دلایل ورم صورت و گردن بعد از جراحی

خیلی از کسانی که جراحی سرطان در ناحیه سر و گردن انجام داده‌اند، بعد از چند هفته یا چند ماه متوجه ورم در صورت، گردن یا زیر چانه می‌شوند. این موضوع طبیعی است که نگران شوید. ممکن است از خودتان بپرسید: «این ورم طبیعی است یا نشانه‌ی یک مشکل دیگر مثل لنف‌ادم است؟»

من به زبان ساده براتون توضیح می‌دم. در خیلی از موارد، این تورم به خاطر اختلال در سیستم لنفاوی بدن بعد از جراحی ایجاد می‌شود. در حین جراحی، ممکن است غدد یا رگ‌های لنفاوی اطراف گردن کمی آسیب ببینند. وقتی این مسیرهای تخلیه مایع لنف آسیب می‌بینند، مایع در بافت‌ها جمع می‌شود و ورم ایجاد می‌کند. این اتفاق بیشتر برای کسانی می‌افتد که به خاطر سرطان‌هایی مثل سرطان حنجره، تیروئید، زبان یا دهان جراحی کرده‌اند.

 چه جراحی‌هایی باعث این ورم می‌شود؟

این تورم بعد از جراحی سرطان سر و گردن چیز خیلی نادری نیست. مخصوصاً اگر در حین عمل، تعدادی از غدد لنفاوی گردن برداشته شده باشد. جراحی‌هایی که بیشتر ممکن است این عارضه را ایجاد کنند شامل این مواردند:

·       برداشتن غدد لنفاوی گردن

·       جراحی تیروئید

·       جراحی حنجره

·       جراحی‌های دهان و فک

·       جراحی غدد بزاقی

آگاهی از این موضوع خیلی مهمه، چون اگر زود متوجه شویم، می‌توانیم با درمان‌های ساده مثل لنفوتراپی، ورم را به خوبی کنترل کنیم.

 چرا جراحی سرطان باعث این ورم (لنف‌ادم) می‌شود؟

علت اصلی اینجاست: غدد لنفاوی مثل فیلترهای تصفیه و پمپ‌های تخلیه مایع لنف بدن هستند. وقتی این غدد در حین جراحی برداشته یا آسیب می‌بینند، مسیر تخلیه مسدود یا کم‌کار می‌شود. در نتیجه، مایع لنف در بافت‌های صورت و گردن جمع شده و باعث ورم، سفتی و احساس سنگینی می‌شود. پرتودرمانی هم می‌تواند این مشکل را تشدید کند.

 علائم لنف‌ادم گردن بعد از جراحی چیست؟

در ابتدا، علائم خیلی خفیف هستند و ممکن است با ورم معمولی بعد از عمل اشتباه گرفته شوند. اما به این نشانه‌ها دقت کنید:

1.    احساس سفتی، پُری یا سنگینی در ناحیه جراحی

2.    تورم خفیف در صورت، گردن یا زیر چانه

3.    احساس گزگز، بی‌حسی یا کشیدگی پوست

4.    ایجاد چین‌های پوستی جدید در گردن

5.    ورمی که صبح‌ها یا بعد از فعالیت بیشتر می‌شود

6.    احساس فشار یا درد خفیف

اگر این علائم را نادیده بگیریم، ورم ممکن است پیشرفت کند و حتی باعث سختی در حرکت گردن یا بلع شود. پس تشخیص به موقع خیلی مهم است.

 فرق ورم طبیعی بعد از عمل با لنف‌ادم چیه؟

این سوال خیلی از بیماران هست؛ بگذارید واضح بگویم:

   ورم طبیعی: چند روز بعد از جراحی شروع می‌شود، معمولاً خفیف است، با استراحت بهتر می‌شود و بعد از چند هفته خودبه‌خود از بین می‌رود. بخشی از روند بهبودیه.

