درمان بیش فعالی در کودکان؛ جدیدترین روش‌های درمان ADHD از نظر روانشناسان

اختلال بیش فعالی و کمبود توجه (ADHD) یکی از شایع‌ترین اختلالات عصبی-رشدی دوران کودکی است که می‌تواند بر تحصیل، روابط اجتماعی، اعتمادبه‌نفس و کیفیت زندگی کودک تاثیر بگذارد. بسیاری از والدین تصور می‌کنند بیش فعالی تنها به معنای شیطنت زیاد کودک است، در حالی که این اختلال فراتر از بازیگوشی‌های معمول دوران کودکی است و در صورت عدم درمان می‌تواند تا نوجوانی و حتی بزرگسالی ادامه پیدا کند.

خوشبختانه امروزه روش‌های موثر و علمی متعددی برای درمان بیش فعالی در کودکان وجود دارد. تشخیص زودهنگام و آغاز درمان مناسب می‌تواند به کودک کمک کند تا توانایی‌های خود را بهتر شکوفا کرده و زندگی موفق‌تری داشته باشد.

در مرکز مشاوره آویژه، متخصصان کودک و نوجوان با ارزیابی دقیق شرایط هر کودک، مناسب‌ترین برنامه درمانی را متناسب با نیازهای او طراحی می‌کنند.

بیش فعالی در کودکان چیست؟

بیش فعالی یا ADHD یک اختلال عصبی-رشدی است که معمولاً قبل از 12 سالگی آغاز می‌شود و با سه گروه اصلی از علائم شناخته می‌شود:

• بی‌توجهی و ضعف تمرکز

• بیش‌فعالی و تحرک بیش از حد

• رفتارهای تکانشی و عجولانه

ممکن است برخی کودکان بیشتر علائم بی‌توجهی را داشته باشند و برخی دیگر بیشتر علائم بیش‌فعالی و تکانشگری را نشان دهند.

علائم بیش فعالی در کودکان

مهم‌ترین نشانه‌های بیش فعالی عبارت‌اند از:

علائم بی‌توجهی

• فراموش‌کاری مکرر

• گم کردن وسایل شخصی

• ناتوانی در تمرکز روی تکالیف

• حواس‌پرتی سریع

• ناتمام گذاشتن فعالیت‌ها

علائم بیش‌فعالی

• جنب‌وجوش دائمی

• ناتوانی در یکجا نشستن

• دویدن یا بالا رفتن از وسایل در موقعیت‌های نامناسب

• صحبت کردن بیش از حد

علائم تکانشگری

• قطع کردن صحبت دیگران

• عجله در پاسخ دادن

• ناتوانی در انتظار کشیدن نوبت

چرا درمان بیش فعالی اهمیت دارد؟

برخی والدین تصور می‌کنند کودک با افزایش سن به‌طور خودکار بهبود پیدا می‌کند. در حالی که تحقیقات نشان می‌دهد در بسیاری از موارد علائم ADHD بدون درمان ادامه پیدا می‌کند.

عدم درمان بیش فعالی ممکن است باعث:

• افت تحصیلی

• کاهش اعتمادبه‌نفس

• مشکلات رفتاری

• تعارض با والدین و معلمان

• مشکلات اجتماعی

• افزایش خطر اضطراب و افسردگی

شود.

روش‌های درمان بیش فعالی در کودکان

امروزه درمان بیش فعالی معمولاً به صورت ترکیبی انجام می‌شود و یک روش واحد برای همه کودکان وجود ندارد.

1. رفتاردرمانی

رفتاردرمانی یکی از موثرترین روش‌های درمان بیش فعالی به‌خصوص در کودکان کم‌سن است.

در این روش کودک یاد می‌گیرد:

• رفتارهای مناسب را تقویت کند.

• تکانشگری خود را کنترل کند.

• مهارت‌های اجتماعی بهتری کسب کند.

همچنین والدین نیز آموزش می‌بینند تا بتوانند رفتارهای کودک را بهتر مدیریت کنند.

2. آموزش والدین

بسیاری از روانشناسان معتقدند موفقیت درمان ADHD تا حد زیادی به همکاری والدین بستگی دارد.

والدین یاد می‌گیرند:

• قوانین مشخصی تعیین کنند.

