات دهد:
آرامش خود را حفظ کنید.
فرد را به پشت بخوابانید و پاهایش را حدود ۳۰ سانتیمتر بالا بیاورید.
بررسی کنید که تنفس دارد یا نه. اگر ندارد، با اورژانس تماس بگیرید و احیای قلبی را آغاز کنید.
در صورت استفراغ، فرد را به پهلو بچرخانید تا راه تنفس بسته نشود.
لباسهای تنگ را باز کنید و از تجمع جمعیت اطراف بیمار جلوگیری کنید.
تا بازگشت هوشیاری، از دادن آب یا دارو خودداری کنید.
پس از به هوش آمدن، فرد ممکن است احساس ضعف یا گیجی کند.
بهتر است چند دقیقه در همان حالت بنشیند و سپس آرام بلند شود.
در صورتی که بیهوشی بدون علت مشخص تکرار شود یا با علائم دیگری همراه باشد، باید حتماً نوار قلب، اکو و آزمایشهای خون انجام شود.
داروی خاصی برای پیشگیری از سنکوپ وجود ندارد، مگر اینکه علت مشخص شده باشد.
در آریتمیها ممکن است پیسمیکر یا ICD لازم شود.
در موارد افت فشار، افزایش مصرف مایعات و نمک (با تجویز پزشک) مؤثر است.
در بیهوشیهای ناشی از اضطراب، رواندرمانی و کنترل استرس کمککننده است.
حتماً در این موارد باید به متخصص مراجعه کنید:
تکرار بیش از دو بار بیهوشی در ماه
بیهوشی همراه با تپش قلب یا درد سینه
سابقه بیماری قلبی یا سکته
بیهوشی ناگهانی در سالمندان یا بیماران دیابتی
بیهوشی هنگام رانندگی یا کار
غش کردن در بسیاری موارد کوتاهمدت و بیخطر است، اما همیشه نباید آن را ساده گرفت. مهمترین نشانهای که باید جدی گرفته شود، طولانی شدن بیهوشی است. اگر فرد بیش از ۲ تا ۳ دقیقه هوشیاری خود را به دست نیاورد، احتمال وجود یک مشکل جدی مانند سکته قلبی یا مغزی مطرح میشود. (کلینیک آریتمی تهران)
پزشک بر اساس شرح حال و معاینه، ممکن است آزمایشهای زیر را درخواست کند:
نوار قلب (ECG)
اکو قلب یا تست تیلت (Tilt Test)
MRI یا EEG مغز در صورت احتمال تشنج
آزمایش خون برای بررسی قند، الکترولیت و کمخونی
بیهوش شدن ناگهانی همیشه به معنای بیماری خطرناک نیست، اما در بعضی شرایط میتواند هشدار جدی از سوی قلب یا مغز باشد.
با شناخت علائم هشدار، بررسی پزشکی به موقع و رعایت توصیههای سلامت، میتوان از بروز بسیاری از موارد خطرناک پیشگیری کرد. اگر شما یا یکی از اطرافیانتان دچار بیهوشی مکرر شدهاید، حتماً به پزشک قلب یا متخصص الکتروفیزیولوژی مراجعه کنید تا علت دقیق مشخص شود.
