دکترمحمدرضانمازی | مدل اشتراوس و کوربین در تحلیل گرندد تئوری

مدل اشتراس و کوربین یکی از مدل‌های برجسته در زمینه روش تحقیق کیفی است که به‌ویژه در تحلیل داده‌ها و تئوری‌سازی پدیده‌ها و رویدادها کاربرد دارد. این مدل معمولاً در پژوهش‌های روش‌شناسی کیفی و برای تجزیه و تحلیل داده‌های کیفی در تحقیقات اجتماعی، روانشناسی، آموزش و دیگر زمینه‌ها استفاده می‌شود.

مدل اشتراوس و کوربین (Strauss & Corbin)

این مدل به‌ویژه برای تئوری‌سازی زمینه‌ای (Grounded Theory) طراحی شده است. تئوری‌سازی زمینه‌ای، روشی است که محقق به‌طور دائمی و در طول فرآیند تحقیق به جمع‌آوری داده‌ها، تجزیه و تحلیل آن‌ها و تئوری‌سازی بر اساس داده‌های جمع‌آوری‌شده می‌پردازد. در این روش، نظریه از دل داده‌ها به‌طور مستقیم و کدگذاری‌شده استخراج می‌شود.

مراحل و روش‌های مدل اشتراس و کوربین

مدل اشتراس و کوربین دارای فرآیند خاصی برای تحلیل کیفی و کدگذاری داده‌ها است که شامل سه مرحله اصلی است: کدگذاری باز، کدگذاری محوری، و کدگذاری انتخابی.

۱. کدگذاری باز (Open Coding)

در این مرحله، داده‌ها به واحدهای معنایی کوچک تقسیم می‌شوند. هدف از این کار استخراج مفاهیم اولیه و شناسایی پدیده‌ها و ویژگی‌های کلیدی است که در داده‌ها مشاهده می‌شود.

ویژگی‌های کدگذاری باز:

• داده‌ها به قسمت‌های کوچکتر تقسیم می‌شوند.
• مفاهیم اصلی شناسایی می‌شوند و به کدهای اولیه اختصاص داده می‌شوند.
• این مرحله بی‌پیشینه است و هیچ فرضیاتی در مورد نتیجه وجود ندارد.

۲. کدگذاری محوری (Axial Coding)

در این مرحله، محقق سعی می‌کند تا کدهای شناسایی‌شده را به دسته‌ها و روابط بین آن‌ها سازمان‌دهی کند. هدف از این مرحله یافتن رابطه‌های علت و معلولی بین مفاهیم است.

ویژگی‌های کدگذاری محوری:

• روابط بین کدهای مختلف شناسایی می‌شود.
• پدیده‌ها به هم پیوند داده می‌شوند تا شبکه‌ای از مفاهیم ایجاد شود.
• سؤالاتی مثل "چه عواملی باعث این پدیده می‌شوند؟" و "چگونه این پدیده به‌وجود می‌آید؟" بررسی می‌شود.

۳. کدگذاری انتخابی (Selective Coding)

در این مرحله، محقق یک نظریه یا مدل جامع بر اساس داده‌ها و روابط شناسایی‌شده ایجاد می‌کند. این مرحله بیشتر به تأسیس نظریه و یا توسعه مدل مفهومی می‌پردازد که تمام کدها و مفاهیم را به‌طور یکپارچه توضیح می‌دهد.

ویژگی‌های کدگذاری انتخابی:

• محقق انتخاب می‌کند که کدام پدیده یا مفهوم باید به‌عنوان هسته اصلی نظریه در نظر گرفته شود.
• روابط و ارتباطات بین مفاهیم مورد بررسی قرار می‌گیرد.
• در این مرحله، یک نظریه نهایی یا مدل مفهومی تولید می‌شود.

ویژگی‌ها و مزایای مدل اشتراس و کوربین

• پویایی و انعطاف‌پذیری: این مدل امکان تغییر و اصلاح در فرآیند جمع‌آوری داده‌ها و تحلیل‌ها را به محقق می‌دهد.
• تئوری‌سازی از دل داده‌ها: برخلاف روش‌های دیگر که فرضیات از پیش تعیین‌شده دارند، این روش به محقق اجازه می‌دهد که نظریه‌ها را مستقیماً از داده‌ها استخراج کند.
• ارائه توضیحات جامع: مدل اشتراس و کوربین کمک می‌کند تا روابط پیچیده میان عوامل و پدیده‌ها به‌طور واضح‌تر و مفصل‌تر توضیح داده شود.

کاربرد مدل اشتراوس و کوربین در پژوهش‌ها

مدل اشتراس و کوربین بیشتر در تحقیقات کیفی و به‌ویژه در تئوری‌سازی زمینه‌ای کاربرد دارد. این روش در مواردی که می‌خواهیم به فهم عمیق‌تر و دقیق‌تر از پدیده‌های پیچیده دست یابیم، مناسب است.

نمونه‌های کاربردی:

• پژوهش‌های اجتماعی: برای تحلیل فرآیندهای اجتماعی و کشف نحوه تعامل افراد در یک محیط اجتماعی.
• پژوهش‌های روانشناسی: برای تحلیل پدیده‌های روانشناختی و شناخت روابط پیچیده میان افکار، احساسات و رفتارها.
• پژوهش‌های آموزشی: برای تحلیل فرآیندهای آموزشی و روش‌های یادگیری.
• مطالعات بازاریابی و برندینگ: برای تحلیل عوامل تأثیرگذار بر رفتار مصرف‌کنندگان و ساختارهای برند.

نویسنده : دکترمحمدرضانمازی