جراحی اسلیو معده، که یکی از مؤثرترین روشهای درمان چاقی به شمار میآید، با کاهش حجم معده موجب کاهش اشتها و در نتیجه کاهش وزن میشود. با وجود نتایج موفقیتآمیز آن در کاهش وزن، برخی از بیماران پس از انجام این عمل، علائمی را تجربه میکنند که ممکن است آزاردهنده باشند. یکی از این علائم، تلخی دهان است؛ حالتی که معمولاً در هفتهها یا حتی ماههای ابتدایی بعد از عمل بروز مییابد.
در این مقاله از دکتر یاهو به بررسی علل مختلف بروز تلخی دهان بعد از عمل اسلیو معده، راهکارهای کنترل آن، و زمانهایی که باید به پزشک مراجعه کرد، میپردازیم.
بسیاری از افراد بعد از جراحی اسلیو معده با تغییراتی در حس چشایی، از جمله تلخی دهان، مواجه میشوند. گرچه این عارضه ممکن است بیضرر و موقتی باشد، اما در برخی موارد میتواند نشانهای از مشکلات گوارشی، تغییر در متابولیسم بدن یا اختلال در ترکیب باکتریهای دهانی و معده باشد. برای درک بهتر علت این مشکل، ابتدا باید به فرآیندهایی که در بدن بعد از جراحی اتفاق میافتد نگاهی بیندازیم.
یکی از شایعترین دلایل تلخی دهان، رفلاکس اسید معده است. پس از جراحی اسلیو معده، ساختار طبیعی معده تغییر میکند و فشار درون آن افزایش مییابد. این موضوع میتواند باعث شود اسید معده، صفرا یا مواد غذایی نیمههضمشده به سمت مری و دهان بازگردند. اگر این اتفاق بهطور مکرر بیفتد، فرد طعم تلخ، ترش یا حتی فلزی در دهان احساس خواهد کرد.
علائم مرتبط با رفلاکس:
سوزش سردل
بوی بد دهان
حالت تهوع
احساس خفگی در شب
جراحی اسلیو معده ممکن است باعث تحریک تولید بیشتر صفرا یا اختلال در تخلیه آن شود. در بعضی موارد، صفرا به جای جریان به سمت روده، به معده بازمیگردد و از آنجا به مری و دهان میرسد. این صفرا طعمی بسیار تلخ دارد که ممکن است مدتها در دهان باقی بماند.
این مشکل معمولاً در بیمارانی دیده میشود که قبل از عمل مشکلات صفراوی داشتهاند یا دچار سنگ کیسه صفرا هستند.
بعد از عمل، بهویژه در روزهای ابتدایی که رژیم غذایی به مایعات محدود است، بیماران ممکن است دچار کمآبی شوند. کمآبی بدن موجب کاهش ترشح بزاق میشود. بزاق نقش مهمی در شستوشوی دهان و متعادل نگهداشتن محیط آن دارد. وقتی بزاق کم شود، دهان خشک شده و طعم تلخ یا فلزی میگیرد.
نکته: کمآبی همچنین میتواند باعث بوی بد دهان، سردرد، و خستگی شود.
پس از عمل اسلیو، رژیم غذایی و تعادل سیستم گوارشی بهطور کلی تغییر میکند. این تغییرات بر ترکیب باکتریهای دهان نیز تأثیرگذار است. برخی از باکتریها ممکن است بیشتر از حد معمول رشد کنند و باعث ایجاد طعم تلخ یا غیرطبیعی در دهان شوند. استفاده از دهانشویههای آنتیباکتریال گاهی میتواند این مشکل را کاهش دهد.
بیماران بعد از عمل اسلیو معده معمولاً داروهایی مثل آنتیبیوتیکها، داروهای ضد اسید، مسکنها یا ویتامینهای خاص مصرف میکنند. برخی از این داروها ممکن است با تغییر مزه همراه باشند یا خودشان باعث طعم تلخ در دهان شوند. مکملهای آهن یا زینک نیز از جمله داروهایی هستند که مزه دهان را تغییر میدهند.
یکی دیگر از دلایل احتمالی تلخی دهان، کاهش ناگهانی قند خون است. در روزها و هفتههای ابتدایی پس از عمل، مصرف غذاها به شدت محدود میشود. این محدودیت ممکن است در برخی افراد منجر به افت قند خون شود که با علائمی مانند سرگیجه، لرزش، تعریق سرد و طعم تلخ در دهان همراه باشد.
برای کاهش یا کنترل طعم تلخ در دهان، راهکارهای متعددی وجود دارد که در ادامه به مهمترین آنها اشاره میکنیم:
نوشیدن آب کافی به کاهش غلظت صفرا، تحریک بزاق و دفع بهتر مواد زائد کمک میکند. همچنین از خشکی دهان و کاهش ترشح بزاق جلوگیری میکند.
بجای سه وعده سنگین، بهتر است غذا در قالب ۵ تا ۶ وعده کوچک در طول روز مصرف شود. این کار از تولید بیش از حد اسید معده جلوگیری میکند و رفلاکس را کاهش میدهد.
مواد غذایی چرب، سرخکردنی، شیرین، اسیدی یا ادویهدار میتوانند تولید صفرا و اسید معده را تحریک کنند. حذف یا کاهش مصرف این مواد به بهبود شرایط کمک میکند.
جویدن آدامس به تحریک ترشح بزاق و کاهش خشکی دهان کمک میکند. همچنین دهانشویههای ضدباکتریایی میتوانند بوی بد دهان و مزه تلخ را کاهش دهند.
رفلاکس معمولاً هنگام دراز کشیدن شدت میگیرد. استفاده از بالشهای زاویهدار یا بلندتر باعث میشود محتویات معده بهراحتی به مری بازنگردد.
اگر طعم تلخ دهان بیش از چند هفته ادامه داشته باشد یا همراه با علائم زیر باشد، مراجعه به پزشک ضروری است:
کاهش وزن غیرعادی یا سریع
تهوع یا استفراغ مداوم
درد در ناحیه معده یا قفسه سینه
سوزش شدید سردل
علائم عفونت یا عوارض دیگر جراحی
پزشک ممکن است انجام آندوسکوپی یا تجویز داروهای خاص مانند مهارکنندههای پمپ پروتون یا داروهای ضدصفرا را توصیه کند.
تلخی دهان بعد از عمل اسلیو معده یک عارضه شایع اما قابلکنترل است که اغلب با تغییرات موقتی در سیستم گوارشی، رفلاکس اسید، خشکی دهان یا تأثیر داروها مرتبط است. در بیشتر موارد این حالت با گذشت زمان و رعایت رژیم غذایی مناسب، هیدراتاسیون کافی و رعایت بهداشت دهان برطرف میشود. اما در صورتی که علائم شدید یا طولانیمدت باشند، باید حتماً با پزشک مشورت کرد تا از وجود مشکلات جدیتر جلوگیری شود. در نهایت، آگاهی و مراقبت مستمر، کلید موفقیت در مسیر بهبود پس از عمل اسلیو معده است.
