اساسا معجزه پدیدهای است با پیامی قطعی و مشخص. به نظر میرسد معجزات نه فقط در زمان خود، بلکه برای تمام زمانها پیامی واضح و روشن داشته باشند، نگاه به معجزات از زوایای مختلف میتواند اطلاعات با ارزشی در خصوص سیستم تفکر انسان، جامعه و روش تربیت خداوند فراهم کند.
در این مطلب قصد دارم، به دو معجزه تبدیل شدن عصا به مار بزرگ و دیگری نورانی شدن دست حضرت موسی با نگاه متفاوتی بپردازم. بر اساس تورات (کتاب خروج، باب ۱، آیات ۴ تا ۵ و باب ۱۰، آیات ۷ تا ۱۲) و قرآن کریم (سوره اعراف آیه ۱۰۷ و سوره شعرا آیه ۳۲) معجزه تبدیل شدن عصا به مار توسط مردم، دربار فرعون و خود او مشاهده شده اند. نورانی شدن دست در تورات متفاوت از قرآن است و اشارهای به انجام شدن آن در مقابل فرعون نیست.
با توجه به نقش تاریخی رهبر و پادشاه در پذیرش اجتماعی یک مذهب، به نظر میرسد این معجزات ممکن است حاوی پیامی مشخص برای شخص فرعون بوده باشد. اما برای تشخیص آن پیام باید اول فرعون را شناخت.
بسیاری از مصرشناسان و پژوهشگران بر این باورند که فرعونِ زمان حضرت موسی، رامسس دوم بوده است. دلیل اصلی این فرضیه، وجود شهری به نام پی-رامسِس در عهد وی است که در کتاب خروج (باب ۱۱، آیه ۱) از آن نام برده شده. مطالعات اخیر روی اُبلیسک ۳۳۰۰ سالهی میدان کنکورد پاریس نیز نشان داده رامسس دوم در زمان حضرت موسی حکومت کرده است.
رامسس دوم، سومین پادشاه دودمان نوزدهم است که رامسس اول آن را بنیان گذاشت. حورمحب، آخرین پادشاه دودمان هیجدهم فرزندی نداشت، به همین دلیل رامسس اول را که فرمانده سپاه بود، وارث پادشاهی خود اعلام کرد. رامسس اول، از خانوادهای نظامی و مذهبی (کاهن) در شرق دلتای نیل بود.
در مصر باستان، مشروعیت فرعون تنها به «قدرت نظامی» یا «وراثت محض» محدود نمیشد، بلکه ترکیبی از مذهب، سنت و سیاست بود.
هر دودمان برای حفظ مشروعیت میبایست خود را تحت حمایت یکی از خدایان اعلام میکرد. دودمان ۱۸ام که حدود ۲۵۰ سال سلطنت کرد، خود را تحت حمایت آمون-رَع میدانست و پادشاه، فرزند آمون محسوب میشد.
سلطنت رامسس اول بیش از ۲ سال طول نکشید و خیلی زود از دنیا رفت. فرزند او، سطی اول، تصمیم گرفت خدای متفاوتی را حامی سلسله پادشاهی جدید اعلام کند. از آنجا که در دلتای نیل (محل تولد رامسس اول) خدای طوفان و بیابان (سِط) محبوبیت بیشتری داشت. این فرعون آن خدا را حامی سلسله نوزدهم اعلام کرد و خود را سطی نامید! این اولین بار بود که خدای آمون و خدای سِط در تایید سلطنت کنار هم قرار گرفتند. سطی اول با تقویت ارتش، بازسازی معابد و استحکام مرزهای مصر زمینه را برای سلطنت فرزندش رامسس دوم مهیا کرد. با این حال، سلطنت او زیاد طول نکشید. سطی اول حدود ١۵ سال حکومت کرد.
با به حکومت رسیدن، رامسس دوم خود را مورد تایید خدای رَع نیز اعلام کرد. برای درک بهتر تفاوت خدایان مصر باستان، بد نیست بدانیم:
آمون: خدای پنهان و اسرار آمیز
رَع: خدای خورشید و نظم آشکار
سِت: خدای نیروی طوفان و بادها، گاهی ویرانگر و گاهی مدافع نظم جهان
رامسس دوم خود را مورد تایید خدای خورشید و در واقع، پسر خدای خورشید معرفی کرد.
تصور کنید در مجلس ملاقات عمومی پادشاهِ مورد تاییدِ خدای خورشید، شخصی حاضر شود که خود را فرستاده خدا بنامد و به نشانه تصدیق گفته اش، دستش را مثل خورشید نورانی کند! در حالیکه هیچ کس چنین چیزی از خود پادشاه ندیده است. به نظر میرسد این معجزه، به وضوح نشان داده که خدای خورشید (رَع) از موسی حمایت میکند و نه فرعون!
این معجزه، به وضوح نشان داده که خدای خورشید (رَع) از موسی حمایت میکند و نه فرعون!
مار در مصر باستان تجسم الههی واجت (Wadjet)، الههی کبری و نگهبان مصر شمال بود. این نماد روی تاج فرعون وجود داشت. پوشیدن این تاج به این معنا بود که خدایان به طور مستقیم از او دفاع میکنند. دودمان ۱۸ ام و دودمان ۱۹ ام همگی از این نماد در مجسمهها و نقوش استفاده میکردند.
رامسس دوم نقش خود، به عنوان مدافع نظم جهانی را با نماد مار برجسته میکرد. او نقاشی ها و مجسمه های زیادی با این نماد در دربار و شهر نصب کرده بود.
در باور عموم مردم، یک مار افسانهای محافظ پادشاه است. در جلسهی عمومی دیدار پادشاه، بعد از اینکه پادشاه کسی را تهدید به زندان میکند او عصایش را به زمین میاندازد، عصا یک مار بزرگ میشود و از او در مقابل پادشاه دفاع میکند! این معجزه نیز مشخصا نشان میدهد شخصی که مورد حمایت یک مار افسانهای است حضرت موسی است و نه فرعون!
دفاع مار بزرگ از حضرت موسی نشانهی دیگری از باطل بودن ادعای فرعون بر فرمانروایی مصر بود.
شما را نمیدانم، ولی به نظر من، این معجزات صرفا برای مجاب کردن شخص فرعون نبودند. اینها پیامهای واضحی به مردم بودند تا رهبر واقعی خود را بشناسند و حکومت جعلی فرعون را کنار بزنند، ولی متاسفانه مردم نشناختند.
یک سوال: اگر شما حضرت موسی بودید، اول ید بیضا را نشان میدادید یا عصا را تبدیل به مار میکردید؟ لطفاً در کامنت ها بنویسید.
یک سوال دیگر: درباره معجزه شکافته شدن دریا، به نظر شما آیا ممکن است آن معجزه با طوفان یا باد شدید (خدای سِط) همراه بوده باشد؟