   لنف‌ادم (ورم غیرطبیعی): معمولاً چند هفته یا حتی ماه‌ها بعد از عمل خودش را نشان می‌دهد. به مرور زمان ممکن است بیشتر شود و به راحتی از بین نرود. بافت ممکن است سفت و سنگین به نظر برسد و با درمان‌های ساده خیلی بهبود پیدا نکند.

پس اگر ورم شما بعد از گذشت چند هفته از بین نرفت یا بیشتر شد، حتماً باید با پزشک یا متخصص لنفوتراپی مشورت کنید.

 چطور از این ورم پیشگیری کنیم؟

بعد از جراحی، با رعایت چند نکته ساده می‌توانید احتمال بروز این مشکل را کم کنید:

   تمرینات فیزیوتراپی و حرکات سبک مخصوص را که پزشک یا فیزیوتراپیست توصیه می‌کند، حتماً انجام دهید.

·       از پوست و زخم جراحی به خوبی مراقبت کنید تا عفونت نکند.

·       از گرما و بخار زیاد (مثل سونا یا حمام خیلی داغ) دوری کنید.

·       لباس‌ها یا گردنبندهای تنگ نپوشید.

·       در هفته‌های اول از حرکات ناگهانی گردن و فعالیت سنگین خودداری کنید.

·       وزن مناسب را حفظ کنید و نمک کمتری مصرف کنید.

·       آب کافی بنوشید.

 اگر لنف‌ادم ایجاد شد، چطور درمان می‌شود؟

نگران نباشید. اگرچه لنف‌ادم یک شرایط مزمن است، اما روش‌های خوبی برای کنترل آن وجود دارد. هدف، کاهش ورم، بهبود تخلیه لنف و برگرداندن کیفیت زندگی شماست.

۱. درمان‌های فیزیکی و توانبخشی

این روش‌ها خیلی موثر هستند. شامل تمرینات کششی و حرکات ملایمی می‌شوند که جریان لنف را تحریک می‌کنند. گاهی از باندها یا لباس‌های فشاری مخصوص برای وارد کردن فشار ملایم و کاهش ورم استفاده می‌شود.

۲. ماساژ درمانی تخصصی (ماساژ لنفاوی)

این ماساژ توسط متخصص انجام می‌شود. با حرکات بسیار نرم و آرام، مایع لنف را به سمت مسیرهای سالم هدایت می‌کند تا تخلیه شود. بعد از آموزش، می‌توانید بعضی از این تکنیک‌ها را در خانه هم انجام دهید.

۳. داروها

داروها لنف‌ادم را درمان نمی‌کنند، اما گاهی برای کنترل علائم استفاده می‌شوند. مثلاً اگر التهاب شدید باشد، داروهای ضدالتهاب یا اگر عفونت پوستی ایجاد شود، آنتی‌بیوتیک تجویز می‌شود.

۴. جراحی (فقط در موارد خاص و شدید)

در موارد خیلی شدید که به درمان‌های دیگر جواب ندهد، ممکن است جراحی مطرح شود. مثلاً پیوند غدد لنفاوی سالم از جای دیگر بدن. اما این روش برای ناحیه سر و گردن خیلی رایج نیست و معمولاً آخرین گزینه است.

  چه کسانی بیشتر در خطر هستند؟

عواملی که احتمال این ورم را بیشتر می‌کنند عبارتند از: وسعت جراحی، تعداد غدد لنفاوی برداشته‌شده، انجام پرتودرمانی روی گردن، داشتن اضافه وزن، کم‌تحرکی یا سابقه عفونت در ناحیه.

حرف آخر: اگر بعد از جراحی سرطان سر و گردن، متوجه ورمی شدید که بعد از چند هفته بهتر نشد یا بیشتر شد، آن را ساده نگیرید. تشخیص زودهنگام لنف‌ادم، کلید کنترل موفقیت‌آمیز آن است. می‌توانید برای یک ارزیابی اولیه و دریافت راهنمایی تخصصی با کلینیک ما تماس بگیرید تا وضعیتتان بررسی شود.

منبع: باشگاه لنف ادم ایران | ymphedemaclub