آیا تحصیل مجدد در پزشکی رایگان است؟ بررسی کامل قوانین و راهکارهای قانونی
قبولی در رشتههای پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی، آرزوی بسیاری از داوطلبان کنکور است. با این حال، گروهی از متقاضیان که پیشتر در مقطع کارشناسی دانشگاههای دولتی روزانه تحصیل کردهاند، پس از قبولی در این رشتهها با موضوع مهمی به نام پرداخت شهریه تحصیل مجدد مواجه میشوند.
بسیاری از داوطلبان تصور میکنند چون در دانشگاه روزانه پذیرفته شدهاند، ادامه تحصیل نیز رایگان خواهد بود؛ اما در عمل برخی دانشگاههای علوم پزشکی با استناد به آییننامههای وزارت بهداشت، از این افراد شهریه دریافت میکنند. این موضوع سالهاست محل اختلاف میان داوطلبان و وزارت بهداشت بوده و آرای مختلفی نیز از سوی دیوان عدالت اداری درباره آن صادر شده است.
در این مقاله، کارشناسان مرکز مشاوره آویژه آخرین قوانین، آرای دیوان عدالت اداری، شرایط پرداخت شهریه و راهکارهای قانونی برای اعتراض را بهطور کامل بررسی میکنند.
تحصیل مجدد به این معناست که فرد پس از دریافت یک مدرک دانشگاهی (مانند کارشناسی، کارشناسی ارشد یا دکتری)، دوباره در یکی از رشتههای علوم پزشکی مانند:
پزشکی
دندانپزشکی
داروسازی
پذیرفته شود و بخواهد تحصیل خود را از ابتدا آغاز کند.
این دسته از داوطلبان معمولاً شامل افراد زیر هستند:
فارغالتحصیلان کارشناسی دانشگاههای دولتی
فارغالتحصیلان دانشگاه آزاد
دانشآموختگان پیام نور
فارغالتحصیلان غیرانتفاعی
دارندگان مدرک کارشناسی ارشد
دارندگان مدرک دکتری
سالها پیش شورای عالی برنامهریزی علوم پزشکی در یکی از مصوبات خود اعلام کرد:
افرادی که یکبار از آموزش رایگان در دانشگاههای دولتی استفاده کردهاند، در صورت قبولی مجدد در رشتههای دکتری حرفهای پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی باید شهریه پرداخت کنند.
هدف این مصوبه جلوگیری از استفاده چندباره از امکانات آموزش رایگان عنوان شده بود.
به همین دلیل دانشگاههای علوم پزشکی هنگام ثبتنام از بسیاری از پذیرفتهشدگان روزانه درخواست پرداخت شهریه میکردند.
مبنای اصلی این موضوع بند ۳ مصوبه چهلوپنجم شورای عالی برنامهریزی علوم پزشکی بود.
بر اساس این بند:
اگر داوطلب قبلاً در دوره روزانه کارشناسی تحصیل کرده باشد،
و از آموزش رایگان استفاده کرده باشد،
در صورت قبولی مجدد در پزشکی، دندانپزشکی یا داروسازی،
موظف به پرداخت شهریه خواهد بود.
سالها دانشگاههای علوم پزشکی دقیقاً بر اساس همین بند عمل میکردند.
یکی از مهمترین اتفاقات حقوقی در این زمینه، شکایت تعدادی از داوطلبان به دیوان عدالت اداری بود.
دیوان عدالت اداری پس از بررسی پروندهها، در آرایی اعلام کرد که دریافت شهریه صرفاً به استناد این بند، در برخی موارد وجاهت قانونی ندارد و بخشهایی از مصوبه مذکور را ابطال کرد.
این رأی باعث شد بسیاری از داوطلبان بتوانند با مراجعه به دیوان عدالت اداری یا استناد به آرای صادرشده، نسبت به پرداخت شهریه اعتراض کنند.
با این حال، در عمل رویه اجرای این آرا در همه دانشگاهها یکسان نبوده است و برخی دانشگاهها همچنان بر اساس دستورالعملهای وزارت بهداشت، دریافت شهریه را ادامه دادهاند. به همین دلیل، در صورت مطالبه شهریه، بررسی آخرین بخشنامهها و در صورت لزوم پیگیری حقوقی اهمیت زیادی دارد.
خیر. وضعیت افراد بسته به نوع دانشگاه و مقطع تحصیلی قبلی متفاوت است.
به طور کلی:
وضعیت داوطلباحتمال دریافت شهریهکارشناسی روزانه دانشگاه دولتیممکن است دانشگاه شهریه مطالبه کندکارشناسی دانشگاه آزادمعمولاً مشمول آموزش رایگان قبلی نیستپیام نورمعمولاً مشکلی از این بابت نداردغیرانتفاعیمعمولاً آموزش رایگان دریافت نکرده استپردیس خودگردانشرایط متفاوت استکارشناسی ارشد روزانهبسته به آییننامههای جاری قابل بررسی است
بنابراین نمیتوان برای همه داوطلبان یک حکم واحد صادر کرد و هر پرونده باید بر اساس آخرین مقررات بررسی شود.
یکی از مزیتهای فارغالتحصیلان دانشگاه آزاد، غیرانتفاعی و پیام نور این است که در دوره قبلی از آموزش رایگان استفاده نکردهاند.
