مریم میرزاخانی (۱۳ اردیبهشت ۱۳۵۶ – ۲۳ تیر ۱۳۹۶) ریاضیدان برجسته ایرانی و استاد دانشگاه استنفورد بود که در سال ۲۰۱۴ میلادی به عنوان نخستین زن در تاریخ موفق به دریافت معتبرترین جایزه ریاضیات جهان، یعنی مدال فیلدز شد. او با هوش درخشان، پشتکار مثالزدنی و روحیهای خلاق، تأثیر عمیقی بر دنیای ریاضیات گذاشت.
مریم در تهران به دنیا آمد و از همان دوران کودکی علاقه زیادی به کتاب خواندن و حل مسائل پیچیده داشت. او دوران دبستان را در تهران گذراند و سپس وارد دبیرستان فرزانگان (ویژهی استعدادهای درخشان) شد. در همین دوران بود که تواناییهای او در ریاضیات شکوفا شد.
در سالهای دبیرستان، مریم در المپیاد جهانی ریاضی شرکت کرد و در سال ۱۹۹۴ مدال طلا و در سال ۱۹۹۵ مدال طلای دیگر همراه با نمره کامل کسب کرد؛ افتخاری که تا آن زمان بیسابقه بود. این موفقیتها او را به عنوان یکی از چهرههای استثنایی در عرصه ریاضیات ایران مطرح کرد.
او تحصیلات کارشناسی خود را در رشته ریاضیات در دانشگاه صنعتی شریف گذراند و سپس برای ادامه تحصیل به آمریکا رفت. مریم در سال ۲۰۰۴ از دانشگاه هاروارد مدرک دکترای ریاضی گرفت. رساله دکتری او در زمینه «دینامیک و هندسه روی سطوح ریمانی و فضاهای مدولی» بود که تحسین بسیاری از ریاضیدانان برجسته را برانگیخت.
پس از آن، مریم بهعنوان استاد دانشگاه در پرینستون مشغول به کار شد و سپس به دانشگاه استنفورد رفت. پژوهشهای او در زمینههای هندسه هذلولوی، نظریه ارگودیک و فضاهای مدولی نقش بسیار مهمی در پیشبرد این حوزهها داشت.
در سال ۲۰۱۴، مریم میرزاخانی در کنگره بینالمللی ریاضیدانان در سئول کرهجنوبی بهعنوان نخستین زن و نخستین ایرانی موفق به دریافت مدال فیلدز شد؛ جایزهای که از آن به عنوان معادل نوبل در ریاضیات یاد میشود. این دستاورد تاریخی، نام او را برای همیشه در تاریخ علم جاودانه کرد.
مریم میرزاخانی با یان ونداک، استاد علوم کامپیوتر ازدواج کرد و یک دختر به نام آناهیتا داشت. متأسفانه او در تیرماه ۱۳۹۶ بر اثر ابتلا به سرطان سینه در سن ۴۰ سالگی درگذشت. خبر درگذشت او موجی از اندوه و احترام را در سراسر جهان برانگیخت.
مریم میرزاخانی نه تنها به عنوان یک ریاضیدان نابغه، بلکه بهعنوان نماد الهامبخش برای دختران و زنان علاقهمند به علم شناخته میشود. او نشان داد که با پشتکار، تخیل و عشق به یادگیری، میتوان مرزها را درنوردید و تاریخ را تغییر داد.
«من واقعاً از حل مسئله لذت میبرم. لحظهای که به پاسخ میرسی، مثل کشف کردن یک مسیر جدید در جنگلی ناشناخته است.»
— مریم میرزاخانی
