تجارت، سرگرمی و حوزه سلامت در فضای آنلاین به هم گره خوردهاند و پیامدهای قابل توجهی برای سلامت جسمی و روانی مردم دارند. دبورا کوهن، روزنامهنگار بریتانیایی و پزشک آموزشدیده، در کتاب جدید خود «نفوذ بد» معتقد است اینترنت سلامت ما را تحت کنترل گرفته و جداسازی واقعیتهای پزشکی از اطلاعات نادرست روزبهروز دشوارتر شده است.
در یوتیوب، ویدئوهای سلامت بیش از ۲۰۰ میلیارد بار دیده شدهاند و مردم هر روز صدها میلیون بار پرسشهای پزشکی خود را در گوگل جستوجو میکنند. با پیشرفت هوش مصنوعی، اینترنت قرار است نقش پررنگتری در سلامت داشته باشد؛ بر اساس نظرسنجی ایپسوس، نزدیک به ۳۰ درصد بریتانیاییها برای مشاوره پزشکی به مدلهای زبانی بزرگ (LLM) متکی هستند. در حال حاضر نیز ۴۰ میلیون نفر در سراسر جهان از چتجیپیتی برای مشاوره پزشکی استفاده میکنند و قابلیت جدید آن امکان ارائه پاسخهای شخصیشده بر اساس پرونده پزشکی و اپلیکیشنهای پایش سلامت را فراهم کرده است.
مزایای فناوری روشن است: با چند لمس ساده میتوان پاسخ پرسشهایی را دریافت کرد که در حالت عادی ممکن بود برای آنها ساعتها در صف پزشک منتظر بمانیم یا حتی از پرسیدنشان خجالت بکشیم. با این حال، دکتر کوهن معتقد است فناوری لزوماً باعث افزایش سلامت نمیشود. تبلیغات بیمهار در شبکههای اجتماعی و «مجتمع صنعتی سلامت»—شامل شرکتهای دارویی، تکنولوژی، آزمایشگاهی و مکملها—باعث شده نوعی «آزمایش جهانی در سلامت عمومی» در فضای آنلاین در جریان باشد که ممکن است بیش از آنکه مفید باشد، آسیبزا باشد.
در دوران قرنطینههای کووید-۱۹، دختران نوجوان در سراسر جهان شروع به پریدن، ضربه زدن و فریاد زدن کلمات نامربوط مثل «لوبیا» و «چغندر» کردند. برخی از آنها به اورژانس منتقل شدند و عصبشناسان این وضعیت را «همهگیری در دل یک همهگیری» نامیدند. در ابتدا والدین به سندرم تورت مشکوک بودند، اما مشخص شد این تیکها نتیجه تقلید از محتوای تیکتاک هستند.
دختران ساعتها ویدئوهای دارای هشتگ #Tourette و #Tic را مشاهده کرده بودند و برخی از آنها رفتارهای دیده شده را برای هماهنگ شدن با دوستانشان تقلید میکردند. عدهای دیگر دچار «تیکهای عملکردی» شدند؛ اختلالی عصبی که ناشی از استرس است. بررسیها نشان داد اینفلوئنسرها تمایل دارند ویدئوهایی با تیکهای شدید منتشر کنند تا تعامل کاربران افزایش یابد و دو سوم آنها از فروش کالا در حسابهای خود سود میبردند.
محتوای آنلاین اغلب «سالمهای نگران» را هدف قرار میدهد؛ افرادی که از نظر جسمی سالماند اما نگران بیمار شدن هستند. در بازاریابی سلامت، اضطراب بیش از هر چیزی فروش ایجاد میکند. ویدئوهایی با عناوینی مانند «این غذای رایج سلولهای سرطانی شما را تغذیه میکند» میلیونها بازدید میگیرند.
مثلاً درمان جایگزینی تستوسترون، که زمانی درمانی محدود بود، اکنون بهعنوان «چشمه جوانی» و راهی برای «کمال مردانگی» تبلیغ میشود و افرادی مانند جو روگن و رابرت اف. کندی جونیور از آن استفاده کردهاند. برخی کلینیکها و تبلیغات آنلاین حتی عوارض جانبی این درمان را کمرنگ جلوه میدهند، در حالی که عوارض میتواند از ناباروری تا کوچک شدن بیضهها باشد.
اینترنت افراد را به این باور میرساند که بیمارند حتی وقتی نیستند. دکتر کوهن به انفجار محتوا درباره ADHD در سالهای اخیر اشاره میکند. این اختلال معمولاً در کودکی تشخیص داده میشود، اما بین ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳ بزرگسالانی که در بریتانیا به دنبال تشخیص ADHD بودند، ۴۰۰ درصد افزایش یافته است. ویدئوهایی که «نشانههای پنهان» را توضیح میدهند، کاربران آنلاین را هدف قرار میدهند، اما کمتر از ۵۰ درصد محتوا به شکل درست علائم را منعکس میکند. این محتوا، با بیمار نشان دادن رفتارهای عادی، جذابیت بیشتری پیدا میکند و وایرال میشود و به نفع فروش تستها و مکملهاست.
اینترنت به «غرب وحشی» تبلیغات پزشکی تبدیل شده است. تقریباً در همه کشورها به جز آمریکا و نیوزیلند، تبلیغ مستقیم دارو برای مصرفکنندگان غیرقانونی است، اما تبلیغات آنلاین از کشورهای با قوانین سهلگیر به سراسر جهان میرسد. بسیاری از تبلیغات نیز آشکار نیستند و شرکتها با «اینفلوئنسرهای بیمار» همکاری میکنند که در ازای دریافت دارو یا پرداخت پول، نام شرکت را در تجربههای خود ذکر میکنند.
همه این موارد کار پزشکان را سختتر کرده است. بیماران با مدارکی که از اینترنت جمعآوری کردهاند، به مطب مراجعه میکنند، حتی نتایج آزمایشهای مشکوک یا اسکنهای غیرقابل اعتماد. پزشکان مجبور میشوند آزمایشهای بیشتری انجام دهند تا بیماریها را رد کنند، که باعث اضطراب بیشتر بیماران و اتلاف وقت و منابع میشود.
هوش مصنوعی و مدلهای زبانی بزرگ میتوانند در تشخیص بیماریهای شایع تقریباً به اندازه پزشکان عمل کنند و حتی در برخی آزمونهای پزشکی از انسانها پیشی گرفتهاند. با این حال، گفتگوهای خصوصی با هوش مصنوعی امکان مطالعه و بررسی اثرات منفی مراقبت دیجیتال را برای پژوهشگران دشوار میکند.
دکتر کوهن در نهایت میگوید: «ما سزاوار تأثیرگذاری خوب هستیم تا بتوانیم بهتر از خودمان و از یکدیگر مراقبت کنیم.»
