غش کردن یا از هوش رفتن، یک اتفاق ناگهانی و کوتاه مدت است که معمولاً به دلیل کاهش ناگهانی جریان خون به مغز رخ میدهد. در حالی که عوامل زیادی مانند استرس، خستگی، یا دیدن خون میتوانند باعث غش شوند، آنچه میخوریم یا نمیخوریم نیز میتواند نقش مهمی در این اتفاق داشته باشد.
تغذیه نقش مهمی در حفظ تعادل فیزیولوژیک بدن دارد. برخی مواد غذایی با اثرگذاری بر قند و فشار خون یا با تحریک واکنشهای ایمنی میتوانند علت غش کردن یا همان سنکوپ باشند. (منبع: کلینیک آریتمی تهران)
رابطه بین غذا و غش کردن به مکانیسمهای پیچیدهای در بدن مربوط میشود. غش کردن در اثر غذا اغلب به دو دلیل اصلی اتفاق میافتد:
افت فشار خون ناگهانی: پس از خوردن یک وعده غذایی سنگین، حجم زیادی از خون به سمت دستگاه گوارش سرازیر میشود تا به هضم غذا کمک کند. این اتفاق میتواند باعث کاهش موقت فشار خون در سایر نقاط بدن، از جمله مغز، شود. این وضعیت که به آن افت فشار خون پس از غذا (Postprandial Hypotension) میگویند، میتواند منجر به سرگیجه و غش شود. این حالت بیشتر در افراد مسن و کسانی که فشار خون بالا دارند دیده میشود.
کاهش قند خون: خوردن برخی غذاها باعث نوسان شدید در سطح قند خون میشود. این نوسان، به خصوص افت ناگهانی قند، میتواند باعث ضعف شدید و در نهایت غش شود.
برخی از گروههای غذایی و نوشیدنیها، به دلیل ترکیب خود، میتوانند به صورت مستقیم یا غیرمستقیم بر فشار خون و قند خون تأثیر بگذارند و خطر غش کردن را افزایش دهند.
مصرف غذاهای حاوی قند ساده و کربوهیدراتهای تصفیهشده، یکی از شایعترین دلایل غش است. این وضعیت با نام هایپوگلیسمی واکنشی شناخته میشود. چرا این اتفاق میافتد؟ هنگامی که شما مقدار زیادی قند یا کربوهیدرات ساده (مانند شکر، نان سفید، یا شیرینی) مصرف میکنید، بدن انسولین زیادی ترشح میکند تا قند اضافی را جذب کند. این افزایش ناگهانی انسولین میتواند باعث افت شدید و سریع قند خون شود که نتیجه آن سرگیجه، لرزش، و در موارد شدید، غش کردن است. نمونههایی از این خوراکیها:
نوشابهها و آبمیوههای صنعتی
شیرینیجات، کیک و شکلات
برنج سفید و نان سفید
غذاهای آماده و فستفودهای حاوی قند بالا
نوشیدن الکل، به خصوص در زمان ناشتا، تأثیر دوگانهای بر بدن دارد که میتواند منجر به غش شود. چرا این اتفاق میافتد؟ الکل یک ماده ادرارآور است که باعث کمآبی بدن میشود. کمآبی حجم خون را کاهش داده و به افت فشار خون منجر میشود. از طرف دیگر، الکل بر عملکرد کبد در تنظیم قند خون تأثیر میگذارد و میتواند باعث افت ناگهانی قند خون شود. این دو اثر همزمان، ریسک غش کردن را به شدت افزایش میدهند.
مصرف بیش از حد نمک میتواند در برخی افراد حساس، باعث افزایش فشار خون شود، اما در بعضی دیگر، میتواند زمینه را برای افت فشار و غش فراهم کند. چرا این اتفاق میافتد؟ برخی مطالعات نشان میدهد که مصرف نمک در افراد با بیماریهای خاص، میتواند باعث پاسخهای غیرعادی در سیستم عصبی خودکار شود که به کاهش ناگهانی فشار خون و غش کردن منجر میشود. نمونههایی از این خوراکیها:
غذاهای کنسروشده و فرآوریشده
چیپس و تنقلات شور
سوسیس و کالباس
فستفودهای پرنمک
همانطور که گفته شد، وعدههای غذایی بسیار سنگین و پرچرب، خون را به سمت دستگاه گوارش میکشانند. این انتقال خون باعث کاهش موقت خونرسانی به مغز شده و منجر به سرگیجه و غش میشود. نمونههایی از این خوراکیها:
غذاهای سرخکردنی
غذاهای فستفودی مانند پیتزا و برگر
وعدههای غذایی بسیار حجیم مانند یک مهمانی بزرگ
علاوه بر نوع غذا، شرایط دیگری نیز وجود دارد که میتواند با غذا مرتبط باشد و خطر غش کردن را افزایش دهد.
