محمدجواد فرخنده | فیزیوتراپی 1400
الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ | أُولَـٰئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ | وَأُولَـٰئِكَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ
پس بشارت ده به آن بندگان من که به سخن گوش فرا میدهند و بهترین آن را پیروی میکنند اینانند که خدايشان راه نموده و اینانند همان خردمندان
در دو نوشتهی قبل، به وابستگی به نفت خام و ضعف تولید اشاره شد که مهمترین دلایل ضعف اقتصاد ایران هستند. اما موارد دیگری هم هستند که هرچند به مهمی دو مورد قبلی نیستند، اما باز هم تاثیر زیادی در اقتصاد دارند. علاوه بر این، با تاثیر بر تولید، تاثیرات غیرمستقیمی را هم به همراه دارند. مانند کسری بودجه، تصدیگری افراطی دولت، وابستگی به دلار، کمتحرکی و روشهای نادرست تجارت خارجی. در این نوشته سعی داریم دربارهی «کسری بودجه» به صورت خلاصه صحبت کنیم.
کسری بودجه یعنی چه؟ بیشترشدن مخارج نسبت به درآمد!
حالا کسری بودجه از چه طریقی ایجاد میشود؟
وقتی دولتها مخارجی بیشتر از درآمدهایشان داشته باشند، کسری بودجه ایجاد خواهد شد. یعنی یک طرف ماجرا مخارج است و یک طرف ماجرا هم درآمد.
اسراف و هزینههای بالای دستگاههای دولتی و عدم رعایت اولویتهای اقتصادی نمونههای اشتباهات در زمینه مخارج است.
فرار مالیاتی، عدم وصول درآمدهای خارجی دولت (به دلیل تحریمها)، منابع درآمدی غیرواقعی و... . هرکدام از این موارد، دنیایی از بحث و گفتوگو را میطلبد که مجال پرداختن مفصل به آنها در این نوشته نیست. اما به جهت آشنایی مختصری توضیح خواهیم داد.
اسراف: تشریفات غیرضروری در امور ادراری و سفرهای دولتی
هزینه بالای دستگاههای دولتی: تعداد بالای کارکنان و هزینههای دولت در کنار بازدهی کم آنها
فرار مالیاتی: به عنوان یکی از مهمترین منابع درآمدی دولت که البته بعد از دولت سیزدهم تاحد زیادی ساماندهی شد. اما هنوز فرارهای مالیاتی بزرگی وجود دارد.
عدم وصول درآمدهای خارجی: دولت با فروش نفت به سایر کشورها با مشکل وصول درآمد خود مواجهه است. دولتها برای حل این مشکل به دور زدن تحریمها یا واردات کالا به جای پول روی میآورند.
منابع درآمدی غیرواقعی: حسابکردن روی منابع درآمدی که فقط روی کاغذ وجود دارد و در دنیای واقعی از آن خبری نیست.
دولت برای پرداخت بدهیها، چه کاری انجام میدهد؟
دولتها معمولا برای حل مشکل ناترازی، به استقراض از بانک مرکزی روی میآورند. یعنی بانک مرکزی پول بدون پشتوانه چاپ میکند و در اختیار دولت قرار میدهد.
پول بدون پشتوانه یعنی چه؟
فرض کنید مثلا یک گرم طلا معادل ۱۰ هزار تومان است. یعنی به ازای هر ۱۰ هزارتومانی، ۱ گرم طلا در خزانهی بانک مرکزی وجود دارد. وقتی که بانک مرکزی پول چاپ میکند در صورتی که هیچ طلایی مابهازای آن به خزانهی دولت اضافه نمیشود، یعنی پولی چاپ کرده که هیچ پشتوانهای (طلا) ندارد.
این کار درنهایت باعث کاهش ارزش پول ملی میشود. (توصیف دقیقتر رابطهی چاپ پول بدون پشتوانه و کاهش ارزش پول ملی در نوشتههای بعدی انجام میشود).
خلاصه و مفید:
کسری بودجه در صورتی که منجر به استقراض از بانک مرکزی شود (که معمولا هم میشود) باعث کاهش ارزش پول ملی و تورم خواهد شد.
تا شر ک و کفر هست، مبارزه هست
و تا مبارزه هست، ما هستیم
