چرا کلیه ورم می کند؟

هیدرونفروز یا ورم کلیه به علت تجمع ادرار در کلیه به وجود می آید و باعث تورم و بزرگی آن می شود. در این نوشته به دلایل ورم کلیه و راه های مختلف درمان آن می پردازیم.ورم کلیه به علت تجمع ادرار در یک یا هر دو کلیه به وجود می آید و باعث تورم و بزرگی آن ها می شود. هر کسی، حتی جنین متولد نشده هم، ممکن است دچار این عارضه شود. به طور معمول، وقتی علت هیدرونفروز در مراحل اولیه تشخیص داده شود و درمان گردد منجر به مشکلات و عوارض بلندمدت نمی شود. در برخی موارد، هیدرونفروز می تواند ریسک ابتلا به عفونت دستگاه ادراری را افزایش دهد، و اگر درمان نشود، در نهایت موجب از کار افتادن کلیه ها می شود.

?چرا کلیه ورم می کند؟

علت هیدرونفروز انسداد جریان خروج ادرار از کلیه به مثانه است. این وضعیت می تواند به علت وجود سنگ کلیه (رایج ترین دلیل)، لخته شدن خون، بزرگ شدن پروستات، جراحت، عفونت، پرتو یا حتی تومور باشد. در زنان باردار، فشاری که بزرگ شدن رحم ایجاد می کند، می تواند منجر به انسداد خروج ادرار شود و تولید ورم کلیه کند.

برای دسته بندی راحت تر دلایل ورم کلیه، می توان بر اساس موقعیت تورم یعنی داخلی (درون دستگاه جمع آوری ادرار)، بیرونی (خارج از دستگاه جمع آوری ادرار)، یا تغییر عملکرد این دستگاه، دسته بندی را انجام داد. علل ورم کلیه مطابق این دسته بندی است:

?✅علت داخلی هیدرونفروز

علل ورم کلیه یا هیدرونفروز  شامل عوامل داخلی ، عوامل خارجی و علل کارکرد می شود که در ادامه به شرح آنها می پردازیم.

?حالب یا میزنای:

- سنگ های کلیه
- لخته ی خون
- جراحت یا زخم

?مثانه:

- سرطان مثانه
- سنگ مثانه
- فتق مثانه
- تنگی گردن مثانه

?میزراه یا مجرای خروج ادرار:

- تنگی مجرا
- سرطان مجرا
- دریچه ی مجرا

?

 ✅علت خارجی هیدرونفروز

?حالب:

- فیبروز پشت پرده ی صفاق
- سندرم وریدهای تخمدان
- سرطان دهانه ی رحم
- سرطان پروستات
- بارداری
- پرولاپس یا افتادگی رحم
- زخم ناشی از پرتودرمانی
- تومورها و سرطان ها

?میزراه:

- هیپرتروفی یا بزرگ شدن پروستات
- سرطان پروستات

✅علل کارکردی هیدرونفروز

?مثانه:

- مثانه ی نوروژنیک
- فلاکس وزیکویورترال (رفلاکس ادراری)

?عوارض ورم کلیه

ورم کلیه اگر درمان نشود، می تواند منجر به افزایش فشار درون کلیه شود و جلوی فعالیت و کارکرد آن را بگیرد، و همین موجب دفع ضعیف ضایعات از خون و عدم توازن الکترولیت در بدن می شود. احتمال عفونت هم به شدت افزایش می یابد و در بعضی موارد، منجر به کارکرد ضعیف کلیه و حتی از کار افتادن آن می شود.

به محض شروع هیدرونفروز، تقریباً عملکرد کلیه به طور کلی کاهش می یابد، اما اگر تورم آن برطرف شود، دوباره به حالت اول باز می گردد. معمولاً، حتی اگر انسداد کلیه ها تا شش هفته هم ادامه پیدا کند باز هم کلیه ها قادرند بهبود کامل پیدا کنند.

?علائم ورم کلیه

کلیه ها به علت فشار اضافی روی دستگاه ادراری ناشی از نوعی انسداد، بزرگ می شوند؛ همین، باعث آسیب بافت کلیه و کاهش عملکرد کلیه ها در طول زمان می شود. مدت زمانی که انسداد وجود دارد به طور مستقیم، نوع نشانه ها را تعیین می کند.

✅ نشانه های خفیف ورم کلیه

❌ افزایش دفعات ادرار
❌ افزایش نیاز به ادرار کردن

✅ نشانه های شدید ورم کلیه

☢ درد شکم یا پهلو
☢ حالت تهوع
☢ استفراغ
☢ درد هنگام ادرار
☢ تخلیه ی ناقص
☢ تب

موارد مزمن انسداد باعث افزایش بروز عفونت دستگاه ادراری می شود که ممکن است با نشانه های زیر مشخص شود:

⚠ ادرار تیره
⚠ ادرار دردناک
⚠ سوزش هنگام ادرار
⚠ جریان ضعیف ادرار
⚠ درد پشت
⚠ درد مثانه
⚠ تب
⚠ احساس سرما

?تشخیص هیدرونفروز

تشخیص شامل بررسی دقیق سابقه ی فرد، و توجه به ثبت علایم غیرطبیعی یا نشانه های آزاردهنده و بررسی سابقه ی پزشکی گذشته است. پهلوها هم برای بررسی نشانه های درد مورد توجه قرار می گیرند. ممکن است برای مردان آزمایش پروستات و برای زنان آزمایش لگنی تجویز شود.

