عارضه ورم پا یا لنف ادم پا یکی از رایج ترین حالت هایی است که در بیماران سرطانی به ویژه بیماران مبتلا به سرطان های ناحیه شکم و لگن، بروز می کند؛ ورم پا در بیماران سرطانی ممکن است به دلایل مختلفی ایجاد شود؛ اما اصلی ترین عامل بروز این مشکل، تجمع مایعات لنفاوی در اندام تحتانی است که میتواند در نتیجه شیمیدرمانی، هورموندرمانی، برداشتن غدد لنفاوی، ایمندرمانی و یا درمانهای هدفمند ایجاد شود. این عارضه ممکن است در هر مرحله از این بیماری رخ دهد.
خوشبختانه امروزه لنف ادم بعد از سرطان، یک عارضه ناشناخته نیست و میتوان به راحتی، با رعایت نکات مراقبتی و بهداشتی، انجام ماساژهای تخصصی و استفاده از جوراب های مخصوص، آن را مدیریت و کنترل کرد.
در ادامه، به بررسی مهمترین دلایل، علائم، راههای تشخیص و روشهای درمانی ورم پا در بیماران سرطانی میپردازیم و در نهایت راهکارهایی برای ارتقای کیفیت زندگی این بیماران ارائه میکنیم.
ورم پا زمانی ایجاد میشود که سیستم لنفاوی بدن، بهدرستی نتواند مایعات اضافی را تخلیه کند. این اتفاق معمولاً در شرایط زیر رخ میدهد:
برداشتن غدد لنفاوی در جراحیها: برای درمان برخی سرطانها مانند پروستات، دهانه رحم یا تخمدان، لازم است گرههای لنفاوی خارج شوند. این کار باعث اختلال در جریان لنف و تجمع مایعات در پا میشود.
شیمیدرمانی و داروهای خاص: داروهایی مثل سیسپلاتین و پاکلیتاکسل میتوانند بر عملکرد طبیعی سیستم لنفاوی اثر منفی بگذارند.
هورموندرمانی یا مصرف استروئیدها: برخی داروها با ایجاد احتباس مایعات، به بروز ورم پا کمک میکنند.
بیماریهای همراه: مشکلات قلبی، کلیوی یا تیروئیدی نیز در تشدید ادم پا نقش دارند.
کمبود پروتئین در خون: تغذیه نامناسب و افت سطح آلبومین میتواند باعث نشت مایعات به بافتها شود.
بیتحرکی طولانی مدت: کاهش فعالیت بدنی، جریان خون و لنف را کند میکند و تورم پاها را افزایش میدهد.
یکی از شایعترین سرطانهایی که با ادم پا همراه است، سرطان کبد است. در این بیماران چند عامل دست به دست هم میدهند:
کاهش تولید آلبومین توسط کبد، که سبب تجمع مایعات در بافتها میشود.
افزایش فشار ورید پورتال، که منجر به آسیت (تجمع مایع در شکم) و ورم پا خواهد شد.
اختلال در عملکرد کلیهها در مراحل پیشرفته بیماری، که باعث کاهش دفع مایعات میشود.
این ترکیب عوامل سبب میشود بیماران مبتلا به سرطان کبد، ورم شدیدی در پاها را تجربه کنند که نیازمند مراقبت و درمان فوری است.
ورم یا لنفادم پا علائم مشخصی دارد که ممکن است شدت آنها در هر فرد متفاوت باشد:
تورم در انگشتان، مچ و ساق پا
احساس سنگینی در یک یا هر دو پا
کاهش انعطاف مفاصل زانو و مچ پا
تغییر سایز اندامها و مشکل در استفاده از کفش یا لباس قبلی
ایجاد فرورفتگی روی پوست در اثر فشار
براق یا سفت شدن پوست پا
درد و گرفتگی عضلات
در موارد شدیدتر، ورم میتواند به سمت اندام تناسلی یا شکم گسترش پیدا کند و حتی باعث افزایش وزن ناگهانی شود.
تشخیص این مشکل، تنها بر عهده پزشک متخصص است. اگرچه علائمی مانند تورم یا احساس سنگینی میتواند زنگ خطر باشد، اما تأیید قطعی نیازمند معاینه و آزمایشهای دقیق است.
به گفته دکتر شهپر حقیقت، متخصص لنفولوژی، تشخیص بهموقع لنفادم اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان زودهنگام از پیشرفت بیماری، فیبروز پوستی و محدودیت حرکتی جلوگیری میکند. در مقابل، تشخیص دیرهنگام میتواند شرایط بیمار را پیچیدهتر کرده و هزینههای درمان را افزایش دهد.