به همین دلیل، استدلال حقوقی دریافت شهریه از این گروه متفاوت است و در بسیاری از موارد مشمول محدودیت مربوط به استفاده مجدد از آموزش رایگان نمیشوند.
یکی از مهمترین موضوعاتی که داوطلبان تحصیل مجدد باید به آن توجه داشته باشند، تفاوت بین قانون، رأی دیوان عدالت اداری و نحوه اجرای آن توسط دانشگاهها است.
در سالهای گذشته، تعدادی از داوطلبان با استناد به اصل ۳۰ قانون اساسی و قوانین آموزش عالی، نسبت به دریافت شهریه توسط دانشگاههای علوم پزشکی اعتراض کردند. بخشی از این اعتراضها در دیوان عدالت اداری به نتیجه رسید و برخی مصوبات و رویههای اجرایی که فراتر از اختیارات دستگاههای اجرایی بودند، ابطال شدند. دیوان بارها تأکید کرده است که دستگاههای اجرایی نمیتوانند برخلاف قانون یا خارج از حدود اختیارات خود، محدودیت یا هزینهای بر دانشجویان تحمیل کنند.
با این حال، باید توجه داشت که هر رأی دیوان عدالت اداری بهصورت خودکار به این معنا نیست که همه دانشجویان در هر شرایطی از پرداخت شهریه معاف هستند. نحوه اجرای آراء، نوع رأی (شعبه یا هیأت عمومی)، و آییننامههای جاری وزارت بهداشت در هر پرونده اثرگذار است. بنابراین اگر دانشگاهی از شما شهریه مطالبه کند، لازم است وضعیت پرونده بهصورت اختصاصی بررسی شود.
بله.
اگر داوطلب معتقد باشد که دانشگاه یا وزارت بهداشت برخلاف قوانین یا آرای لازمالاجرای دیوان عدالت اداری از وی شهریه مطالبه کرده است، میتواند از طریق دیوان عدالت اداری موضوع را پیگیری کند.
البته قبل از ثبت شکایت، بهتر است:
متن آخرین آییننامههای وزارت بهداشت بررسی شود.
رأی یا مستند قانونی دانشگاه دریافت شود.
مدارک تحصیلی و وضعیت استفاده از آموزش رایگان بررسی گردد.
از مشاور حقوقی یا متخصص امور آموزشی راهنمایی گرفته شود.
این موضوع باعث میشود شانس موفقیت پرونده افزایش پیدا کند.
اگر دانشگاه از شما درخواست پرداخت شهریه کرد و تصور میکنید این مطالبه برخلاف قانون است، معمولاً مراحل زیر پیشنهاد میشود:
دریافت نامه یا مستند رسمی دانشگاه درباره علت مطالبه شهریه.
ثبت اعتراض در کمیسیون یا واحد آموزش دانشگاه.
مراجعه به وزارت بهداشت در صورت لزوم.
در صورت عدم حصول نتیجه، طرح شکایت در دیوان عدالت اداری با ارائه مستندات.
نکته مهم: هر پرونده شرایط خاص خود را دارد و نتیجه آن به نوع دانشگاه، مقطع قبلی، قوانین حاکم و مستندات ارائهشده بستگی دارد.
یکی از پرسشهای رایج این است که اگر فرد در مقطع کارشناسی ارشد یا دکتری روزانه تحصیل کرده باشد، آیا برای ورود به پزشکی نیز باید شهریه پرداخت کند؟
پاسخ قطعی برای همه افراد وجود ندارد، زیرا این موضوع به آخرین دفترچههای پذیرش، آییننامههای وزارت بهداشت و شرایط استفاده قبلی از آموزش رایگان بستگی دارد. به همین دلیل، هر سال لازم است دفترچه آزمون سراسری و اطلاعیههای رسمی بررسی شوند و نباید صرفاً به قوانین سالهای گذشته استناد کرد.
یکی از خبرهای مهم برای داوطلبان رشتههای علوم پزشکی این است که فارغالتحصیلان برخی رشتههای دارای طرح نیروی انسانی، در صورت قبولی در رشتههای دکتری حرفهای مانند پزشکی، دندانپزشکی یا داروسازی، در بسیاری از موارد میتوانند ادامه اجرای طرح خود را تا پس از پایان تحصیل به تعویق بیندازند؛ البته این موضوع تابع آییننامههای وزارت بهداشت و شرایط هر سال است و باید قبل از ثبتنام بررسی شود.
به طور کلی، گروههای زیر باید پیش از انتخاب رشته وضعیت خود را بهدقت بررسی کنند:
وضعیت داوطلبنیاز به بررسیکارشناسی روزانه دانشگاه دولتیزیادکارشناسی ارشد روزانهزیاددکتری روزانهزیاددانشگاه آزادمتوسطپیام نورمتوسطغیرانتفاعیمتوسطپردیس خودگردانبر اساس مقررات دانشگاه
توصیه: قبل از ثبتنام نهایی، حتماً از دانشگاه محل قبولی درباره وضعیت شهریه استعلام کتبی بگیرید تا بعداً با هزینههای پیشبینینشده مواجه نشوید.
منبع: مشاوره نظام وظیفه
