انکدوت پنجم از اطاق درمان اجتناب دفاعی

* انکدوت ۵ از اطاق درمان

"فرار از پرواز"
(نمونه ای از اجتناب دفاعی و ترس از شکست)





سن: امیر حسین ۲۸ ساله
جنسیت: مرد
وضعیت تحصیلی/شغلی: فارغ‌التحصیل مهندسی مکانیک، بدون شغل ثابت

وضعیت خانوادگی: فرزند دوم از سه فرزند، مجرد، زندگی با والدین

شرح مشکل از زبان مراجع
امیرحسین با احساس بی‌انگیزگی و بی‌ارزشی به جلسات روان‌درمانی مراجعه کرده. اون میگه که "مدت‌هاست می‌خوام برای مهاجرت و ادامه تحصیل اقدام کنم، ولی هیچ وقت واقعاً شروع نکردم. هر بار می‌خوام شروع کنم، احساس می‌کنم نمی‌تونم، و بعد چند روز همه‌چی رو ول می‌کنم. حس می‌کنم آدم ضعیف و ترسویی هستم که نمی‌تونه با شرایط بجنگه."

امیر کوتاه اشاره میکنه که ایده مهاجرت براش همیشه هیجان‌انگیز و مهم بوده، ولی هر بار که تصمیم میگیره اقدام کنه (مثل جمع‌آوری مدارک، شرکت تو کلاس و آزمون زبان)، دچار اضطراب شدید، افکار شکست، و نهایتاً بی‌حرکتی ذهنی میشه.

تحلیل کوتاه روان‌پویشی و شناختی-رفتاری

از نگاه روان‌پویشی، امیرحسین دچار مکانیسم اجتناب دفاعی شده؛ یعنی ناخودآگاه از مواجهه با امکان شکست و ناامیدی خودداری میکنه تا اضطراب ناشی از اون رو تجربه نکنه. این اجتناب همراه با درون‌فکنی یک والد منتقد هست که کاملا درونی شده و مدام صدای شکست رو تو ذهنش تکرار میکنه.

از نگاه شناختی-رفتاری، امیرحسین دچار باورهای ناکارآمدی شده مثل "اگه شکست بخورم یعنی آدم بی‌عرضه‌ای‌ام" و "باید همه چیز رو کامل انجام بدم یا اصلاً انجام ندم." [باید... یا ...یا...]. این باورهای سیاه و سفید و دوئالیستی باعث شکل‌گیری الگوی اجتنابی و تعویق مزمن در امیرحسین شده‌.

توضیح
در جلسه سوم، به‌واسطه تکنیک مرور تصمیم‌های ناتمام، ریشه‌های اضطراب امیر نسبت به اقدام برای مهاجرت بررسی شد. احساس شکست‌پذیری، ترس از مقایسه شدن با دوستان موفق، و نگاه سنگین والدین از دلایل اصلی تعویق تو روند کار و تصمیم امیر حسین بودن.

با استفاده از تکنیک مواجهه تدریجی، قرار شد امیرحسین صرفاً فرم ثبت‌نام آزمون زبان رو بررسی و یادداشت کنه، بدون اجبار به اقدام. هدف از این تمرین، کاهش شدت اجتناب و بازسازی تدریجی حس کارآمدی هست.


یادداشت درمانگر
اجتناب امیرحسین نسبت به هدف مهاجرت، یک سازوکار دفاعی برای محافظت از عزت‌نفس در برابر ترس از شکسته. تا زمانی که این الگو فعال باشه، رشد و اقدام واقعی مختل میمونه. مداخله درمانی باید روی کاهش اجتناب، افزایش تحمل ناکامی و بازسازی باورهای ناکارآمد متمرکز باشه.


دکتر موریس ستودگان

انکدوت های قبلی هم اینجا بخونین

#انکدوت_پنجم
#اجتناب_دفاعی
#ترس_از_شکست