در واقع، گرسنگی طولانیمدت به تنهایی یک علت غش است، زیرا باعث افت شدید قند خون میشود. در این حالت، حتی نوشیدن یک لیوان آبمیوه شیرین میتواند با تحریک ناگهانی انسولین، باعث افت شدیدتر قند خون و غش شود.
کمآبی به دلیل کاهش حجم خون، فشار خون را پایین میآورد و خونرسانی به مغز را مختل میکند. این وضعیت میتواند به تنهایی باعث غش شود یا شرایط را برای غش کردن پس از غذا فراهم کند.
واکنشهای شدید آلرژیک، مانند آنافیلاکسی، میتوانند باعث افت ناگهانی و خطرناک فشار خون شوند که غش کردن یکی از علائم اصلی آن است. این واکنشها پس از مصرف غذاهای حساسیتزا مانند بادام زمینی، شیر، تخم مرغ، یا غذاهای دریایی رخ میدهند.
مصرف مواد غذایی فاسد یا نگهداریشده در شرایط نامناسب میتواند باعث مسمومیت غذایی شود. علائمی چون تهوع، استفراغ، اسهال، تعریق، سردی دست و پا و افت فشار خون میتوانند منجر به سنکوپ شوند. افرادی که غذای بیرونبر مصرف میکنند یا غذا را مدتطولانی در یخچال نگهداری میکنند باید دقت بیشتری در بهداشت غذایی داشته باشند. غذاهای دریایی، مرغ، شیر و لبنیات باید حتماً در دمای مناسب نگهداری و مصرف شوند. (منبع: کلینیک آریتمی تهران)
با رعایت چند نکته ساده در رژیم غذایی و سبک زندگی، میتوان خطر غش کردن را به شکل چشمگیری کاهش داد:
وعدههای غذایی کوچکتر و مکرر: به جای سه وعده غذایی بزرگ، پنج تا شش وعده کوچکتر در طول روز بخورید. این کار از افت فشار خون پس از غذا جلوگیری میکند.
پرهیز از غذاهای پرکربوهیدرات ساده: به جای نان سفید و برنج، از غلات کامل و کربوهیدراتهای پیچیده مانند جو دوسر، حبوبات و سبزیجات استفاده کنید که قند خون را به آرامی افزایش میدهند.
هیدراته ماندن: در طول روز به اندازه کافی آب بنوشید، به خصوص قبل و بعد از وعدههای غذایی.
نشستن یا دراز کشیدن پس از غذا: اگر سابقه افت فشار خون دارید، بلافاصله پس از غذا از جای خود بلند نشوید و چند دقیقه استراحت کنید.
ورزش منظم: ورزش به تنظیم فشار خون کمک میکند و به طور کلی سلامت قلب و عروق را بهبود میبخشد.
غش کردن هرگز یک اتفاق طبیعی نیست و باید جدی گرفته شود. اگر غش شما:
به طور مکرر اتفاق میافتد.
همراه با درد قفسه سینه، تنگی نفس، یا تپش قلب نامنظم است.
پس از یک آسیب جدی یا همراه با سردرد شدید رخ میدهد.
بدون هیچ دلیل مشخصی و به صورت ناگهانی اتفاق میافتد.
در چنین مواردی، لازم است فوراً به پزشک مراجعه کنید تا علت اصلی آن مشخص و درمانهای لازم آغاز شود. یک پزشک میتواند با بررسی سابقه پزشکی و انجام آزمایشهای لازم، دلیل اصلی غش را پیدا کند و شما را در مسیر درست درمانی قرار دهد.
با اینکه بسیاری از خوراکیها میتوانند به صورت موقت بر فشار یا قند خون تأثیر بگذارند، غش کردن پس از غذا معمولاً نشانهای از یک مشکل زمینهای مانند افت فشار خون، نوسان شدید قند، یا آلرژی است. با رعایت اصول تغذیه صحیح و پیگیری علائم خود، میتوانید از این شرایط پیشگیری کنید. به یاد داشته باشید که سلامت شما اولویت دارد و هرگونه نگرانی باید با یک متخصص در میان گذاشته شود.
