تعویض مفصل زانو یا Total Knee Replacement (TKR) یکی از موفق ترین و رایج ترین عمل های ارتوپدی در جهان است. این جراحی با هدف درمان آرتروز شدید، ساییدگی مفصل، بدشکلی های پیشرفته و کاهش دردهای مزمن انجام می شود.
اگرچه آمارهای جهانی نشان می دهد بیش از ۹۰ درصد بیماران پس از این عمل، کاهش درد و بهبود عملکرد تجربه می کنند، اما این جراحی نیز مانند هر عمل دیگری کاملاً بدون عارضه نیست.
بسیاری از افراد ابتدا روش های کم تهاجمی تر مانند تزریق ژل، اوزون تراپی یا prp زانو در شیراز را امتحان می کنند، اما زمانی که آسیب مفصل بسیار پیشرفته باشد، تنها گزینه باقی مانده معمولاً تعویض مفصل زانو است.
شناخت عوارض، نشانه ها و خطرات احتمالی باعث می شود بیمار آگاهانه تر تصمیم بگیرد و در صورت بروز علائم هشداردهنده، سریع تر اقدام کند.
تعویض مفصل زانو یک جراحی پربازده و مؤثر است، اما می تواند با عوارض کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت همراه باشد. شناخت این عوارض کمک می کند در صورت بروز نشانه ها، بیمار سریعتر اقدام کرده و از آسیب های بعدی جلوگیری کند.
درد پس از عمل طبیعی است، اما اگر درد شدید، ادامه دار یا همراه با تورم غیرمعمول باشد، می تواند نشانه ای از التهاب شدید، عفونت یا اختلال در هم ترازی پروتز باشد. این وضعیت نیازمند ارزیابی سریع توسط پزشک است.
چسبندگی بافت های داخلی یا التهاب می تواند باعث شود بیمار نتواند زانو را کامل خم یا صاف کند. سفتی معمولاً با فیزیوتراپی کنترل می شود، اما در موارد شدید نیاز به آزادسازی تحت بیهوشی دارد.
این یکی از جدی ترین عوارض جراحی است. عفونت ممکن است فقط در پوست باشد یا به پروتز نفوذ کند. اگر عفونت به مفصل مصنوعی برسد، معمولاً نیاز به شستشوی جراحی و حتی تعویض پروتز دارد. علائم شامل تب، گرمی مفصل، ترشح و درد شدید است.
بی حرکتی پس از عمل می تواند موجب تشکیل لخته در وریدهای ساق یا ران شود. این لخته ممکن است خطرناک باشد و حتی به ریه منتقل شود. درد ساق، تورم و قرمزی مهم ترین نشانه ها هستند و مصرف داروهای ضدانعقاد می تواند از آن پیشگیری کند.
گاهی خون در بافت های اطراف زانو جمع می شود و باعث درد و محدودیت حرکت می گردد. در صورت زیاد بودن هماتوم، تخلیه جراحی لازم است.
در حین جراحی ممکن است اعصاب یا رگ ها تحت فشار قرار بگیرند و باعث بی حسی، گزگز یا ضعف شوند. این مشکل معمولاً موقت است و طی چند ماه بهبود پیدا می کند.
اگر پروتز به خوبی تنظیم نشده باشد یا رباط ها ضعیف باشند، زانو هنگام راه رفتن ممکن است خالی کند. این وضعیت یکی از دلایل اصلی نیاز به جراحی مجدد است.
با گذشت زمان و به خصوص در افراد فعال یا دارای اضافه وزن، سطوح پروتز دچار ساییدگی می شود. این موضوع می تواند باعث التهاب، درد و تخریب استخوان شود و معمولاً به تعویض پروتز نیاز پیدا می کند.
زمین خوردن یا ضربه شدید می تواند باعث شکستگی استخوان اطراف مفصل مصنوعی شود. این شکستگی ها درمان سخت تری نسبت به شکستگی های معمولی دارند و اغلب نیازمند جراحی پیچیده هستند.
سال ها پس از جراحی، باکتری ها می توانند از طریق خون وارد مفصل مصنوعی شوند. این نوع عفونت بسیار خطرناک است و اغلب منجر به تعویض کامل پروتز می شود.
گاهی زاویه پروتز یا نحوه قرارگیری آن باعث می شود طول دو پا کمی متفاوت شود و بیمار هنگام راه رفتن احساس ناهماهنگی یا لنگش داشته باشد.