?

✅آزمایش های ورم کلیه

? آزمایش ادرار

- بررسی وجود خون، عفونت، و سلول های غیرطبیعی در ادرار

 ?آزمایش خون

- بررسی غلظت الکترولیت ها
- BUN (آزمایش نیتروژن اوره ی خون)، میزان تصفیه ی گلومرولی (GFR) و کراتین

✅تصویربرداری

 ?سونوگرافی

- برای ارزیابی ساختارها در شکم و پرده ی شکمی استفاده می‌شود.

 ?سی تی اسکن

- یک آزمایش تصویری دقیق که می تواند آناتومی کلیه را بهتر بررسی کند. سی تی اسکن یک آزمایش موثر برای بررسی سنگ های کلیه یا تنگی مجاری است که باعث ایجاد فشار در دستگاه جمع کننده ی ادرار می شوند. سی تی اسکن رنگی می تواند برای بررسی بهتر ساختارهای داخلی استفاده شود.

?درمان ورم کلیه

درمان هیدرونفروز بر اساس دلیل اصلی بیماری است. در مورد زنان باردار و نوزادان معمولاً نیازی به درمان نیست. درمان ورم کلیه در بزرگسالان ابتدا شامل تخلیه ی ادراری است که در کلیه ها تجمع پیدا کرده است. یک سوند وارد مثانه و کلیه ها می شود تا فشار اضافی را بردارد. فقط زمانی که ادرار اضافی خارج شد می توان درمان علت اصلی را شروع کرد. برخی گزینه های درمانی ورم کلیه عبارتند از:

?

- خارج کردن سنگ کلیه
- درمان بزرگی پروستات با جراحی یا دارو
- وارد کردن یک استنت یا میله برای کاهش تنگی مجاری ادراری
- درمان سرطان

پزشک شما با توجه به نیاز شما و دلیل اصلی ورم کلیه برای شما بهترین و مناسب ترین گزینه را به کار خواهد برد.

?درمان های خانگی ورم کلیه

تعهد به یک رژیم مفید برای کلیه ها می تواند انرژی کافی ایجاد کند و از تجزیه و تخریب بافت های بدن جلوگیری کند. چنین رژیمی از این قرار است:

- کربوهیدرات های سالم مانند: میوه ها، سبزیجات، دانه ها و غلات
- روغن کانولا و روغن زیتون: ایجاد چربی سالم برای محافظت از شریان ها
- رژیم کم پروتئین: بسته به توصیه های پزشک شما و در صورتی که در حال حاضر به دیالیز نیاز دارید. چربی های سالم، ماهی، تخم مرغ، گوشت مرغ

✅برای ورم کلیه چی نخوریم؟

بیمارانی با مشکلات کلیوی معمولاً نیاز دارند میزان مایعات و غذاهای خاصی را که می توانند منجر به مشکل شوند، محدود کنند. به خصوص، غذاهای با فسفر بالا مثل پروتئین ها، می تواند عارضه ای به نام هیپرفسفاتمیا ایجاد کند. به بیمارانی که مشکلات کلیوی دارند توصیه می شود که فسفر رژیم غذایی خود را به 1000 میلی گرم در روز محدود کنند.

✅برای ورم کلیه چی بخوریم؟

در ادامه، درمان های خانگی مربوط به ورم کلیه می آید که ممکن است در درمان عارضه موثر باشد. با این حال، توصیه می شود قبل از شروع هر درمان جایگزین، با پزشک خود مشورت کنید.

۱- تونیک کلیه

دو قاشق چایخوری روغن زیتون را با آب لیمو مخلوط کنید. می توانید خود این مخلوط را خالی یا با یک لیوان آب بنوشید.

۲- هندوانه

یک گزینه ی مناسب برای افرادی که سنگ کلیه دارند.

۳- دانه های انار

آن ها را خوب بکوبید، برای دفع سنگ کلیه مناسب است.

۴- آب برگ تربچه

اگر روزی دوبار مصرف شود می تواند به سلامت کلیه کمک کند.

۵- داروهای گیاهی

به عنوان مثال، گیاه دم اسبی می تواند در درمان سنگ های کلیوی موثر باشد و مشابه داروهای ادرارآور عمل می کند.

پروفسور دکتر حسین کرمی
متخصص جراحی کلیه و فلوشیپ تخصصی اندویرولوژی
استاد تمام دانشگاه شهید بهشتی تهران