در صنایع دارویی، شفافسازی، جداسازی و تصفیه مواد یکی از مراحل کلیدی در تولید محصولات باکیفیت و مطابق با استانداردهای GMP است. یکی از تجهیزات پرکاربرد در این زمینه، فیلتر پرس (Filter Press) میباشد که به دلیل توانایی بالا در جداسازی جامد از مایع، در بسیاری از فرآیندهای داروسازی مورد استفاده قرار میگیرد. در این مقاله، به بررسی ساختار، عملکرد و مهمترین کاربردهای فیلتر پرس در صنعت داروسازی پرداخته میشود.
فرآیند فیلتراسیون در صنایع دارویی نقش مهمی در تضمین خلوص، شفافیت و ایمنی محصولات دارد. از آنجا که اغلب مواد اولیه، محلولها یا سوسپانسیونهای دارویی حاوی ذرات جامد ناخواسته هستند، لازم است قبل از مرحله نهایی تولید، فرآیند تصفیه و جداسازی انجام شود. در این میان، فیلتر پرس یکی از مؤثرترین و اقتصادیترین تجهیزات در این حوزه به شمار میآید.
فیلتر پرس از مجموعهای از صفحات و قابها تشکیل شده است که به صورت متناوب کنار هم قرار گرفته و با استفاده از یک سیستم هیدرولیکی فشرده میشوند. دوغاب (مخلوط مایع و جامد) به درون فیلتر پرس تزریق شده و تحت فشار از میان صفحات عبور میکند. مایع شفاف از فیلتر خارج شده و ذرات جامد در بین صفحات باقی میمانند و بهصورت کیک فیلتر (Filter Cake) جمعآوری میشوند. این فرایند باعث افزایش راندمان جداسازی و دستیابی به محصولی خالصتر میشود.
در بسیاری از مراحل تولید دارو، مانند تهیه شربتها، عصارهها و محلولهای تزریقی، نیاز به شفافسازی محلول از ذرات معلق وجود دارد. فیلتر پرس در این مرحله باعث حذف ذرات ریز و بهبود کیفیت ظاهری و شیمیایی محصول میشود.
در فرایند تبلور یا سنتز مواد دارویی، فیلتر پرس برای جداسازی کریستالهای ماده مؤثر از حلال مورد استفاده قرار میگیرد. این عمل موجب بازیابی مؤثر مواد باارزش و کاهش ضایعات تولیدی میشود.
پسابهای حاصل از خطوط تولید دارو معمولاً حاوی ذرات معلق و ترکیبات آلی و معدنی هستند. استفاده از فیلتر پرس در واحد تصفیه پساب به کاهش آلودگی زیستمحیطی و بازیافت آب صنعتی کمک میکند.
در تولید داروهای بیولوژیک، آنزیمها و آنتیبیوتیکها، از فرآیندهای تخمیری استفاده میشود. فیلتر پرس میتواند بهطور مؤثر سلولهای میکروبی و مواد جامد را از محیط تخمیری جدا کرده و محلول شفاف برای مراحل بعدی فراهم کند.
مزایا:
راندمان بالای جداسازی
قابلیت استفاده برای انواع سوسپانسیونها
هزینه نگهداری پایین
امکان استفاده از صفحات فیلتر با جنسهای مختلف (پلیپروپیلن، فولاد ضدزنگ، PTFE)
محدودیتها:
نیاز به زمان نسبتاً زیاد برای باز و بسته کردن صفحات
نیاز به تمیزکاری منظم صفحات
امکان آسیب به فیلتر در فشارهای بالا یا هنگام کار با مواد خورنده
فیلتر پرس به عنوان یکی از ابزارهای کلیدی در فرایندهای جداسازی و تصفیه، جایگاه ویژهای در صنایع دارویی دارد. استفاده صحیح از این دستگاه میتواند موجب بهبود کیفیت محصولات، افزایش بهرهوری و کاهش هزینههای تولید شود. با پیشرفت فناوری، فیلتر پرسهای اتوماتیک و ممبراندار جایگزین مدلهای سنتی شدهاند و دقت و سرعت فیلتراسیون در صنعت داروسازی را بهطور قابل توجهی افزایش دادهاند.
