نگارش: مهندس سید امیر حسین نجفی
قطعات پسیو یکی از اصلیترین و پرکاربردترین اجزای هر مدار الکترونیکی به شماره میروند. بدون استفاده از قطعات پسیو، عملاً طراحی، ساخت و کار هیچ برد الکترونیکی امکان پذیر نیست. قطعات پسیو قطعات فعال، منبع تغذیه را دارند و برای عملکرد خود به منبع تغذیه مستقل نیاز ندارند، اما نقش آنها در کنترل جریان، ولتاژ، نویز، ذخیره انرژی و پایداری مدار کاملاً حیاتی است.
در این ممهندس سید امیر حسین نجفی تهیه شده، به بررسی کامل قطعات پسیو، انواع آنها، کاربردها، روشهای تست و نقش آنها در طراحی و تعمیر بردهای الکترونیکی میپردازیم.
قطعات پسیو به دستهای از قطعات الکترونیکی گفته میشود که انرژی الکتریکی تولید یا تقویت نمیکنند، بلکه تنها آن را ذخیره، محدود، تضعیف یا هدایت میکنند. این قطعات معمولاً سادهترین اجزای برد الکترونیکی هستند اما بیشترین تعداد را در مدارها دارند.
از مهمترین قطعات پسیو میتوان به مقاومت، خازن، سلف، فیوز و قطعات وابسته به دما و ولتاژ اشاره کرد.
مقاومت یکی از اصلیترین قطعات پسیو است که وظیفه آن محدود کردن جریان الکتریکی و تقسیم ولتاژ در مدار میباشد. تقریباً هیچ برد الکترونیکی بدون مقاومت وجود ندارد.
مقاومت کربنی
مقاومت فیلم فلزی
مقاومت SMD
مقاومت شنت (Current Sense)
مقاومت متغیر (پتانسیومتر و ولوم)
ترمیستورها (NTC و PTC)
کنترل جریان
تقسیم ولتاژ
بایاس ترانزیستور و آیسی
حفاظت از قطعات حساس
مقاومتها ممکن است بر اثر حرارت یا اضافهجریان مقدارشان تغییر کند یا کاملاً قطع شوند. تست آنها با مولتیمتر در حالت اهممتر انجام میشود و مقدار اندازهگیریشده باید با مقدار اسمی مطابقت داشته باشد.
خازن یکی دیگر از مهمترین قطعات پسیو است که وظیفه ذخیره انرژی الکتریکی و حذف نوسانات ولتاژ را بر عهده دارد. نقش خازنها در منابع تغذیه، فیلترها و مدارهای صوتی و دیجیتال بسیار حیاتی است.
خازن الکترولیتی
خازن سرامیکی
خازن تانتالیوم
خازن پلیاستر
خازن مولتیلایر (MLCC)
صاف کردن ولتاژ DC
حذف نویز و ریپل
کوپلاژ و دکوپلاژ سیگنال
ذخیره انرژی موقت
بادکردگی، نشتی و افزایش ESR از علائم خرابی خازنهاست. تست خازن با ESR متر یا مولتیمتر دارای قابلیت اندازهگیری ظرفیت انجام میشود.
سلف قطعهای پسیو است که انرژی را به صورت میدان مغناطیسی ذخیره میکند. این قطعه نقش کلیدی در منابع تغذیه سوئیچینگ و فیلترهای فرکانسی دارد.
سلف هستهدار
سلف هوایی
چوک
فریت بید
فیلتر نویز
ذخیره انرژی در SMPS
کاهش تداخل الکترومغناطیسی
قطع شدن سیمپیچ یا تغییر اندوکتانس از مشکلات رایج سلفهاست. تست آنها با مولتیمتر و LCR متر انجام میشود.
فیوز یک قطعه پسیو حفاظتی است که در صورت عبور جریان بیش از حد مجاز، مدار را قطع میکند و از آسیب جدی به سایر قطعات جلوگیری مینماید.
فیوز شیشهای
فیوز سرامیکی
فیوز SMD
فیوز PTC (ریستپذیر)
فیوز سالم باید اتصال کامل داشته باشد. تست آن با مولتیمتر در حالت بوق انجام میشود.
ترمیستورها و وریستورها از قطعات پسیو وابسته به دما و ولتاژ هستند.
NTC: با افزایش دما مقاومت کاهش مییابد
PTC: با افزایش دما مقاومت افزایش مییابد
کاربرد اصلی آنها در محدود کردن جریان راهاندازی و سنجش دما است.
وریستور برای حفاظت مدار در برابر ولتاژهای ناگهانی و ضربهای استفاده میشود و نقش مهمی در افزایش طول عمر بردهای الکترونیکی دارد.
از دیدگاه مهندس سید امیر حسین نجفی، شناخت دقیق قطعات پسیو برای هر طراح و تعمیرکار برد الکترونیکی ضروری است. بسیاری از خرابیهای برد ناشی از نقص در قطعات پسیو مانند خازنهای معیوب، مقاومتهای تغییر مقدار داده و فیوزهای سوخته است.
در طراحی نیز انتخاب صحیح نوع، مقدار و کیفیت قطعات پسیو تأثیر مستقیمی بر عملکرد، پایداری و عمر مدار دارد.
قطعات پسیو ستون فقرات هر مدار الکترونیکی محسوب میشوند. اگرچه این قطعات ساده به نظر میرسند، اما نقش آنها در عملکرد صحیح مدار غیرقابل انکار است. مقاومتها، خازنها، سلفها و قطعات حفاظتی هر یک وظیفهای مشخص و حیاتی دارند.
تسلط بر شناخت، کاربرد و تست قطعات پسیو، یک مهارت پایه اما بسیار مهم برای مهندسان الکترونیک، تعمیرکاران برد و دانشجویان این حوزه است.
✍ نگارش و تدوین:
مهندس سید امیر حسین نجفی
اگر بخواهی، میتوانم:
📘 مقالهٔ مشابه درباره قطعات نیمههادی
📊 نسخه مخصوص سئو سایت یا وبلاگ
🧾 خروجی PDF یا Word آماده انتشار
🔧 مقاله کاملاً تعمیرمحور و تجربی