• رفتارهای مثبت کودک را تشویق کنند.

• از تنبیه‌های شدید پرهیز کنند.

• برنامه روزانه منظمی ایجاد کنند.

3. حمایت آموزشی

برخی کودکان بیش فعال در محیط مدرسه نیاز به حمایت بیشتری دارند.

از جمله:

• تقسیم تکالیف به بخش‌های کوچک‌تر

• کاهش عوامل حواس‌پرتی

• زمان‌بندی مناسب برای فعالیت‌ها

• همکاری والدین و معلمان

4. دارودرمانی

در برخی موارد و با تشخیص روانپزشک کودک، دارو می‌تواند بخشی از برنامه درمان باشد.

دارودرمانی معمولاً زمانی توصیه می‌شود که:

• علائم شدید باشند.

• عملکرد تحصیلی کودک مختل شده باشد.

• رفتاردرمانی به تنهایی کافی نباشد.

مصرف دارو باید فقط تحت نظر متخصص انجام شود.

5. اصلاح سبک زندگی

اگرچه رژیم غذایی به تنهایی درمان بیش فعالی نیست، اما برخی عادات سالم می‌توانند به کنترل علائم کمک کنند.

از جمله:

• خواب کافی

• فعالیت بدنی منظم

• تغذیه متعادل

• کاهش مصرف نوشیدنی‌های انرژی‌زا و خوراکی‌های پرقند

تربیت کودک بیش فعال

یکی از مهم‌ترین بخش‌های درمان، نحوه رفتار والدین با کودک است.

برای تربیت کودک بیش فعال:

• با او آرام صحبت کنید.

• دستورالعمل‌های کوتاه و واضح بدهید.

• رفتارهای مثبت را سریع تشویق کنید.

• از مقایسه کردن کودک با دیگران خودداری کنید.

• انتظارات واقع‌بینانه داشته باشید.

تفاوت کودک بیش فعال با کودک بازیگوش

بسیاری از والدین این سوال را مطرح می‌کنند که آیا فرزندشان بیش فعال است یا فقط بازیگوش؟

کودکان بازیگوش:

• در شرایط خاص آرام می‌شوند.

• می‌توانند روی فعالیت‌های مورد علاقه تمرکز کنند.

اما کودکان مبتلا به ADHD:

• در موقعیت‌های مختلف مشکل تمرکز دارند.

• بیش‌فعالی آن‌ها مداوم است.

• علائم در خانه، مدرسه و محیط‌های دیگر مشاهده می‌شود.

بهترین سن درمان بیش فعالی

هرچه درمان زودتر آغاز شود، نتایج بهتری حاصل می‌شود.

طبق راهنماهای علمی، تشخیص و مداخله زودهنگام می‌تواند از بروز بسیاری از مشکلات تحصیلی و رفتاری در آینده جلوگیری کند.

به همین دلیل والدین نباید منتظر بمانند تا کودک "خودش خوب شود".

چه زمانی باید به متخصص مراجعه کنیم؟

در صورت مشاهده علائم زیر بهتر است با روانشناس کودک یا روانپزشک مشورت کنید:

• افت شدید تمرکز

• مشکلات رفتاری مکرر

• شکایت معلمان

• ناتوانی در انجام تکالیف

• پرتحرکی بیش از حد نسبت به همسالان

جمع‌بندی

درمان بیش فعالی در کودکان فرآیندی تخصصی است که نیاز به ارزیابی دقیق، همکاری والدین و پیگیری مستمر دارد. خوشبختانه امروزه روش‌های موثری مانند رفتاردرمانی، آموزش والدین، حمایت تحصیلی و در برخی موارد دارودرمانی می‌توانند به کنترل علائم ADHD کمک کنند.

اگر نسبت به بیش فعالی فرزند خود نگران هستید، متخصصان مرکز مشاوره آویژه آماده‌اند تا با ارزیابی تخصصی و ارائه راهکارهای علمی، شما را در مسیر درمان و تربیت صحیح کودک همراهی کنند.

منبع: مشاوره خانواده

منابع

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC)

• National Institute of Mental Health (NIMH)

• American Academy of Pediatrics (AAP)

• American Psychiatric Association (DSM-5-TR)