دانشمندان معمولاً بهراحتی هیجانزده نمیشوند. به همین دلیل، وقتی هزاران پژوهشگر در یک کنفرانس علمی در شیکاگو به احترام نتایج یک پژوهش ایستاده تشویق کردند، همه فهمیدند اتفاقی مهم رخ داده است.
این تشویق برای نتایج کارآزمایی بالینی دارویی به نام داراکسونراسیب (Daraxonrasib) بود؛ دارویی که توسط شرکت آمریکایی Revolution Medicines برای درمان سرطان پانکراس (لوزالمعده) توسعه یافته است.
نتایج این مطالعه نشان داد داراکسونراسیب توانسته است میانگین طول عمر بیماران را از ۶.۷ ماه به ۱۳.۲ ماه افزایش دهد؛ یعنی تقریباً دو برابر.
این موفقیت در درمان یکی از تهاجمیترین و مرگبارترین انواع سرطان، برای بسیاری از دانشمندان لحظهای تاریخی و احساسی بود.
البته این دارو هنوز درمان قطعی سرطان محسوب نمیشود. سرطانها معمولاً پس از مدتی نسبت به داروهای هدفمند مقاومت پیدا میکنند. با این حال، انتظار میرود استفاده از داراکسونراسیب در کنار سایر روشهای درمانی بتواند چند ماه ارزشمند به عمر بیماران اضافه کند.
سرطان پانکراس یکی از مهاجمترین انواع سرطان است و معمولاً تا مراحل پیشرفته هیچ علامت مشخصی ایجاد نمیکند. به همین دلیل، بیشتر بیماران زمانی تشخیص داده میشوند که سرطان به سایر قسمتهای بدن گسترش یافته است.
در نتیجه، تنها تعداد کمی از بیماران بیش از یک سال پس از تشخیص زنده میمانند.
مشکل دیگر این است که سرطان پانکراس معمولاً به ایمونوتراپی (درمان ایمنی) نیز پاسخ مناسبی نمیدهد. ایمونوتراپی روشی است که سیستم ایمنی بدن را برای حمله به سلولهای سرطانی فعال میکند و در بسیاری از سرطانهای دیگر نتایج بسیار موفقی داشته است.
یکی از مهمترین عوامل ایجاد سرطان پانکراس، جهش در پروتئینی به نام KRAS است.
این جهش محیط اطراف تومور را به گونهای تغییر میدهد که سلولهای سیستم ایمنی نمیتوانند بهخوبی به سرطان حمله کنند. به همین دلیل، بسیاری از درمانهای رایج اثربخشی محدودی دارند.
داراکسونراسیب دقیقاً همین پروتئین را هدف قرار میدهد و فعالیت آن را مهار میکند.
پژوهشهای اولیه همچنین نشان میدهد که مهار KRAS ممکن است محیط اطراف تومور را تغییر دهد و باعث شود ایمونوتراپی نیز مؤثرتر عمل کند. اگر این فرضیه در مطالعات آینده تأیید شود، احتمال افزایش بیشتر طول عمر بیماران وجود خواهد داشت.
اگرچه در این مطالعه داراکسونراسیب برای بیمارانی استفاده شد که قبلاً شیمیدرمانی دریافت کرده بودند، اما بسیاری از متخصصان معتقدند این دارو میتواند در آینده به درمان خط اول سرطان پانکراس تبدیل شود؛ یعنی نخستین درمانی که پزشکان برای بیماران تجویز میکنند.
پروتئین KRAS مانند یک کلید مولکولی عمل میکند که روند تقسیم سلولها را کنترل میکند.
در حالت طبیعی، این کلید بین دو وضعیت «روشن» و «خاموش» جابهجا میشود. اما گاهی تنها یک جهش ژنتیکی کافی است تا KRAS در حالت «روشن» گیر کند و دائماً به سلولها فرمان تقسیم و تکثیر بدهد.
همین رشد بیوقفه، یکی از ویژگیهای اصلی سرطان است.
به همین دلیل، اگر بتوان KRAS را مهار کرد، شاید بتوان انواع دیگری از سرطان را نیز درمان کرد.
دانشمندان معتقدند داراکسونراسیب احتمالاً تنها به سرطان پانکراس محدود نخواهد شد.
سرطانهایی مانند:
سرطان روده بزرگ (کولورکتال)
برخی انواع سرطان ریه
سرطان آندومتر
سرطان روده باریک
سرطان معده
نیز ممکن است از این درمان جدید سود ببرند، زیرا در این بیماریها نیز جهش KRAS نقش مهمی در پیشرفت سرطان دارد.
KRAS تنها یکی از اعضای خانوادهای از ژنها به نام RAS است؛ خانوادهای که در بسیاری از سرطانها نقش اساسی دارند.
از نظر تئوری، داراکسونراسیب ممکن است روی برخی سرطانهای دیگر که به دلیل جهشهای RAS ایجاد میشوند نیز اثرگذار باشد؛ از جمله مولتیپل میلوما، نوعی سرطان خون.
برآوردها نشان میدهد جهشهای RAS در حدود ۲۰ درصد تمام سرطانهای جهان دیده میشوند و هر سال با حدود ۳.۴ میلیون مورد جدید سرطان ارتباط دارند.
از زمان کشف ژنهای RAS در سال ۱۹۸۲، دانشمندان این ژنها را یکی از بهترین اهداف برای درمان سرطان میدانستند.
اما ساختار پروتئینهای حاصل از این ژنها به گونهای بود که داروها تقریباً هیچ نقطه مناسبی برای اتصال به آنها نداشتند. به همین دلیل، نزدیک به چهار دهه این پروتئینها در میان دانشمندان با عنوان «غیرقابل داروسازی» (Undruggable) شناخته میشدند.
اکنون داراکسونراسیب نشان داده است که این باور دیگر درست نیست.
پژوهشگران معتقدند داراکسونراسیب تنها آغاز یک مسیر جدید است.
در سالهای آینده نسخههای پیشرفتهتر این دارو ساخته خواهد شد و شرکتهای داروسازی دیگر نیز داروهای مشابهی تولید خواهند کرد.
حتی امید میرود این دسته از داروها به درمان کودکانی مبتلا به نوروبلاستوما نیز کمک کنند؛ نوعی سرطان کودکان که در آن جهشی متفاوت، ژنی را از کار میاندازد که بهطور طبیعی مانند ترمز فعالیت پروتئینهای RAS را کنترل میکند.
موفقیت داراکسونراسیب تنها یک پیشرفت در درمان سرطان پانکراس نیست؛ بلکه ممکن است آغاز راهی باشد که به درمان طیف گستردهای از سرطانها منجر شود.
اگر پژوهشهای آینده نیز این نتایج را تأیید کنند، دانشمندان شاید موفق شده باشند یکی از مهمترین «کلیدهای کنترل سرطان» را شناسایی کنند؛ دستاوردی که میتواند زمینهساز درمانهای جدید برای میلیونها بیمار در سراسر جهان باشد.
به همین دلیل، تشویق ایستاده هزاران دانشمند در شیکاگو فقط برای یک دارو نبود؛ بلکه برای گشوده شدن دری تازه در مبارزه با سرطان بود.