ورم پا در بیماران سرطانی اگرچه آزاردهنده است، اما با رعایت اصولی میتوان آن را کنترل و حتی بهبود بخشید. برخی از توصیههای مهم عبارتند از:
بالا نگه داشتن پاها هنگام استراحت یا خواب
پرهیز از ایستادن یا نشستن طولانی مدت بهویژه با پاهای روی هم
کاهش مصرف نمک برای جلوگیری از احتباس مایعات
استفاده از جورابهای فشاری مخصوص تحت نظر پزشک
انتخاب لباس و کفش راحت برای جلوگیری از فشار روی اندامها
انجام تمرینات ورزشی سبک برای تحریک جریان لنف و خون
فیزیوتراپی و کاردرمانی تخصصی در صورت وجود محدودیت حرکتی
بهبود تغذیه با افزایش مصرف پروتئین و مشاوره تغذیهای حرفهای
یکی از مؤثرترین روشهای درمانی که امروزه در سراسر دنیا استفاده میشود، احتقانزدایی ترکیبی (CDT) است. این روش شامل چند مرحله است:
ماساژ تخلیه لنفاوی برای هدایت مایعات به مسیرهای سالم
بانداژ فشاری چندلایه برای جلوگیری از تجمع مایعات
تمرینات ورزشی هدفمند برای افزایش حرکت لنف
مراقبت پوستی جهت جلوگیری از عفونتها
تحقیقات نشان داده است که CDT میتواند حجم اندام متورم را تا ۳۰٪ کاهش دهد و اثربخشی آن تا چند ماه ماندگار باشد. علاوه بر این، میزان رضایت بیماران از این روش بسیار بالاست و بیشتر آنها بهبود چشمگیری در کیفیت زندگی خود گزارش کردهاند.
برای مدیریت بهتر این عارضه، رعایت یکسری نکات ساده اما مهم ضروری است:
از کفشهای مناسب و نرم استفاده کنید تا به پوست پا فشار وارد نشود.
پوست پا را همیشه تمیز و مرطوب نگه دارید تا از ترکخوردگی و عفونت جلوگیری شود.
در صورت مشاهده هرگونه زخم یا قرمزی، سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
وزن خود را در محدوده سالم نگه دارید؛ اضافه وزن فشار بیشتری به پاها وارد میکند.
مراجعات دورهای به متخصص لنفولوژی را فراموش نکنید.
واقعیت این است که زندگی با سرطان به خودی خود چالشبرانگیز است و بروز عوارضی مانند ورم پا میتواند این مسیر را دشوارتر کند. بسیاری از بیماران زمانی که برای نخستین بار دچار لنفادم میشوند، احساس نگرانی و ناامیدی دارند. اما تجربه افرادی که تحت درمانهای تخصصی قرار گرفتهاند نشان میدهد که با پیگیری مناسب و همکاری با پزشکان مجرب، میتوان این مشکل را تا حد زیادی کنترل کرد.
دکتر شهپر حقیقت، بهعنوان یکی از متخصصان برجسته در حوزه درمان لنفادم، با استفاده از تکنیکهای نوین توانسته است به بیماران کمک کند تا مجدداً کیفیت زندگی خود را به دست آورند.
ورم پا یا لنفادم در بیماران سرطانی، یکی از شایعترین عوارض درمانهای تهاجمی است که اگر بهموقع تشخیص داده نشود، میتواند باعث کاهش کیفیت زندگی، درد و محدودیت حرکتی شود. دلایل متعددی از جمله جراحی، شیمیدرمانی، مصرف دارو، تغذیه نامناسب، بیتحرکی و حتی سرطان کبد در بروز این مشکل دخیل هستند.
با این حال، خبر خوب این است که امروزه روشهای مؤثری مانند CDT، استفاده از جورابهای فشاری، اصلاح سبک زندگی و مراجعه به پزشک متخصص لنفولوژی، میتواند شدت این عارضه را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد.
اگر شما یا یکی از عزیزانتان با چنین مشکلی روبهرو هستید، به یاد داشته باشید که مراجعه به پزشک متخصص، اولین و مهمترین قدم در مسیر بهبود است. درمان زودهنگام، نهتنها از پیشرفت بیماری جلوگیری میکند، بلکه به شما کمک میکند با انرژی و کیفیت زندگی بهتر، مسیر درمان سرطان را ادامه دهید.