بعضی بیماران حتی پس از جراحی موفق نیز در جلو زانو، پشت زانو، ران یا ساق درد دارند. این دردها معمولاً ناشی از ضعف عضلات یا مشکلات ستون فقرات است و با فیزیوتراپی قابل کنترل می باشد.
به طور کلی، این عمل یکی از ایمن ترین و موفق ترین جراحی های ارتوپدی است. اما مانند هر عمل بزرگ، خطرات خاص خود را دارد و برای برخی افراد پرخطرتر محسوب می شود.
عوامل افزایش دهنده ریسک:
سن بالا
اضافه وزن یا چاقی شدید
دیابت کنترل نشده
ضعف سیستم ایمنی
بیماری های قلبی و ریوی
سیگار
سابقه لخته خون
خشکی شدید مفصل پیش از عمل
جراحی در مراکز مجهز و توسط جراح با تجربه، همراه با کنترل دقیق بیماری های زمینه ای، می تواند خطرات را به حداقل برساند.
گاهی بیمار پس از جراحی متوجه می شود که مفصل مصنوعی عملکرد درستی ندارد. این موضوع دلایل مختلفی دارد و تشخیص زودهنگام بسیار مهم است.
اگر بیشتر از ۳ تا ۶ ماه پس از عمل همچنان درد شدید یا رو به افزایش وجود داشته باشد، ممکن است ناشی از:
لق شدن پروتز
عفونت
التهاب مداوم
تنظیم نبودن پروتز باشد.
اگر زانو هنگام راه رفتن «خالی کند» یا احساس لق بودن داشته باشد، احتمالاً مفصل جدید درست کار نمی کند.
این وضعیت ممکن است به دلیل چسبندگی، التهاب شدید یا اشتباه در زاویه پروتز باشد.
تورم مزمن ممکن است نشانه:
عفونت
واکنش به پروتز
جمع شدن مایع مفصلی باشد.
صدای غیرعادی هنگام راه رفتن یا خم کردن زانو معمولاً نشان دهنده:
شل شدن اجزا
ساییدگی قطعات
مشکل در هم ترازی است.
اگر این مشکل شدید و همراه با درد باشد، ممکن است نشان دهنده عملکرد نامطلوب مفصل یا التهاب بافت های اطراف باشد.
تعویض مفصل زانو از مؤثرترین روش های درمان آرتروز شدید و درد مزمن است و می تواند به طور چشمگیری کیفیت زندگی را بهبود دهد.
همچنین باید توجه داشت که باز جراحی مفصل زانو (revision) بسیار پرریسک تر از جراحی اولیه است: نرخ عوارض بیشتر، هزینه بالاتر، و پیامدهای سخت تر دارند. (منبع)
با این حال، آگاهی از عوارض احتمالی این جراحی به بیمار کمک می کند با دیدی واقع گرایانه تصمیم بگیرد و نشانه های خطر را جدی بگیرد. بسیاری از عوارض قابل پیشگیری هستند و مهم ترین عوامل موفقیت، تجربه جراح، مراقبت های قبل و بعد از عمل و پیگیری منظم هستند.
بله اگر بیمار قبل از عمل عضلات ضعیفی داشته باشد و بعد از عمل فیزیوتراپی منظمی انجام ندهد، ممکن است ضعف عضلانی برای مدت طولانی باقی بماند و حتی به راه رفتن او آسیب بزند.
بله قطع شدن شاخه های کوچک عصبی هنگام برش جراحی می تواند باعث بی حسی ناحیه ای شود. این مشکل معمولاً دائمی نیست اما ممکن است ماه ها طول بکشد.
صدای کلیک یا تق تق می تواند ناشی از حرکت عادی قطعات باشد، اما اگر همراه با درد یا ناپایداری باشد، باید بررسی شود.
وزن زیاد فشار بیشتری به استخوان اطراف مفصل وارد می کند و خطر شکستگی به خصوص هنگام زمین خوردن یا ضربه افزایش می یابد.
شل شدن بیش از حد معمولاً ناشی از تعادل نامناسب رباط هاست و سفت شدن بیش از حد به دلیل چسبندگی بافتی رخ می دهد؛ هر دو نیازمند بررسی تخصصی هستند.
بله گاهی مشکل در هم ترازی یا کوتاهی عضلات می تواند درد را به قسمت های دیگر منتقل کند. این درد رادیه ای است و منبع آن خود مفصل مصنوعی است.
در برخی افراد عارضه «Pain Transfer» رخ می دهد؛ یعنی علت درد، دیسک کمر یا اعصاب کمری است اما بیمار آن را به زانو نسبت می دهد.
